<B CMVICES1>
<Q M1 IR RELT VICES1>
<N VICES AND V 1>
<A X>
<C M1>
<O 1150-1250>
<M 1150-1250>
<K CONTEMP>
<D EMO>
<V PROSE>
<T REL TREAT>
<G X>
<F X>
<W WRITTEN>
<X X>
<Y X>
<H X>
<U X>
<E X>
<J X>
<I X>
<Z INSTR REL>
<S SAMPLE X>


[^VICES AND VIRTUES.
PART I.
EARLY ENGLISH TEXT SOCIETY, O.S. 89.
ED. F. HOLTHAUSEN.
LONDON, 1888.
PP. 3.1    - 23.4         (SAMPLE 1)
PP. 63.13  - 81.10        (SAMPLE 2)
PP. 107.26 - 127.24       (SAMPLE 3)^]

<S SAMPLE 1>
<P 3>
[\THE BEGINNING OF THE MS. IS LOST.\]
   +ani mann mai don. Alle hie bie+d forsakene on godes awene   #
mu+de,
+de +dus sei+d: (\Vade prius reconciliari fratri tuo,\) 'Ga     #
arst
and seihtle wi+d +dine bro+der. Nis me nan ofrende swa lief swa
godes luue and alre mannes.'

[}OF SORINESSE.}]

   Giet is an o+der derne senne +de me and mani+ge o+dre saule  #
haf+d
beswiken. Hie hatte (\tristicia\) , +tat is, sarinesse. +Tes    #
is an
of +de heued-sennes, +deih hie dierne bie. Hie is icleped       #
sarinesse,
(\tristicia mortem operante,\) 'sarinesse dea+d wurchende,' for
+dan hire of+ting+t of alle gode +de a+gunnen bie+d for godes   #
luue te
donne. +Des awer+gede gast, hie make+d +dane religiuse man,     #
+de alle
woreld-+ting for godes luue haf+d forlaten, sari and drieri     #
and heui
on godes workes, and ofte do+d of+tenchen +tat he +aure swo     #
haue+d
idon. Al swo he de+d +to men +de sennen habbe+d forhaten te     #
laten,
and swa hie do+d iec +do menn +de habbe+d gode behaten god te
donne, o+der hal+ge to sechen, o+der to fasten, o+der sum       #
o+der god te
donne. On alle wise he fande+d hu he mu+ge gode weorkes letten,
o+d+de mid of+danche and mid sarinesse and unble+deliche hes    #
don
[{don{] .

[}OF A-SOLKNESSE. VNLUST.}] 

   +Dies swikele senne haue+d +giet ane suster, +de is icleped  #
(\accidia\) ,
+dat is, asolkenesse, +de me haue+d +durh mire +gemeleaste
mani+ge si+des beswiken. Hie me haue+d imaked heuy and slaw on
godes weorkes +durh idelnesse; hie me haue+d ofte idon eten     #
o+dermannes
sare swink all un-of-earned. Ofte hie me haue+d idon
sl+apen +dar ic scolde wakien on godes seruise be dai+ge and    #
be nihte.
Swilch hit non o+der bien ne mihte. +Dies awer+gede senne is on #
of
+de heued-sennes, and hie beswik+d mucheles +de mare +de me of  #
hire
<P 5>
litel +geme nim+t. +Tat is +te +ande of +dessere senne, +dat    #
hie wolde
+dat man none +gieme ne name of him seluen, ac +dat he on       #
slau+the
and on ydelnesse his lif ladde anon to his ande-dai+ge, and     #
+dat he
herfore wur+de fordemd into helle pine. +Dis is so+d, neme      #
+geme se
+de wile!

[}OF MODINESSE. PRIDE.}]

   Hierafter cum+t an o+der, +de is i-cleped (\superbia\) ,     #
+tat is,
modinesse. Hie was an+ginn of alle sennes, and hie brohte
+dane brihteste angel fram +dare heuene heinesse ni+ter into    #
helle
depnesse. Of hire is +gewriten: (\+Deus superbis resistit,\)    #
'Godd
wi+dstant alle modi mannen.' For+dan hie bie+d godes            #
wi+derwinen,
alle +do +de willen hem seluen hei+gin. Godd sei+d him self     #
+dat hie
sculen bien ine+derede. Hierfore ic am ne+der and unmihti,      #
for+dan
ic habbe +geben prud and modi, and michel ilaten of me seluen.
Ne +dese were+gede heaued-senne ic n+aure ne hatede ne ne       #
scunede
swa swa ic scolde, ac ofte ich dede +durh hire +dat +de godd    #
nolde.
Wa me +das! +Dies ilche modinesse, +deih hie habbe hlot and     #
dale
mang alle o+dre sennes, na+del+as hie haue+d ane, +de is hire   #
swi+de
neih and swi+de hersum, +de me haue+d swi+de ofte beswiken,     #
+tat is,
(\Vana Gloria,\) idel wulder o+der idel +gelp. +Dies die+d +de  #
manne
+de +durh hire is beswiken +dat he twifealde+d his senne;       #
alswo +de
man +de haue+d isla+ge anne mann a+geanes godes forbode,        #
+danne +gelp+d
he +dat he is wel iwreken of his unwine; o+der +gif he haf+d    #
beswiken
an maiden, o+der an riche lafdi +de is bewedded, +dar of he     #
lat +de
bett of him seluen, and swa he wur+d beswiken. For +dan he      #
n+aure
+dis ne beweop, ac +get +dar to more he ec+d, +dat is, +gif he  #
for his
sennes far+d ut of lande hal+gen te seken, o+der he michel      #
fast, o+der
almesse do+d, +dat he ofte bi+gelp+d, o+der on swilche wise     #
hes die+d, +dat
he herienge +dar of haf+d and swa hes forliest. +Darof sei+d    #
+dat godspell:
(\Receperunt mercedem suam,\) 'Hie habbe+d inumen here
lean.' +Dat bie+d alle +de ani god do+d, and +dar of herienge   #
luuie+d.
+Denche+d herof +ge +de do+d +gewer god teforen mannen! Sume    #
o+dre
forl+ate+t +de world and nime+d +de clo+des of religiun, and    #
sone hem
seluen healde+d for hali, and unwur+d healde+t of o+dre, +de    #
neure +giete
<P 7>
[{biete+d{] here a+gene sennen mid eadmodnesse ne mid so+dre    #
berewsinge.
Sume l+ate+d wel of hem seluen, +gif hie bie+d of hei+ge        #
kenne, o+der
+gif he bie of hei+ge menstre, o+der +gif he haf+d sum hei      #
obedience, o+der
+gif menn of +de world hes healde+d for hali menn; hie          #
for+gite+d to
swi+de hem seluen wi+d-innen, and harkie+d to +de idele werkes  #
wi+duten.
Her-of ic am becnawe me self +dat +die[{s{] iwer+gede gast me
haf+d idon, +dat ic am swi+de for+gelt a+geanes mine laferde    #
god almihtin.

[}OF VNBUHSUMNESSE.}]

   Giet ic habbe muchel misdon +durh ane o+dre senne +te is
+gecleped (\inobediencia\) , +tat is, unhersumnesse. Al swa +de
angel was +gedriuen ut of heuene riche for modinesse, swa was
Adam, ure forme fader, ut of paradise for +dessere              #
unhersumnesse.
For hire he +dolede dea+d, and se+d+den all mankenn, and +de    #
pine of
helle ma +danne fif +dusend wintre, al hwat Crist him liesde    #
wi+d
hersumnesse. Alle +de +dis isie+d, and rade+d, o+der            #
+gehiere+d, i bidde
and warni, for +de luue of gode and for +guer lieue saule,      #
+tat +gie hatien
and scunien, ouer alle +ting, +des awer+ghede senne. For hire
we sculen alle dea+d +tolien, al swo habben idon +de te-foren   #
us w+aren.
Hie is k+aie of alle o+dre sennes; non senne ne mai bien idon   #
bute
+durh unhersumnesse. Al swo diepliche haf+d godd us forboden
alle heaued-sennes, swo he dede Adame +de treu of paradise,     #
ai+der
+durh +dare ealde la+gwe and iec +durh +dare niewe. Hwat do ic,
wrecche saule, +de am forgilt +durh unhersumnesse, for +di      #
+dat ic
naure hersum ne habbe ibien, ne gode, ne mine gastliche         #
faderes, ne
min cristendom, ne obedience nauer+giete wel ne hield? Ac bidde
we alle ure lauerd Crist, +de was hersum his fader anon to +de  #
dea+de
<P 9>
+tat, al swo we forliese+d +dis scorte lif +durh                #
unhersumnesse, +dat he
us +giue mihte +dat we moten him bien hersum on alle gode       #
woerkes
anaon to +de dea+de, and swa cume+d for+d in to +de eche liue   #
+de he haf+d
us behoten +durh his mildce.

[}OF O+DES SUERIINGGE.}]

   Giet hier is mare of +de eueles kennes sade, +de me haf+d    #
ofte
idon godes a+gwene name forsweren and ec his hal+gen, and
a manies kennes me seluen to weri+gen, o+der sume of mine       #
friende
+de ic halp to sweri+gen, and on swilche wise wende helpen unc
ba+de, and brohte unc ba+de in to muchele harme. +Tis is dede   #
a+gean
godes bebode, +de sei+d: (\Nolite iurare, neque per celum neque
per terram,\) 'Ne sweri+ge+d, nai+der ne be heuene ne be        #
ier+de, ne bie
nan o+der +ding, bute ia, ia, n+ai, nai.' Al +tat we more       #
sweri+ge+d,
swo it is euel and senne. Sume wene+d bien sacleas of +dessere
senne, for +dan +de me nett hem to +dan a+de. +Teih me niede    #
me to
+dan a+de, me ne net me noht te forsweri+gen, ac so+d te seggen
of +dan +de ic am bicleped. +Gif ic ware riht cristeneman, ic   #
wolde
bli+delicor +toli+gen +das lichames dea+d, +danne ic wolde +de  #
wrecchede
saule sa rewliche acwellan.

