<B COCHAD>
<Q O2/4 NN BIL CHAD>
<N CHAD>
<A X>
<C O2/4>
<O 850-950>
<M 1050-1150>
<K NON-CONTEMP>
<D WS/AM>
<V PROSE>
<T BIOGR LIFE SAINT>
<G TRANSL>
<F LATIN>
<W X>
<X X>
<Y X>
<H X>
<U X>
<E X>
<J X>
<I X>
<Z NARR NON-IMAG>
<S SAMPLE X>


[^TEXT:  CHAD.
THE LIFE OF ST. CHAD. AN OLD ENGLISH HOMILY.
ED. R. VLEESKRUYER.
AMSTERDAM: NORTH-HOLLAND PUBLISHING
COMPANY, 1953.
PP. 162.1 - 184.245^]

[^B3.3.3^]
<P 162>
<R 1>
[} (\IN NATALE SANCTI CEADDE EPISCOPI & CONFESSORIS.\) }]
<R 2>
   Men +ta leofestan, ic eow onginnu secgan be +tam life +tes
halgan weres sancte Ceaddan +tes biscopes, 
hu he dyde in +tam biscopdome o+d+de er +tam biscopdome.
<R 4>
+teah we nenge +tinga magen becuman to eallum +tam megenum
his weorca for+ton +te in him swa swi+de nes 
+tet he herinesse sohte fram mannum swa swi+de swa in him
wes +tet he eall his megen wolde mannum mi+dan.
<R 7>
Ah +tonne hwe+dere we eow recca+d [{medmicle{] intingan of
miclum megenum to+ton +tet us genihtsumien +ta 
bisne & +ta segene be +tam arwyr+dan feder.
<R 10>
Se halga wer Ceadda erest wes gehadad in biscopdome fram
Alwine se wes biscop in +tere lundoniscan cestre.
<R 11>
Nor+dhymbra +teoda rixiendum [{Oswie{] +tam kyninge in +tam
selde +te his eftergengan hefdon in +tam bolde
+te is haten eoferwicceaster.
<R 14>
+da com +teodorus se ercebiscop on breotone ealond.
He wes onsended fram +tam apostolican selde & mid +ty he
manegu ealond geondferde & ealle +ting geendebyrde.
<R 16>
[{He{] in gelumpenlicum stowum biscopas halgede & +ta +te he
unmedume gemette +tes godes geleafan he +ta
gode gefultumiendum gerihte in +tam +tingum.
<R 19>
He eac Ceaddan +tone biscop erest swi+de +treade & segde
+tet he unrihtlice gehalgod were.
<R 20>
He him Ceadda andswearede +tere eadmodestan stefne & cwe+d,
gif +tu me on wite +tet ic unrihtlice +tone 
biscopdom onfenge ic +tonne lustlice fram +tere +tegnunge
gewitu for+don +te ic me nefre +tes wyr+dne wende.
<R 23>
Ac ic for hersumnesse intingan geneded +tone had underfeng.
<R 24>
& mid +te swa he geherde +ta eadmodnisse his andsware
[{+ta{] cwe+d he +tet he nenge +tinga +tone biscopdom 
forletan sceolde ah he eft edneowunga his hadunga mid +ty
rihtgeleaffullan rihte gefylde.
<R 27>
Wilfrid eac 
<P 164>
swilce of breotan ealonde wes onsend & he on
galwalum wes gehadod & for+don he beforan
+teodore c+arde on c+ant & he +ter messepreostas & diaconos
hadode o+d+tet se ercebiscop +tider com.
<R 31>
& +ta he com to hrofeceastre +ta wes Damianus se biscop
for+dfered & he +ter gehadode godne wer se wes
mid ciriclicum +teodscipum geseted & in lifes bilwetnisse
+toncfulre +tonne in woruld+ahtum +tes nama
wes Putta.
<R 34>
Se ealles tylgest romanisce +teawe song in godes circan
+tone song he geleornade +at +tam iungrum +tes 
eadigan Gregorius +tes papan.
<R 36>
& eft hit gelomp on +ta tid +te Wulfhere wes cining fore
m+arcna meg+dum & Germanna his biscop wes dead 
+ta bed he +at +teodore +tam ercebiscope +tet him & his
+deode were biscop sald.
<R 39>
He him nalde neowne biscop hadian ac he bed +at Oswio +tam
cininge +tet him were sald Ceadda se biscop 
Se +ta git hefde stille lif in his mynstre +tet wes
gehaten in lestinga ege.
<R 42>
& Wilfer+d wes +tere cirican biscop in eoferwicceastre &
nohte +ton les ealra nor+dhymbra ah eac swilce 
[{pehta{] swa hwider swa se cining Oswi his rice mihte
+tennan.
<R 44>
& +ta wes [{+teaw{] +tam ilcan arwyr+testan biscope Ceaddan
+tet he godspell geond stowe bodade ma gongende 
+tonne ridende & he +ta +teodorus heht hine +tet he swa
hwider swa him long weg stode & he +ta swi+de 
higienda mid geornfulnisse & mid lufan +tes 
<P 166>
arfullan gewinnes.
<R 49>
Hine se ercebiscop mid his agene hond on horse ahof for+don
+te he hine swi+de haligne wer gemette &
he hine nedde +tet he swa hwider on horse wegen were swa hit
neod+tearf were.
<R 52>
& +ta onfeng Ceadda m+arcna +teode biscopdom samod on
lindesfarena efter +tere