[}OF LESINGE.}]

   Oft ic habbe beuolen an o+der senne, fram +dat ic cu+de      #
speken, +giet
to +dese dai+ge, +dat is (\mendatium\) be name, +dat is,        #
leasinge,
+de all Adames ofspring haf+d be-smiten, +de speken cu+den      #
o+der
mihten, wi+d-uten Crist ane, +de is mid rihte icleped so+dh,    #
and s+ainte
Marie, his moder. +De selue dieuel is icleped mid rihte fader   #
of
leasinge, +da +da he sade: (\Ero similis altissimo,\) 'Ic scal  #
bien
+gelich +dan heisten.' +Dis was +de forme leasinge +de +aure    #
was
+gefunde. +Dar +du lu+ge, +du lease dieuel, and swa +du diest   #
+giet, of al
+dat tu aure behatst. +Du me +tencst wel to wrei+gen to-fore    #
gode for
+dessere senne; ac ic wrei+ge me nu te-fore gode and teforen    #
alle
his hal+gen, and te forsake and alle +dine leasinges. Nis nan   #
+ding
mare a+geanes Criste, +de is icleped so+d, +danne is leasinge.  #
Bie war
se +de wile!

<P 11>
[}OF HEUELE BAFTESPACHE.}]

   (\Detractio\) hatte an o+der senne, +de reaue+d godes luue   #
of
mannes hierte, +dat is, euel bafte-spache. Hie me haue+d ofte
+gemaked for+gielt a+geanes godes forbode, +de me forbett alle  #
euele
spaches, and +dus me undernem+d: (\Sedens aduersus fratrem
tuum loquebaris,\) '+Du sate,' he sei+d, 'a+geanes +dine        #
bro+der,
+de +alche dai ba+de clepie+d to me, +de am +gure fader, and    #
segge+d:
pater noster. A+geanes him +du spake god, bafte him euele, +tat
he it ne herde. +Dus +du dedest, and ic was stille; and for +di #
+du
wendest +tat ic +de ware ilich, +tat hit likede me swa swa hit  #
dede
+de. Ac +du scalt stonden tefore me a domesdai+ge, and teforen  #
all
mankenne, +dar ic +de scal undernemen mid +da ilche wordes +de  #
+du
ofte hafst +geherd for +de te warnien, and +dus cwe+den:        #
(\Dilexisti
maliciam super benignitatem\) . +Dat is: '+Du luuedest          #
euelnesse
mare +danne godnesse, unrihtwisnesse more to spekene +danne     #
rihtwisnesse; 
for +di +de scal god almihti forliesen, ba+de lichame and
saule. Ga awei fram me, +du +gewere+gede, for+d mod te dieule!'
Hwa is +dat nis ofdradd of +dese muchele +d+tunreslei+g +de     #
cum+t
ut of godes au+gene mu+de? Nime +gieme se +de wile! Hu michel
haht hit is godes forbod te brekene!

[}OF SWICEDOME.}]

   Giet ich habbe ma vn+deawes beuolen. Ic habbe beswiken
min emcristen mid faire wordes +de ic to him habbe +gespeken,
and o+derlicor mid weorkes him +gekydd, and uppe mine           #
lahfulnesse
ofte him behet, +tat ic n+aure eft him ne+gel+aste. Gif ich at  #
him
ani +ting bouhte o+der him sealde, +aure me was leuere +tat ic  #
bi+gate
and he forlure, +danne unker chepinge bileafde. Godd us forbett
+dat we ne sculen habbe twifeald w+ai+ge ne twifeald imett, ac  #
+dat
we sculen bli+deliche +giuen and leanen, wi+d-uten er+dliche    #
mede, alle
+de niede habbe+d and us for his luue beseche+d of +dan ilche   #
gode +de
he us haf+d il+and. So+t to seggen, ic not +gif ich auer+gete   #
ani +ding
dede +dat ic nolde habbe sumes kennes lean, o+der of +douhtes
<P 13>
o+der of wordes o+der of weorkes; and +gif ic nadde, me +duhte  #
+tat hit
nas naht wel betowen, +dar ic hit idon hadde.

[}OF WER+GHINDE.}]

   Eft we finde+d +dat +de apostel sei+d: (\Maledici rengnum    #
dei
non possidebunt,\) +dat bie+d: '+Da wer+ginde menn, +de swa
ble+deliche wille+d wer+gien, +tat hie naure on heuenriche      #
wuni+gen ne
mu+gen,' for +di +dat hie wer+gie+d godes handiwerc, +de he     #
haf+d iblesced.
Herof ic am sceldi, and wel am becnawe +dat ic +gewer+ged
habbe ai+der +ge hodede +ge leawede, sibbe and framde, and      #
mani +ting
+de ic wer+gi ne scolde.

[}OF VN+DOLEMODNESSE.}]

   (\Inpaciencia\) hatte an o+der senne, +tat is,               #
un+tolemodnesse. Hie
benem+d +de manne +de hie ouermai, +dat he ne mai wealden
him seluen ne a +touhtes, ne on wordes, ne on weorkes. Swa hie
haue+d me idon aure to ofte. +Turh hire ic am for+gelt          #
a+geanes gode,
+de me forbisne +gaf, arst of him seluen, and se+d+den mid      #
hali+ge wordes
me wissede: (\Qui te percusserit in maxillam, prebe ei et
aliam,\) 'Se +de smit under +da eare, want to +dat o+der,' he   #
sade, 'and 
do god a+gean euel. Gif he +de were+gede, +du hine blesci.'     #
+Dis ne
dede ic n+aure; ac +gif min lauerd godd me wolde swingen mid    #
ani
swinge, al swa fader do+d his sune, ic was +dar a+gean          #
un+tolemod,
and ai+der +dohte and ec s+aide: 'Hwi me scolde cumen swilche   #
un+gelimpes?
Mani o+der was +de more hafde misdon, and non un+gelimp
ne cam, ac hadde alle blisse and reste inowh.' For +di saide
god almihti be me and be mine i-liche: (\Et dimisi eos secundum
desideria cordis eorum,\) 'Ich hem let,' he sei+d, 'after
here awene wille; after +dan +de here herte leste, ic hem       #
fol+gede.'

[}OF A+GEN-WILLE.}]

   +Durh +dessere senne ic, un+gesali saule, fel in to an       #
o+der senne,
+de is icleped (\propria voluntas\) , +tat is, au+gen-wille.    #
+Gewiss
haf+d godd forworpen +dan ilche mann +de lat godes wille and    #
his
<P 15>
gastliche faderes wille to donne, bute he eft +durh his muchele
mildce hes him benime, +ar +dane he of +dese liue fare. Non     #
scafte +de is
scadwis, al swo bie+d angles and menn, ne a+ged te hauen here   #
a+gen-will,
for+dan hie ne bie+d, ne ne mu+gen bien, n+aure riht-wise ne    #
gode,
bute hie fol+gin godes wille on alle wisen. For+dan we finde+d  #
on
hali write: 'Se mann +de wile fol+gin his a+gen wille, he is    #
a+geanes
gode, alswa is +de mann +de is a+geanes +de kinge and wile his
curune him benemen.' Crist self sei+d on his godspelle: (\Non
ueni facere uoluntatem meam,\) 'Ne cam ic noht te +giuen +gew
for-bisne of mire a+gene wille to donne, ac i cam for to donne  #
mines
fader wille.' +Da +de Crist was +geboren, +da comen +da         #
aingles of
heuene and sunge +dane derewur+de sang, (\Gloria in exselsis    #
deo,\)
and bodeden sibsumnesse to alle +do mannen +de god wille        #
habbe+d,
+dat nis non bute +do +de godes wille luuie+d and fol+gi+d.     #
Weilawei
and walawa, +dat ic min a+gen iwill swa habbe ifol+ged, +dat    #
im min
un+gewill awh aure ma te +toli+gen, bute godes hale mildse me   #
aliese!

[}OF HUNRIHTWISNESSE.}]

   Unrihtwisnesse hatte on o+der senne, +de me haue+d +aure to 
longe +gedweld mid hire swikele un+deawes. Hie is +aure a+gean
rihtwisnesse, for+dan no man ne mai bien +gebor+gwen, bute he   #
bie
rihtwis and naht twifeald, ne on speches ne on dades. O+der ic
habbe ibien +danne ic habbe me i-sceawed. Menn me isie+d        #
wi+duten.
Ic and mine iliche, we beo+d wi+duten al swa +de deade          #
man[{n{]es +truh,
+te is wi+duten ihwited, and wi+d-inne stinkende and full of    #
wermes.
Swa ic habbe ibien full of euele +tohtes. Wa me +tas! (\Mea
culpa!\)
   For+di +dat ich nabbe ihafd rihte ileaue, ne faste hope, ne  #
so+de
luue to ure lauerde gode swa swa ic scolde, for+di ic haue bien
unmihte and unstrong on+geanes alle +tese forenammde sennes. Ic
ne mai rimen ne tellen alle +do sennes, ne alle +do un+deawes,  #
ne alle
+do wundren +de ich, wrecche senfulle, habbe idon and beuolen,
se+d+den ic arst mihte sene+gin. Ac him +de hes one wat,        #
almihte
god, ic bidde are and for+giu[{en{]esse.

<P 17>
[}OF +DA FIF WITTES.}]

   Giet me wrei+d min herte of +da fif wittes +de god me        #
betahte
to lokin of mine wrecche lichame, +tat is, (\visus, auditus,
gustus, odoratus, et tactus,\) +tat is, +gesihthe, +geherh+te,  #
smac, and
smell, and tact+te. +Das fif wittes, hie tacni+t +da fif        #
gildenene besantes
+de +de hlauerd betahte his +tralle for to bi+geten +dar mide.
Swa dede +de gode +trall +de bi+gatt o+der fif. For +di his     #
hlauerd him
sede: 'Wel +de, gode +drall! Ouer litel +ting +du ware trewe;   #
ouer
michel +ting ic +de scal setten. Ga in to +dine lauerdes        #
blisse!' +Tis
ne habbe ic nauht ofearned, +de no god ne habbe idon mid +do 
ilke besantes of +de fif wittes, ac +durh hem and +turh mine    #
+gemeleaste
ic habbe mines lauerdes eihte forloren. +Alche dai me
cume+d sonden on mine +tohtes +tat ic scall neuliche cumen      #
te-foren
him, and +giuen him and-sware, hwat ic habbe mid his eihte      #
+gedon.
He wile hes habben wel imotet, and bi rihte w+ai+ge             #
wel i-w+ai+gen,
and wel imered gold; and bute ich +tis habbe, +das dai+ges +de  #
he after
me sant, ic scal iheren reuliche tidinge. 'Andswere me nu, +tu
un-+ges+alie saule,' he wile seggen, 'hwat hafst +du swa lange  #
idon
on +dare woreld? La[{n{]gne first ic +de +gaf wel to donne      #
+gif +du
woldest, and litel god +du hafst bi+geten mid +da fif besantes  #
of +de
fif gewittes +de ic +te betahte. Mo +danne fif +dusende         #
besantes of
gode +tohtes, and of gode wordes, and of gode woerkes, +du      #
mihtest
habben bi+geten, +gif +du woldest, on +da lange firste +de ic   #
+de +gaf; ac +du,
earme saule, noldest +tenchen of +dine for+dsi+de, +tat tu      #
fram +dine
lichame scoldest skelien, and tefore me cumen, and me           #
andswerien
of alle +dine dades.' +Danne clepe+d he his pineres, and hat    #
hem me
nemen, and binden me, ba+de handen and fiet, and werpen me in   #
+de
uttreste +tiesternesse. +Te inreste +testernesse is in +dare    #
hierte
+De ne wile forsceawin hwider he scal +danne he henen far+d.    #
+Te
uttreste is se +tiesternesse of helle, +dar n+aure +giete liht  #
ne cam,
bute +das nihtes +de Cristes saule +dar inne cam after his      #
+gekorene.
Ac +aure +dar is wop and woninge for +dare michele h+ate and    #
un+gem+ate
<P 19>
brene, and +dar is chiueringe of to+den for +de unmate chele;
and +dar is sorw+ge and sarinesse for +dare muchele             #
ortrewnesse +de
cum+t of +dan +ge+tanke +de hie n+aure mo godd ne sculen isien  #
ne nan
of his hal+gen, ne sibbe ne framde +de ibor+gen sculen bien,    #
ac aure
ma wunien mid +da eifulle dieulen, +de bie+d swa la+dliche and  #
swo
grislich an to lokin, +dat +gif a mann isei+ge ne anne al       #
swilch al
se he is on his +gekynde, he scolde sone bien ut of his         #
iwitte, and
+dis +toli+gen +aure ma wi+d-uten ande. Ne mai ic +tenchen, ne  #
mid
mu+de seggen, ne on boke write, alle +do pinen of helle. Wa hem
+datt hie +aure iscapene waren, +de +do pinen of-earni+t!       #
Vnderstande+t,
alle +de +dis rade+t o+der ihere+d, and witt habbe+d to         #
understonden,
+te muchele +dolemodnesse of us on +dese liue, hv godd us
mene+ge+d alche dai, and to us sei+d: (\Conuertimini ad me, et
agite penitenciam,\) 'Wande+d to me,' he sei+d, '+gie +de       #
ber+d iwant
fram me, +durh dieules lare, and neme+d and do+d scrift,        #
[{+all{]ch after
+dat his senne is; and spede+d +geu, for+dan +gure +ande-dai    #
neih+ge+d, and
cum+d un+gewares al swa +tief be nihte. Faste+d and wakie+d and
bu+ge+d fram euele and do+d god, we[{p{]e+d and wani+d, sihte+t #
and
+georne bidde+d are and for+giuenesse, +da litle hwile +de we   #
her
wuni+gi+d. For-+dan, bute +gif +ge hier hit ne of-earni+ge+d,   #
ne
wur+d +geu n+aure milce elleshwar. +Da +de nelle+d +dese godes  #
hali
wordes hlesten ne healden, harki+d hwat se haligast sei+d       #
+durh +de
profiete Daui+d: (\Maledicti qui declinant a mandatis tuis,
domine,\) '+Gewerwed bien hie, lauerd, alle +de +dine behode    #
healden
nelle+d.' +Da +de ne bie+d ofdrad of +dessere eisliche          #
wer+ginge, +de
alle hadede +allche dai wer+gi+d +dar hwile +de hie sin+ge+d    #
godes
lofsang at prime, harkie+d an o+der wari+ging +de cum+t ut of   #
godes
awene mu+te, for+dan +des wer+ginge nis bute erres of +dare     #
laczste,
+danne god sei+d him self mid muchele ei+ge: (\Discedite a me,  #
maledicti,
in ignem eternum,\) 'Ga+d awei+g fram me, +gie iwer+gede of
alle hadede hafde, in to +dan eche fiere, +gie +de nolden mine  #
rad
hlesten, ne mine bebode luuien ne healden. Wite+d awei fram me,
for+d mid +da diuelen, +dar +gie naure ma eft me ne +gesien!'   #
Alle
+de habbe+d Cristes karite+d, +dat is, godes luue and mannes,   #
wepe+d
<P 21>
and wanie+d for+d mid me, and fondie we te kelien godes         #
wra+d+de
mid teares, +de him bie+d swi+de icueme mid o+dre loke of sare  #
birewnesse! 
He hit wat +de wat alle +ting, +dat sare hie me rewe+d. To
+geu ic clepi+ge iec +de bie+d wuni+gende mid +gemaneliche      #
hlauerde gode,
[{and{] to ure lafdi sainte Marie. Moder of mildce, +de ic      #
bidde, for +dine
muchele mildze, +dat tu me besieke for+giuenesse of mine sennes
to Iesu Criste, +tine lieue sune, +de haf+d mihte te forgiuene  #
alle
sennes, for +dare ilke luue +de he haf+d to mine ikynde +de he  #
nam of
+de wi+d-uten a [\HALF A LINE ILLEGIBLE\] +darof i+giuen haf+d  #
lott and dale, his flesc
and his blod, +durh hwan ich ilieue fastliche are and mildze to
habben, +gif ic hit swa wur+dliche underfenge, swa hit wur+de   #
w+are.
To alle +do hal+gen +de hier on liue waren iboren, and nu mid   #
ure
lauerde gode wuni+gende bie+d, ic clepie and bidde for +do      #
muchele
karite+d +de is an +geu, +dat +gie +denchen an us +de bie+d     #
hier on +dese
arme liue, +dar +de wei is slider and we lihtliche to f+allen,  #
and
fele unwines, teforen and baften and on alche side. We          #
+dankie+d
gode and herie+d after ure mihte, +de +gew haue+d of +dessere   #
michele
wrecchade ibroht. Bidde+d +dat we moten to +gew cumen, naht for
ure earninge, ac for godes muchele mildce and for +gewer! Al    #
swa
so+dliche swa he hadde are and mildze of +geu, and +da giue of  #
+de
hale gaste +gew s+ante wi+duten earninge, sa so+dliche habbe    #
he are
and mildce of us, +de bie+d his handeweorc al swa +gie, and us  #
unne
+dat we moten, mid +geure helpe and mid his hale grace, swa     #
+dis
scorte lif her laden, +dat we moten for+d mid +gew on blisse    #
wuni+gen,
and him eure ma luuien and herien on ecnesse. Amen. 

   Nv, lieue friend, +du +de me, senfulle saule, aweihtest of   #
dea+de,
+durh godes grace wissedest and warnedest wel te donne,
- +gielde +te godd! - and lardest +dat ic scolde bien icnawe    #
of mine
sennes, nu +du hafst iherd mine bemone +tat ich am swa swi+de   #
for+gelt:
for +de luue of gode ic +de besieche +dat [{tu{] me wissi       #
+giet, an
hw+alche wise ic mihte betst sahtlin wi+d mine halend Criste,   #
+de
<P 23>
ihc cheas to lauerde +durh his awene mildce, +gif ic senfulle   #
are
mihte habben on +dese scorte time. And ic bli+deliche +dine rad
wile hlesten, and micheles +de bli+de-liker, +gif +du me +din   #
uncu+de
name woldest ky+den.   

<S SAMPLE 2>
<P 63>
[}OF REUH+DE.}]

   Pietas hatte on of +dese hali mihtes, +tat is, reuh+de on    #
engelisc.
Hie cum+t of +dare iwundede herte +de bien iwunded mid
godes arewen. Of hem sei+d +de profiete: (\Sagitte tue acute,\)
'Lauerd,' he s+ade, 'scarpe bien +dine arewen'; hie wundie+d    #
+dane
forgilte mann +de wann ongeanes +de +durh dieules lare. +Tu     #
werpest
him +der ni+der, +tat he li+d istreiht upe +dare bare ier+de,   #
and halt
him seluen for ier+de, wep+d and wone+d +dat he +aure was to    #
manne
iscapen, +dat he scolde swa michel habben misdon a+gean his     #
sceppend,
for hwat he ofearne+d helle pine. +Dis do+d reuh+de don, +de
is iwis godes +giue. Hie die+d him arst habben reuh+de of him   #
seluen,
and +danne of his nexten, of alle un+gelimpes +de him for his   #
sennes
to-cume+d. Gif +du +dese godes +giue bi+geten miht, +tanne      #
scalt tu
hauen nexce herte and gode, and rewsiende +de seluen to helpe,
and +dine saule to aliesen fram +do pines +de hie ofearned      #
haf+d. Ne
haue +du hope te fader ne te moder, te sune ne te dohter, te    #
bro+der ne
te swuster, ne te nan ier[{+d{]lich mann, +danne +tin lichame   #
li+d under
ier+de +getwamd fram alle liuiende manne, all-ane, fule,        #
stinkende,
full of wermes, and on +da +tiesternesse fram alle lihte, and   #
+du, earme
saule, on +de wallende brene of +de hote fiere, and eft,        #
embehwile, on
+de chiuerinde chele, +dat tu +de seluen naht ne miht helpen,   #
+ar
<P 65>
+danne +du habbe +dine sennes al aboht, and all bie iclensed    #
of alle
+dine misd+ades +durh +da pines +de +du +tolest, and +durh      #
masses and
bienes and +almesses +de me do+d for +de. +Danne +de wile sare  #
rewen
+dat tu +de seluen ne haddest betere iholpen +dare hwile +de    #
+du
mihtest. Hu scolde godd, o+der ani of his hal+gen, o+der ani of
+dine friend, sibbe o+der framde, hauen rew+de o+der mildce of  #
+de,
se+d+den +du +de seluen ne hafst nu hier none of +de seluen?    #
+Tis is
godes +giue, +gif +du dus +de be+tencst and +dar after wercst.

[}OF WITTE.}]
 
   Hier after cum+t an o+der godes +giue, +te is icleped        #
(\sciencia\) ,
+tat is, in+gehied o+der witt. +Durh hire +du miht witen alle
craftes +de on boche bie+d +gewriten. Hie +de tak+d gode        #
+teawes and
god lif to leden, hu +du scalt fram +dan euele bu+gen, a hu +du
scalt gode werkes don. Ac hit bie+d sume +de bie+d swi+de wise
ihealden +durh +dessere godes +giue, and want hem seluen and    #
iec
sumen o+dre te michele hearme, +tat +de godd hem +gaf hor here
michele gode. Herof sade +de apostel: (\Scientia inflat,        #
karitas
edificat\) . He sei+d +tat '+dis scarpe iwitt swel+d +dane      #
mann +de hes
haue+d wi+duten charite.' On swilche wise hie swel+d +dat he    #
latt
wel of him seluen, and forhowe+d o+dre +de swo ne cunnen; and
on swilche wise he forliest +dat him betst scolde helpen, +tat  #
is,
godes luue and mannes. For +dan +tat wite +du te fule so+de,
+danne +du forliest mannes luue for +di modinesse, +te +ting+d  #
+dat
+tu naust naht to wur+din ne te luuen ane wurse mann +dane +du
art, o+der +dat he nis alswa wis alse +du, o+der he nis na swa  #
riche
se +du, o+der of swa hei+ge kenne swa +du, o+der naht alswa     #
wur+ded
mann swa +du on +dare lease woreld; and for +delliche +tinge    #
hine
forhowest, and forlatst +dat tu ne wilt to him clepi+gen, ne    #
to his
niede him helpen. Ful+gewis +du forliest hier rihtes godes luue
and his grace, and nem +dis to forbisne! Bute +du habbe godes   #
luue
and alre manne, +du ne miht don non god +de +aure gode bie
+gecweme. +Darof sade +de apostele: (\Si distribuero omnes
facultates meas, et cetera,\) 'Gif ic deale all +dat ic habbe   #
for
godes luue, and +giet on-uuen +dan +gieu mine likame to barnin
<P 67>
al to duste for godes luue, and ic hatie on-lepi mann, +danne
ne habbe ic naht karite+d, and swa ic habbe all forloren.' Nu
sei+d sum mann: 'Scal ic luui+ge +dane euele mann?' Hlest hwat
se hei+geste +de sei+d: (\+Diliges proximum sicut te ipsum,\)
'Luue +dine nexte al swa +de seluen, hwat manne swo he +aure    #
bie!'
Ne bie he n+aure swa swi+de for+gelt, +aure he is +din nexte    #
after
+gekynde. Luue +da +gegynde, and hate his euel. +Gif +du miht   #
hit
bieten, biet hit alswo +du woldest +dat me bette +tin, +gif +du
w+are swo for+gilt al so he, and +tenc +dat +de writt sei+d     #
+tat +aure bie
+de mildce ouer +de rihte dome. For +delliche +tinge mani+ge    #
of +de
wel wise menn forliese+d godes luue and his grace, for +di      #
+dat hie
ne habbe+d, ne ne recche+d to habben, here emcristenes luue, ac
hopie+d to here michele wisdome, and ofte bie+d beswikene.      #
Wolden
hie hlesten +dane hali apostel, swa hie ne +dorften! (\Si quis
uidetur inter nos sapiens esse, stultus fiat ut sit sapiens,\)
'+Gif +geure ani,' he sei+d, 'is ihealden for wis on +dare      #
woreld, becume
sott, and swa he mai bien wis. '+De wise woreld-mann, he halt
michel sothade +dat mann forlate, for godes luue, hus and ham,
wif and child, and gold and seluer, and alle worldes wele, and
becume swo michel wrecche al swo he +de naht ne hadde; sei+d
+dat him is betere to sitten on his a+gen, and +giuen almessen  #
and
herber+gin s+ali mann, +danne he scolde al +dat laten, and      #
libben bi
o+dres mannes almesse. Hleste we herof Cristes a+gene dom,
and swa we mu+gen bien +de sikerere of +dese iflite. Hit sei+d  #
on
+da hali goddspelle +tat an riche iungman cam to Crist be +do
dai+gen +de he hier lichamliche was wuniende, and seide: (\Quid
faciam, domine, ut habeam vitam eternam?\) 'Hlauerd,'
cwa+d he, 'hwat mai ic don +dat ic mihte hauen +dat eche lif?'
Vre drihten him andswerede, and seide: (\Mandata nosti,\)
'+Gecnoust +tu godes bebodes. Ne sleih, ne ne stell, ne reaue,  #
ne
forli+ge +de on hordomes, ne o+dre godes forbodes ne tebrec.'   #
'A,
hlaueerd,' cwa+d he, 'alle +dese bebodes ic habbe ihealde fram
childhade, swa +dat ic nabbe nan tebrocen.' +De +giet him       #
andswerede
Crist: 'God man, +du art al swo he +de non heued-senne
ne haue+d idon.' (\Si uis perfectus esse, vade et uende omnia
<P 69>
que habes, et cetera,\) 'Gif +du wilt,' he seide, 'bien         #
+durhut god
mann, ga and sell all +dat tu hafst, and +gif hit godes         #
wrecchen,
and swa fol+ge me!' +Dies +gunge mann +giede a-wei sari. Hier   #
we
habbe+d ilierned +dat it is betere to l+aten all +dat te mann   #
awh,
mid gode wille, +tanne he abide all hwat dea+d hit him beneme,
his un+tankes. Hlest nu hwat Crist sade be +da riche manne
+de +giede awei sari, and his r+ad nolde lesten: 'Ne mai na     #
more.'
cwa+d he, '+de riche mann cumen in to heuene riche, +danne mai  #
+de
oluende cumen +durh +de n+adle ei+gen.' (\Ve uobis diuitibus,   #
qui
habetis consolationem uestram,\) 'Wa +geu,' cwa+d he, '+gie
riche menn, +de habbe+d swa michele blisse of +geuer michele
richeise, +tat +gie godd for+geten and +geure saule h+ale!'     #
For +di ne
mai wexen non god sad of gades wordes on +geure herte molde,
for +dan michele embe+danc +de +gie habbe+d on +geure michele   #
wele,
+de +gie michel +gitsi+d, and luuie+d and like+d, and drahe+d   #
to forliesen.
Amang alle +dese embe+dankes is +de wrecche hierte swa          #
iheue+ged,
+tat non godes word upp ne mai springen, ne of godd +tenken, ne
of his riche, ne of his saule hale. Ac gleues and skentinges,   #
and
hundes and hauekes, and alle +do +ting +de +geu hier gladien    #
mai,
+tat +ge willen bli+deliche isien and +gehieren; and all +dis   #
+ge mihten
hauen, +gif +ge godd luueden mare +danne all +dis +de we embe   #
hauen
ispeken. Mani+ge of +geu bien swi+de beswikene. Wene+d +dat +ge
luuen more godd +danne +ge don +geure eihte; ac l+at him seggen
+dat so+deste, +de is mid rihte So+d icleped: (\Vbi est         #
tesaurus,
ibi est et cor tuum,\) '+Dar +de +din hord is, +t+ar is +tin    #
herte,' he
s+ade. +Dar is +din herte +darof +de +du m+ast +tenkst, and     #
+dat is
+din m+aste luue. Vnderstand nu wel +de seluen, and loke        #
hwa+der
+du +tenke more of godd +de of +din eihte, and wite +du te      #
so+te:
hwarof +du mare +tenkst, +dat tu luuest mare! Walewa +das       #
si+des,
+tat ani mann +dat godd haf+d i+giuen witt and wisdom, scall    #
luuien
more +de scaftes +de godd +gescop, +danne he do his sceppend,   #
+de him and
alle +ting +gescop! Lieue saule, ic +de warni and +gierne       #
bidde, +dat
tu, mid +dessere godes +giue +de (\scientia\) hatte,            #
understande and
lierne fastliche +da +gekyndes of sennes, hwannen and hwanne    #
hie 
<P 71>
cumen, +tat +du mu+ge bien war wi+d hem; and +dar +du art       #
+durh hem
+gewunded, +dat +du cunne hes halen; and eft, of +dese hali     #
mihtes,
+dat tu hes kunne wel +gecnawen, and mid godes fultume          #
wi+dhealden.
 
[}OF RADE.}]

   Hier after cum+d an o+der godes +giue, +de is icleped        #
(\consilium\) , +tat
is, r+ad. Herof seide Salomon: (\Omnia fac cum consilio,
et postea non penitebis,\) 'Do alle +ting after rade, +der      #
after hit
ne scal +te of+tenchen.' Mani+ge gode +tinges +du hafst iherd   #
and
ilierned; nim +dar after rad, naht at wise manne one, and +te   #
bie
ba+de wis and ec goddfrihti, and ifonded of religiun. Hwilch    #
lif
+du betst mu+ge laden, +dat au+t to benne michel after +dan     #
+de +du
hafst michel misdon, o+der litel; and +danne mot me lokin +din
ikinde, and +dinne lichames h+ale o+der unhale. For+dan, +gif   #
+du
undernimst swilch +dat tu for unhale ne miht ifor+din, +dat     #
+du godd
haddest behaten, hit is +de michel hauht. Eftsones bie warr,
+gif +du behatst god michel god te donn, and heih lif te        #
healden:
+dat lasse gode lif +de +du arrer hafdest, ne miht tu naht eft  #
healden,
and bien +gebore+gen. Hier of sei+d +dat hali godspell: (\Qui
mittit manum suam ad aratrum, et respicit retro,
non est aptus regno dei,\) 'Se +de do+d his hand to +dere sull
of godspelle, and Cristes +goc wile beren, and forlat al +de    #
woreld,
and loce+d abach, w+andinde to +de woreld, he nis naht wur+de
heuene riche.' +Dis is +ges+ad bi +da manne +de forlat al +de   #
woreld,
and fol+ge+d godes stiefne, +de +dus sei+d: (\Venite ad me      #
omnes qui
laboratis et honorati estis, et cetera,\) 'Cume+d to me,' he    #
sei+d,
'alle +de swinke+d mid euele werkes, and +geheue+ged bie+d mid  #
manikennes
sennes, and ic eu wile +giue reste to +geuer saule, and ic wile
lihten +geuer ber+dene, +gif +ge mine rad hlesten wille+d.      #
Bere+d min
+goc uppe +geu, of hersumnesse, +te is softe, and min ber+den   #
is liht,
of mine bebodes to healden. Mid mine fultume alle +ding +ge
mu+gen; wi+d-uten me, nan+ting.' For +dessere swete clepienge
cume+d ba+de gode and euele, and late+d all +de woreld, and     #
nime+d
Cristes marc uppen hem, of so+de religiun, hwilche kennes swa   #
hit
<P 73>
bie. +De hali gast hem warne+d, and sei+d: 'Godd +de +geu       #
haue+d
icleped ut of +dare lease woreld in to gode liue, he ne nett    #
+geu naht
+der to, ac sei+d: (\Si uis perfectus esse,\) '+Gif +du wilt,'  #
he sei+d,
'bien +durhut god mann, +danne forlat +du +de woreld; and +gif  #
+du
nelt naht, +tu miht wuni+gen on +dare woreld, and ec bien       #
+gebore+gen,
+gif +du +dinne cristendom wel haldst.' Ac +gif +du ne miht     #
+de naht
wel ber+gen, o+der +du wilt, for Cristes luue, more +toli+gen,  #
and betere
lif laden: lhist, +derof ic +de wile warnin. (\Fili, accedens   #
ad
seruitudinem dei, et cetera,\) 'Lieue sune,' he sei+d, '+tanne  #
+du
cumst to godes huse him to +denin, bie wel war, and +garke      #
+dine
saule a+gen mani+ges kennes fandin+ges, and stand mid michel    #
dradnesse,
for+dan +du scalt bien +gefonded on +da hali liue al swo is +te
pott +de is idon on +de barnende ofne. Gif he +dar inne         #
berste+d and
brek+d, he is forloren and sone ut-+geworpen; +gif he bel+af+d  #
hal and
+gesund, +de pottere hine de+d +dar to +de he iscapen was.'     #
+De apostele
sei+d +dat godd ne wile naht +toli+gen of none his icorene      #
more te
fondin +danne he mu+ge +tolien. Ac +do +de berste+d wi+d-inne   #
here
wunienge for here modinesse, hwarof here herte is swa full swa  #
is
bladdre of winde, hie bie+d ut-iworpen +durh dieules lare,      #
naht for
hem seluen ane, ac for o+dre ec awei te affleien. +Danne        #
fare+d hie
eft to +dare woreld, and bie+d forcu+dere +danne hie arrer      #
w+aren.
Hie forwerpe+d here r+ad and here cla+des, and nemee+d hem to   #
+dare
woreld and bie+d apostate Criste, forsakene, naht mid           #
wordes, ac
mid werkes, +de werse is, +gif hit mai. Munec mai ut-faren mid
ileaue in to hermitorie, o+der in to onnesse te wunien, +gif    #
he godd
haf+d to iwitnesse +dat he mid hlutter herte hit do+d, for      #
bett to
donne. We finde+d on +gewrite +tat eremite ne owh on wilderne   #
te
wunien, bute he arst bie +gefanded +durh regule and +durh       #
maistre in
+dan gastliche ofne +de we +ar embe spaken. Ancer is swi+de     #
gastlich
lif. +Dese twa lif, hermite and ans+ate lif, +de we nu clepe+d  #
anker,
hie w+aren hwile ferr fram mannen wuniende, and w+aren swi+de
iluuede and ihei+ged +durh +da hali faderes +de +dar inne       #
wuneden and
hit orliche hielden. Swa me mai +giet sume finden - i+tanked    #
bie
godd! - +de swi+de gastlich lif l+adet after +dare woreld +de   #
nu is. Al
<P 75>
swa me mai, mang alles kennes liues menn, sume gode and sume
euele finden. He it wot, +de all wot. +Gif +du wilt on +dare    #
woreld
beleauen, and wif and childre hauen, and land teli+gen and      #
weri+gen,
+du scalt hauen +das te more iswink. Ac +gif +du hauest godne   #
rad+giue,
+du miht +dar wel libben, and ec at gode god lean ofearni+gen.
Alle +do +ting +de +du hauest te donne, do it mit r+ade; and    #
+de rad bie
swulch, +dat tu noht ne do a+genes +de holi write. Hierof us    #
warne+d
Crist, and +dus sei+d: (\Dum es cum aduersario tuo in uia, et
cetera,\) '+Darhwile +de +du art mid +tine wi+derwine on +da    #
wei+ge, bie
him tei+tinde +dat +de he wile hauen idon, l+aste he +de nime   #
and
bet+ache +de +de crauiere, and he se+d+den betache +de +de      #
pineres and
+de cwelleres!' +Dis godspell fol+ge, +gif +du wille. Godes     #
word, godes
r+ad is +din unwine, for+dat hit ne sei+d noht al +dat tu       #
woldest. Ac
+gif +du wilt lesten godd, +tu scalt bien +de hali write        #
buhsum, +do litle
hwile +de +du art mid him her on +dese wei+ge, on +dese scorte  #
liue;
and wite +du te so+de, bute +du him bie hier tei+dinde hwat     #
swa hit +de
ratt to donne: +danne +du cumst on +da heigere wei+ge, +danne   #
+du
art itwamd fram +dine lichame, hit te wile betachen +de         #
crauiere,
+de +de wile crauen of elchere senne, and betellen riht after   #
godes
awene worde, +dat tu aust him to fol+gin to helle, for+dan +de  #
+du art
godd unhersum al swa he. For+di hlest nv hwat godd +de ratt:
(\Diuicie si affluant, nolite cor apponere,\) 'Worldes eihte,   #
+gif
hie is swi+de rixinde to +deward, ne do +du naht +dine herte    #
+derto, ac
do hes to me. +De richeise +de scal trukien, ic ne truke +de    #
naure.
Hwi is te +din hucche trewer +danne ich? Ne sente ic +de        #
seggen bi
+da write of goddspelle +dat tu scoldest makie +din hord up in  #
heuenriche,
and naht upen ier+de? Hwi ne wilt tu me bien buhsum?'
Hlest +giet fur+der Cristes rad, hwat he sei+d on +da hali      #
godspelle:
(\Cum facis prandium aut cenam, noli uocare amicos tuos,
et cetera,\) '+Danne +du wilt makien gestninge,' sei+d Crist,   #
'ne clepe
+du naht +dine friend, ne +dine bre+dren +darto, ne +dine       #
kenesmen, ne
+dine neihibures. Gif +ani of +desen +de mu+gen for+gielden     #
+dine
gestninge, +dane ne clepe +du hes naht. Ac clepe +do wrecches   #
and
to unmihti, +te blinde, +de dumbe, +de deaue, +de halte, +de    #
ne mu+gen
naht hit te for+gielden; +danne art tu is+ali: hit te scal      #
bien for+golden
<P 77>
(\in resurrectione iustorum\) , +dat is, +danne +de rihtwise    #
sculen
arisen, and tu amang hem, on godes swi+dre.' Gif +du naht       #
herof ne 
dest, ne mai +de deuel betellen wel +dat tu art gode unhersum.
Hwa do+d +tis? Hwa halt +tis? Whi segge+d men +dat me ne mai
naht wel bien +gebore+gen on +dare woreld? Hwi ne wilt tu       #
for+gin
godes rad and his lore? +Tis is iwis on of +de hali mihtes +de  #
godd
scift mang his +gecorene, +dat he +gif+d hem god r+ad +turh     #
+de hali+ge
writes, +de he sent hem seggen hu hie mu+gen his wille          #
werchen, and
swa bien +gebore+gen. Hlest and for+gih se +de wile! (\Omni     #
petenti
te, tribue,\) '+Alche manne +de +de bitt +du aust to +giuen,    #
+gif +du
hafst +dat te he ne haue+d, swa +du woldest +dat he dede +de,   #
+gif +du ne
hafdest.' For+dan he sei+d: '+Gif +du +gifst +do manne +de gaf  #
+de, o+der
+de wost +dat wile +giuen +de, whilch lean aust +du te hauen    #
of godd?
Ne don swa +de senfulle men +de of gode noht ne cunnen? Gif +du
luuest +do ilche +de +de luui+ge+d: ne don swa +de werste menn  #
of +de
woreld? Ne don swa +de he+dene? Ac luue +tine unwines for +de
luue of godd; +darof +du scalt hauen michel lean of godd; and   #
lat
him wreke +de is riht deme ouer liuiende and ouer +de deade.
+Gif nedfull mann wile bor+gin at te of +din eihte, lean him    #
ble+deliche,
al swa +din emcristen, wi+duten elchere mede, and +du scalt     #
hauen +de
mede of god.' Gif +du him lanst ani +ting of +dinen, and tu     #
nimst
a+gean more +danne +du him l+andest: iwis +du art a+geanes      #
godes
bebode, and his wra+d+de of-earnest, bute +du hit ibiete.       #
For+dan
after +de hali writes, ealch miede is iteld for gauele; and     #
+te gaueleres
ne cumen neure into heueriche; for +dan, +deih hie d+alden all  #
+dat hie
mid gauele bi+geten habbe+d and mid unrihtwisnesse, hit nis     #
naht
gode icweme, +de is rihtwis. +Da riche menn +de lane+d here     #
eihte uppe
chierches and uppe +da chirch-landes, o+der uppe tunes, o+de    #
uppe
o+dre +tinges +te rentes +giue+d, and healden hes lenger        #
+danne hie
hauen al swa michel swa hie +dar uppe l+anden, full+gewiss hie  #
bie+d
idemd for gouleres; and al swulch lean hie sculen +darof        #
habben alse
gaueleres, +dat is, helle pine, bute hie hit biete. And +de     #
bote nis
nan o+der bute +gielden +dat hie habben mid unrihte inomen,     #
and mid
scrifte. Her of s+ade +de profiete: (\Domine, quis habitabit in
tabernaculo tuo, aut quis, et cetera,\) 'Hlauerd,' he s+ade,    #
'hwa
<P 79>
mai wunen mid +de on +dine huse, o+der hwa mai him resten upe   #
+din
hali+ge munte of heueneriche?' +De hali gast him andswerede,    #
after
o+dre +tinges, and s+ade: (\Qui iurat proximo suo, et           #
cetera,\) 'Se
+de swere+d so+d his nexte, +tat is, his emcristenn, and him    #
naht ne
beswik+d mid none chiepinge ne mid nan o+dre +dinge; and se     #
+de ne
+gif+d naht his eihte te goule, and se +de ne nim+d none mede   #
of +da
innocentes, +dat bien uneilinde menn +de none manne euel ne
wille+d: +dese mu+gen wuni+gen on godes telde, and uppen his    #
munte
hem resten.' And +da +de mede neme+d, hie ne sculen +dar neure
cumen, +gif hie bien +dar mide +genomene. Nu bien sume o+dre    #
+dat
healden hem seluen wise and +geape, and befaste+d here          #
pane+ges +de
ha+dene menn, for to habben of hem bi+geate; and sume, hi       #
l+ane+d
here emcristen te halue bi+geate, +de fare+d +dar mide be       #
londe and
be watere on michele hahte on liue and on saule, and mid        #
michele
swinke: and hie sitte+d at ham and ne hauen +darof non          #
+geswink,
bute on here +dohtes and on here spaches. +Dis +gesie+d and     #
+gehiere+d
hadede and leeavede; and for +dare euele +gewune ne +dinc+d     #
hit hem
no misdade, ac bie+d ihealden for wise menn and for +geape. Of
swilche sade godd +durh +de profiete: (\Ve, qui sapientes       #
estis in
oculis uestris, et coram uobis met ipsis prudentes!\) 'Wa
+geu +de healde+d +geu seluen for wise, and to-foren +geu       #
seluen bie+d
+geape! +Gie beswike+d mi folk mid +geure euele forbisne, and   #
mid
+geure scarpe witt. +Gie cunnen +geu bewerien mid +geuere       #
manifelde
spaches; +gerihtwisi+d +dane for+gelte for medes, and +de       #
rihtwisnesse
of +de rihtwise manne +ge him beneme+d.' For +dan he is         #
ihealde nu
for sott, bute ha michel eihte be+gete; and +to +de michel      #
eihte
bi+gete+d mid +geure michele eihte, hem +gie rihtwisi+d, and    #
segge+d +tat
he bien auhte men and gode menn. He sei+d +giet for+der, +de    #
profiete:
(\Ve, qui dicitis bonum malum, et malum bonum,\) 'Wa +geu
+de segge+d +dat it is god te bi+geten michel eihte, +de ne     #
mai bien
bi+geten wi+d-uten unrihtwisnesse!' For-+di hie is icleped of   #
godes
mu+de (\Mammona iniquitatis\) . Wa +geu +de segge+d +dat he is
unsali +dat none wordles eihte ne haf+d, +de mid nane unrihte   #
none ne
wile bi+geten, and +da +dat he hadde mid mani+ge unrihtes       #
bi+geten
<P 81>
he haue+d forloren, and +dat +dole+d mid +dolemodnesse, and     #
gode
+tanke+d. An o+der stede he sei+d, godd: (\Ve qui ridetis, quia
plorabitis,\) 'Wa +geu +de nu leihe+d for +dese wordles lease   #
blisse,
and for +geure michele wele +de +ge nu hauen! Wa +geu +de       #
beplaiti+d
+geuer emcristen, and w+ande+d +dat rihte te wroh+ge, and +dat  #
woh+ge
te rihte, and +de nime+d mede for +geuer swikele spaches, +de   #
speke+d
an ai+der half, swilche +gie here beire friend w+are.' +Gif     #
+du wilt on
+dare world wuni+gen, and +durh +dese godes wordes war bien and
+dane eadie Iob fol+gin, +de was god worldmann: +du miht mid    #
godes
fultume +de seluen ber+gen.

<S SAMPLE 3>
<P 107>
[}OF HERSUMNESSE.}]

   An o+der mihte is +gehoten (\obediencia\) , +dat is,         #
hersumnesse.
+Dies is swi+de behieue on godes huse. Alle +de godd luui+ge+d
<P 109>
hes a+ge+d to luuien and to healden. Al swa al mankinn +durh    #
unhersumnesse
hafden dea+d, al swa +durh hersumnesse hit cam to liue.
+Dies holi mihte make+d +dane mann le+debeih and hersum gode    #
and
his eldren; and +dat after ealde and +gunge and alle manne.     #
After
+dat, +de he ifor+den mai, ne nim+t he none +gieme hwa+der hit  #
bie fair +de
lo+dlich, +de hot +de cold, +de heui +de liht; all him +ding+d  #
god, for
his luue +de was hersum his fader anon to +de dea+de, Iesv      #
Crist.
+Dies is swi+de beheue +aurilch mann +dat +aure i-bore+gen      #
scal bien,
+tat he bie hersum gode, and, for his luue, +de biscope, and    #
his prieste,
and his louerde. Ac me ne auh to bien hersum bute of gode. +Gif
mann hat o+der bitt senne to donne, +tar to ne awh me naht to
bien hersvm. Whar +de godd +gif+d +dese mihte, hit kydh hit     #
sone.
Hie make+d +dane mann - nis he of swo heie kenne, +tat hie him
ne make+d - +treall. Al swa hie de+d +dese munekes, +de bie+d   #
hersum ane
deadliche manne al swa hit w+are godd self, swa hie die+d hem   #
+de
on +dare woreld wuni+gen. Hie bien swi+de +giernfull godes      #
la+ge to
liernin, and +danne +dar after werchen, and him +de hem wel     #
cann
wissin hie beseke+d, and his r+ad bli+deliche hliste+d and      #
fol+gi+d, +de
laste hie falle+d mid +da blinde in to +dan pette +de Crist     #
self embe
spak. He hem clepede dumbe hundes +durh +de profiete, +de sade:
(\Canes muti, non ualentes latrare\) , 'Hie bie+d +de dumbe
hundes +de ne cunnen o+der ne mu+gen berken.' For +de luue of   #
godd
ic bidde, ne latt tu herfore non +de unwur+tere, for +dan +du   #
wost
hwo it is. +Durh +desse hole mihti and +durh his gode ileauen   #
was
Abraham iblesced of godd, and him behoten +dat on scolde cumen
of his kenne +durh hwam all mannkenn scolde bien iblesced. +Dus
spak godd to Abrahame: (\Exi de terra tua, et cetera,\) 'Ga     #
ut,'
cwa+d he, 'of +dine lande and ut of +dine kenne and ut of       #
+dines fader
huse, and cum in to +do londe +de ic +de wile sceawin.' Abraham
iliefde +datt godd him s+ade, and was him hersum. +Dis ilche    #
sei+d
godd to hem +de he wile +dat bie him hersum: 'Ga ut of +dine    #
lande!'
+Tin land +dat is +din flesc, +de nis bute ier+de. Ga ut of     #
+dines flasches
lustes, +dat tu hem na more ne fol+ge. 'And ut of +dine         #
kenne!' +Tat
bie+d alle +dine euele +deawes +de +du mide ware iboren and ec  #
ifedd.
<P 111>
'And vt of +tines fader huse!' +Dar hwile +de mann li+d on      #
heauedsennes,
he is +des dieules sune, al swo +de gode mann +de is godes
sune +tanne he godd luue+d and fol+ge+d. All +dis woreld was    #
+des
dieules hus +ar Crist come, +de him ut warp. +Derof he sade:    #
(\Nunc
princeps mundi huius eicietur foras,\) 'Nu scal +de alder
of +dis woreld ut bien +gedriuen.' Hier +de l+ar+d godd +dat    #
tu scule
+de woreld forlaten +dines a+genes +tankes, +ar +de dea+d hes   #
te benime
+tines un+tankes, and cumen to +do lande +de he +de wile        #
sceawin, +tat
is, +dat lond of +dare heuenliche Ierusalem. Efsones he him     #
fondede,
and fond him treuwe. (\Tolle filium tuum, quem diligis,
Isaac,\) 'Nim +dine sune, +de +du luuest swa michel, and offre  #
hine
me upe +dare dune +de ic +de wile sceawin! Abraam ne hadde
nanne sune be his rihte spuse bute +anne, and +dat was          #
bi+geten on
his michele ielde. For +di he was icleped Isaac, +tat is,       #
blisse. Al
swo sei+d godd to +de: 'Offre me +tine sune Ysaac, +tat is,     #
+tat +ting
+de +du mast luuest!' Vnderstond nu wel what +dat bie, and loke
hw+a+der +du mu+ge +derof bien hersum goddalmihtin. +Gif +du    #
luuest
+din a+gene wille alre mast, +tanne is +de swi+de holsum +dat   #
+du +tis
ofri +dine louerde god, for+dan hit is him swi+de +gecweme loac
+dat +du lat +dine a+gene wille and fol+ge his. +Dis +du scalt  #
ofrien upe
+dare hei+ge dune of hersumnesse. Nis non mihte on godes
temple +dat ne haf+t lott and dole mid +dessere eadi+ge mihte.

[}OF MILCE.}]

   (\Misericordia\) hatte an o+der hali mihte, +dat is, milce,
+de gode is swi+de icweme. +Dat he sceawede him selu to
alle nied-fulle +de him besohten. Also was Marie and Martha,    #
+de
him besohten of here deade bro+der, Lazarum, +de he sone        #
arearde of
tua dea+des, of saule and of lichame. Swa he hadde sone mildce  #
of
+de forleiene wiue, +de scolde bien ofsteand te dea+de, after   #
+dare
ealde lau+ge. He for+gaf hire +dane dea+d, and alle hire        #
sinnen he
for+gaf. Swa he dede seinte Petre, +de hine hadde forsaken.     #
Anon,
+do +de he lokede upen him, he agann to wepen, and his sennen   #
him
w+aren for+giuene. Hu +de +deof, +de n+aure god nadde idon?     #
+Dis
<P 113>
mildce him dede cumen fram +dare rode anon in to paradise. Nis
non +de mihte witten alle +de milcen +de godd haf+d idon, and   #
+giet
die+d, +aure +durh +dessere eadi mihti. Herof us mene+ge+d      #
Iesu Crist,
and sei+d: (\Estote misericordes,\) 'Bie+d mildciende, al swo   #
+geuer
fader is on heuene!' Eft he sei+d him self: (\Beati             #
misericordes,
quoniam ipsi misericordiam, et cetera,\) 'Eadi bie+d +de milde,
for+dan hie sculen hauen milce of gode, swo swo hie habbe+d     #
milce of
mannen.' Bi +dessere holi mihte is iwriten on +de saltere:      #
(\Misericordia
et Ueritas obuiauerunt sibi,\) 'Godes Mildce and So+d,
+tat is, godd, +gemetten hem to gedere.' All +dat +aure is on   #
+de hali
write, all hit is forbisne of gode. Hit sei+d +tat +dese two,   #
Mildce and
So+d, hem imetten, and ic write swilch Mildce spele wi+d        #
So+de, and
+dus sei+d: 'Sei me, So+d, hwat is +din rad of +de forgilte     #
Adame, and
of all his ofsprenge? Ne mai he nauere mo a+gean cumen? Hwarto
was he aure iscapen te manne? Hu ne was he iscapen for to       #
habbenne
for+d mid +do aingles heueneriches merh+te?' +Da andswerede
So+d: 'Nis him idon non unriht. Ich him warnede, and so+d sade,
hwilche dai +de he tobreke godes forbode, he scolde dea+d       #
+toli+gen;
and he hadde au+gene kere te donne hwa+der swo he wolde. Ne     #
dede
dieuel him none streng+te.' +Ta andswerede +giet                #
(\Misericordia\) : 'Be+tenc
+tat alswa swa +du sadest +dat he dea+d scolde +toli+gen,       #
alswa +du
sadest: (\Faciamus hominem ad ymaginem et similitudinem!\)
After +dine anlicnesse +du hine scope. Ne latt +du naure
forfaren +dine a+gen anlicnesse, ac to +dare eadinesse +de he   #
to was
iscapen, lat him +darto cumen, for +dire muchele godnesse,      #
+tei his
miche[{le{] euelnesse hit nabbe noht ofearned!' So+d was        #
le+debei, alse
hire iwune is aure, and sade to Mildce: 'Cume we te-fore gode   #
and
his Rihtwisnesse and his Dome and beforen alle his holi         #
mihtes, and
bem+an +de +dar! Al +dat ic mai +de bien te fultume ich wille   #
ble+deliche.'
(\Misericordia\) nam mid hire (\Pietatem\) and (\Pacem\) ,
and comen before gode, and swi+de eadmodliche him besohten,     #
and se
eadi+ge Mildce hire astrehte sone teforen gode, and +dus        #
s+ade: 'Hali,
hali lauerd, haue are and milce of Adame, +dine forgilte        #
manne, +de
swo mani+ge hundred wintre haf+d i+doled +to +desternesse of    #
helle, +de
<P 115>
was iscapen to +dare muchele eadinesse of +dine riche! Ac noht
he one, ac all his ofspreng haf+d dieuel swo on his walte, +dat #
non
ne mai cumen into +dare riche +de hie to waren iscapen; ac      #
alle he
bring+t in to helle, ba+de gode and euele. Hlauerd, haue ore    #
and
rewh+te and mildce of +din handiwerc! +Aure hie habbe+d hope
+dat tu scule habben ore and milce of hem.'
   Anon hire bemande Rew+de, and sade: '+Alle, +du, lauerd,     #
angin
and welle of alle godnesse, haue rew+dhe and milce of +de       #
wrecche
Adames soule, +de was iscapen after +dine andlicnesse, and of   #
+dine
patriarches and of +dine profietes, and mani +tusend hali       #
saules, +de
alle +tolie+d pine for Adames gelte, mid gode rihte, for his    #
un-hersumnesse!
Alle hie wepe+d and woni+d, and hopie+d to +dire
muchele milce and to +de loki+d, all hwat +du send hem sume
aliesendnesse. Hi me rewe+d swa swi+de +dat ic reste ne mai 
habben.'
   'Lauerd, +gif hit is +din wille,' s+ade Sibsumnesse, '+tis   #
ne mai noht
bien on +dine riche. +Din sibsumnesse is swo swi+de michel      #
+dat on
lepi +toht ne mai +der bien bute mid alle sof[{t{]nesse and     #
mid alle
eadinese. Make seihte betwen Milce and Rih[{t{]wisnesse, and    #
Dom
and Rew+de make wel to-gedere! Na+del+as, ic hit wot wel +dat   #
tu
wilt hauen ore of mankenne. +Tin godnesse hit ne mai noht       #
l+aten.'
   +Dat sede Rihtwis-nesse: 'Mid michel riht +dole+d Adam +dat  #
he
+dole+d, for +dan he was his sceppend unhersum. Godd he         #
unwur+dede
+da +ta he +dolede +dat his wi+derwine him ouercam, wi+d-uten   #
streng+te.
His louerd he dede arst michel harm, he slou arst him seluen,   #
and
se+d+den all mankenn, and for his unhersumnesse he bereauede    #
godes
riche of him seluen and of all his ofsprenge, +tat naure mo he  #
ne
mai a+gean cumen be rihte dome.'
   +Da sade So+d: '+Dat is riht +dat godes milce bie aure       #
heier and
more +danne his rihte dom. Hlauerd, hit is so+d +dat tu behete
Abraham, +dine lieue frend, +tat +turh an of his kenne scolde   #
bien
iblesced all mankenn. Eft +du behete Daui+de, the rihtwise      #
kyng:
(\De fructu uentris tui ponam super sedem tuam,\) "Of +do
<P 117>
wastme of +dine wombe ic wille setten uppe +dine setle." Eft he
sei+d an o+der stede: (\Dominus dixit ad me: filius meus\) .'
+Da spac almihti godd, and sade: '+Dies dai haue+d aure ibien   #
mid
me and +aure me wur+d. Hit is so+d +dat tu seiest: "On +dese    #
dai+ge
ic +de habbe istriend on heuene, wi+d-uten moder." Swa +du      #
scalt on
ier+de, wi+d-uten fader istriend of moder. On +delliche wise    #
+du
scalt becumen so+d mannes sune swo swo +du art so+d godes sune.
Ne bidde ic non o+der loc for Adames gelte bute +de. (\Postula  #
a
me,\) and besiech at me swo muchel folc swo +du wilt after      #
+giernen,
and ic +de wile +giuen to +din eruename, and +du scalt wealden  #
all 
middeneard and all +dat +dar inne is.'
   (\Tunc dixi: ecce, uenio.\) +Do sade So+d: 'Hlauerd, fader,  #
+du
ne woldest non o+der loac ne o+der ofrende bute +dat ic         #
underfenge
mannes lichame and his saule, and +dat ic +de offrede for here
gelte. (\Ecce venio,\) loke, ic am iradi +dine wille to         #
werchen, and
mankenn to aliesen.'
   +Dat sade godes Rih[{t{]wisnesse: 'Nv +du wilt mann          #
becumen, +du
scalt dea+d +tolien after +dine au+gene dome, +gif +dat wunder  #
mai bien
so+d +tat eche lif mai +doli+gen dea+d; and +du scalt on alle   #
wise bieten
+de he haue+d tebroken. Hoal +di godnesse!'
   +Dat sade So+d: 'Hierto ic am all iradi, te bien hersum      #
godd anon
to +de dea+de for mankenn to aliesen.' (\Iusticia et Pax        #
osculate
sunt;\) +de profiete sei+d +dat 'Rihtwisnesse and Sibsumnesse
kesten hem to-gedere.' +Do +dis was +gedon, (\Veritas de terra  #
orta
est,\) and swo swo so+d +gekynd of ier+de. Vre ier+de was       #
+gewer+ged
+durh Adames geltes. (\Maledicta terra in opere tuo,\)          #
'+Gewer+ged
bie +de ier+de on +dine werke,' cwa+d godd te Adame. Nu sei+d   #
+de
profiete: (\Benedixisti, domine, terram tuam. - Benedicta tu
in mulieribus, et benedictus,\) 'Iblesced bie +du,' seide +de   #
angel. 'on
godes half mang alle wiues, and iblesced bie +dat wasme of      #
+dine wombe,
+te is so+d godd and so+d mann!' +Durh +dese manne Iesu Crist,  #
+de
was of Adames kenne, war+d se ier+de iblesced, +de was arer     #
iwer+ged.
All he +geald +dane harm +de was +gecumen +durh Adam, swi+de
wisliche al swo he +de was wisdom him self. +Durh Eue, +de was
+giet maiden, was all mankenn forloren; +durh Marie, +de eadi
<P 119>
maiden, hit war+d eft +geboregen. +Durh +da trowe and his       #
wastme
wer+d al mankenn idemd to dea+de; +turh +de trowe of +de lieue  #
halie
rode and +durh +dare iblescede wastme +de +dar on heng, hit     #
cam eft
te +dan eche liue. +Durh unhersumnesse of +de trowe ouercam +de
dieuel Adam; +turh hersumnesse of +de hali rode ouercam Crist
+dane ealde dieuel. For +dan he was hersum his fader anon to    #
+de
dea+de, swa swa he him self hit ne hadde noht ofearned, for+dan
he neure senne ne dede; and na+del+as +tolede o +de rode,       #
swilch he
ware for+geilt. A+geanes +dat Adam mid his ei+gene iseih +dat   #
wastme
of +de treuwe +de him likede, a+geanes +dat +tolede Crist +dat  #
me blindfallede
hise. A+geanes +dat his fiet him baren to +de forbodene
treuwe, a+geanes +dat waren Cristes fiet +durhborede mid isene  #
nailes
to +dare rode. A+geanes +dat his honden namen +das trewes       #
wastme,
a+geanes +tat waren Cristes handes +durhnailed te +da hali      #
rode.
A+geanes +tat him +duhte swete +dat wastme on his mu+de,        #
a+geanes +tat
underfeng godd +de bitre +galle on his mu+de. A+geanes +dat     #
Adames
hierte was i-attred +durh dieules mene+ginge, swa +dat him      #
ba+de hit
wel likede and ec tei+tede, +dolede Crist +dat me +turh-stong   #
his
hierte; and a+geanes +da twa michele likinge and tei+tinge, us
comen twa michele gode of +dare hali wunde, +tat was, water and
blod. On +da watere we bie+d iwascen of alle sennes; of +da     #
wastme
+de hangede on +de hali rode, and of +da blode +de +dar         #
ut+giede, we
notie+d on +gomes alle kennes attre of dieule, and swa we       #
kylie+d
vre wreche hierte, +de his ofte forswald of +dan michele brene  #
of
dieules costninges. +Dus us halde ure halend Iesu Crist, +tus   #
us
aliesde ure aliesend, and se+d+den aros of dea+de, alswo he     #
+de was
so+d lif, and bar up to heuene ure loac and ure ofrende, his    #
hali
lichame, +de he nam of ure +gekynde, and ofrede his fader       #
swi+de
icweme loc, be his a+gene iwitnesse +de sade: (\Hic est filius  #
meus
dilectus, in quo mihi bene complacui,\) '+Dis is mi leue sune,  #
on
him me like+d swi+de.' Heueneriches gate he haue+d iopened      #
alle +de
on him leue+d and him for+gin wille+d. Alle his ikorene he      #
haf+d
<P 121>
bihoten, swa so+dliche swa he aros of dea+de, +tat hie sculen   #
al swo
mid lichame and mid saule, and mid +de hali angles and mid him
aure mo wuni+gen. Amen.

[}OF SCRIFTE.}]

   +Da +de Crist gann arst to spellen, +dat was, +do +de he     #
+giede fram
flumen Iordan, +da sade he: (\Penitenciam agite, appropinquabit
enim regnum celorum,\) 'Nime+d scrifte of +gewer
sennes, hit neihe+d heuene riche.' Full+gewis is clene saule    #
Cristes
riche. For +di us mene+ge+d allre +tinge arst ure lauerde of    #
+desre
eadi mihte, +tat we scolden beon rewsende ure sennen, and swa
hus lokin mid his fultume, +tat we eft ne befallen on senne.
+Dat sei+d sanctus Ieronimus: (\Est autem penitere peccata
ante acta deflere, et flenda non repetere,\) 'Swa scal,' he     #
sei+d,
'mann his senne berewsen, +dat he eft ne do +dat he eft +durue  #
be-riwsin.'
+Dis sei+d sanctus Augustinus: (\Penitere est penam tenere,\)
'+Dat his,' he sei+d, 'so+de berewsinge, +dat mann him healde   #
eure on
sumere pine.' Eft we finde+d on +da hali writt +dat +de cniht   #
+de
weapne ber+d unlawliche, ne chapmann +de bei+d and sel+d mid
unri[{h{]twisnesse, ne mu+gen neure so+de scrifte don, +dare    #
[{h{]wile +de hie
+dese wike befele+d; ne he +de +durhwune+d on wra+d+te, ne he   #
+de
wuneliche li+d on hordome, ne glewmen, ne gaueleres, ne         #
wicchen,
ne unriht domesmann, ne non +dare manne +de on heaued-senne     #
li+d
and +da luuie+d. Mann +de wel wile bien riwsinde, ne rewe him
nauht ane hise sennes, ac +get +dat he for [{h{]is +gemelaste   #
ne haf+d
god +gedon on +da time +de he naure mo eft nacoure+d, and is    #
for+d 
+gegan. +Da +de bie+d on religiun, hie bie+d aure under         #
scrifte, swa
bihoue+d us alswa.

[}OF ANDETNESSE.}]

   Hier after cume+d an o+der hali mihte, +de is icleped        #
(\confessio\) ,
+dat his, andetetdnesse; +dat is, +danne +de mann
undett [{h{]is herte, and sei+d his scrifte his sennes +durh    #
his mu+de, +de
<P 123>
waren arrer +gedett on his herte. Hier of sade godd: (\Dic tu   #
iniquitates
tuas, ut iustificeris,\) 'Sei +du +tine unrihtwisnesses,
+gif +du wilt bien irihtwised.' Herof sade sanctus              #
Avgustinus:
(\Qui per uos peccatis, per uos erubescatis,\) '+Gie +de        #
sene+gin be
+gew seluen, do+d scame +gew seluen. And wite +gie to so+de     #
+dat ilke
scame is on lott of +dare for+gifnesse.' (\Fit enim ueniale     #
per confessionem,
quod criminale fuerat per operacionem,\) 'Hit is
for+giuenliche senne +durh andettednesse +de was arrer          #
heaued-senne
+durh weorke.' Ac hit be[{h{]oue+d +dat hie bie wiel hlutter,   #
and +dat
+dar ne bie forholen non atter. Hier of sade +de profete:       #
(\Confitemini
domino, quoniam bonus,\) 'Andetti+d +gewer sennen,' he
sade, 'goddalmihtin, for +dan +de he is god, for +dan his       #
mildsce is
hier on world.' Se +de her godes mildsce ne be+gett, ne wur+d   #
hie
him naure mo ealles hwer. We finde+d on +de hali write +dat     #
+gif
mann ware firliche uppen his dea+de, and he prest ne mihte
habben, andette his sennen him +de ware necst him, and he       #
scolde
habben mildsce, bute +gif hit ware +dat he +dane prest          #
forhowede;
o+d+der +gif he ware all hone, +danne most he to godd ane. And
belokie elch mann +dat he naure nortriwi godes are ne his       #
mildsce,
ne eft sones ne bie no mann to +trist to sene+gin, and segge:   #
'Mare
mai godd for+giuen +danne we mu+gen to sene+gin.' (\Non adicies
peccatum super peccatum et dices: quoniam misericordia
domini magna est!\)

[}OF CLENNESSE.}]

   An o+der eadi mihte his +gehaten (\mundicia\) , +tat is,     #
clannesse,
+de is inne godes huse swi+de +geluued. Ne mai +gie i+dolien    #
none
unclannesse on godes temple, ne bene+den on +di likame, ne      #
abuuen
on +dire saule, ne on +douhtes, for +dan hie wat wel +dat       #
openlicor ben
+touhtes to-foren gode +danne be+d spaches be-foren manne; ne   #
of
fule spaches hie ne mai nauht +dolien, for +dan hie wot +dat    #
god his
+gehiere+d and alle misliki+d; ne euele workes hie ne mai nieh
wunien, for +dan +dat godd his hat scunien. (\Mundamini qui
fertis uasa domini,\) 'Makie+d +gew clane +de bere+d godes      #
faten!'
Clanse +tine hirte, for +dan +te hie owh to benne godes fatt.   #
On
<P 125>
hire me scal beren godes sande, godes word. (\In corde meo
abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi,\) 'On mine hierte
ich hedde +tine wordes, hlauerd, +tat ich nolde naht sene+gin   #
a+geanes
+de.' Swa dede sancta Maria; hie bar godes wordes on hire
hierte, +tat hie ofte mihte +tenken on him +de hie michel       #
luuede,
(\conferens in corde suo\) . Hie bar on hire hierte +tat +te    #
godd
sade: (\Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt,\)
'Eadi bie+d +da clane-hierte menn, for +dan hie sculen gode     #
+gesen.'
Godd ne mai ben +gesi+gen mid none o+der ei+gen +danne mid      #
+tare
hierte. Wassce and wipe wol clane +da ei+gene, for +dan so+d    #
is +dat
hie +de siggen. Gif +tu wilt witen wilke ei+gene +de hierte     #
mu+ge
habben, hie bie+d +genamned (\intellectus et racio\) . +Dese    #
mu+gen
+gesen alswa wel onbuten mid-niht alswa on mid-dai+g. And+geat  #
and
skele bie+d +da twa ei+gene. +Durh and+geat +tu understanst     #
alle +ting,
and +durh scadwisnesse +tu scalt skilien +de euele fram +de     #
gode. All
+dat +de +tu +tencst +tu +giesichst mid +tese ei+gen. Ac aure   #
to fele bie+d
bisne mid +tan onen of +tese ei+gen, and to fele mid ba+de. Of  #
alle
+da edmodnesses +de godd behet on his spelle, nis +dar non swo  #
heih
swa is '+de is clene-hierte.' Be+giete se +de mu+ge! Ich +te    #
warni,
ne be+giethst +du his naure clane +dar wile +dat +tu ne recst   #
wat +tu
+tenche, ne wat +tu speke, ne wat +du +gehire speken. And bute  #
+tu
his +gier[{n{]e make clane after +tine mihte, mid godes helpe,  #
ne scal tu
naure +gesen mid +dase ei+gene +de +tu mide +gesiest sunne and  #
mone,
godd almihtin. Luue +dese hali mihte (\mundiciam\) , and hie    #
+de
make+d clane-hierte. Amen.

[}OF LORE.}]

   (\Disciplina\) is on o+ter hali mihte, +de goddself us hat   #
nemen
+durh +de prophete, +de sei+d: (\Apprehendite disciplinam,
et cet.,\) 'Neme+d discipline of alle +de misdades +de +ge      #
de+d, +te las te
godd him wra+d+ti, and +gie forfaren of +da rihte wei+ge!'      #
Bute +du neme
riht of +de seluen of +de misdades +de +du mis-dest, mid        #
fasten, o+d+der mid
wake, o+d+der mid wope and sare beriwsinge, o+d+der mid         #
weringe,
<P 127>
o+d+der mid cnewlinge, o+d+der mid swinke, o+d+der mid clane    #
bede,
o+d+der mid hlutter almesse, mid +de rade +tine scrifte: godes
wra+d+de cum+t uppen +de, swa +tat +du forliest +da ane rihte   #
wei+g +te
ga+d to heuene. +Dat is michel godes wra+d+te +tat mann is swa  #
blind
+dat he far+d to helle lei+ginde. +Teih he michel mis-do, nis   #
for +di na
mare sori, +tanne +gif he nadde naht mis-don. (\Exceca cor      #
populi
huius, ne uideant et intelligant.\) Of hem sade godd: 'Bland
+dies folces hierte, +tat hie ne sien ne understande +de rihte  #
wei+ge to
heuene riche.' Heare harde hierte and here euelnesse hit haue+d
of-earned +tat +de blinde latt +dane blinde. +Tat is, se +de    #
him wissin
scolde, de+d +do ilke sennes and haue+d +dar of forbisne, and   #
ec he him
lare+d and sei+d +tat for ates ne for drenches ne for wifmanne, #
+de
godd haue+d +gescapen manne to +gemoane, ne scal man naure ben
forloren. Walawa +tessere lare and +desere dade! Swa ne do +tu
naht, lieue saule. Ac +tanne +du +gefelst +tat +du godes luue   #
ne his
ei+ge ne hafst swa swa +du scoldest, clepe to him and seih mid  #
+de
prophete: (\Illumina oculos meos, domine,\) 'Hlauerd, opene
mine ei+gene and liht his mid +te so+de lihte, +tat ich naure   #
ne bie
slapinde on +dare saule dea+de, ne +dat +de dieueles mu+gen     #
be+gelpen
+tat hie hafden +de hei+gere hand ouer me.' (\Bonitatem et      #
disciplinam 
et scienciam doce me, et cetera,\) 'Ac +du, hlauerd, tach
me godnesse, +durh wan ich god mu+ge bien, and tach me swilche
discipline, +tat ich +tine wra+d+de mu+ge softin, and swilch    #
and+get,
+dat ich +de mu+ge +gecnawen and +gecwemen!'   



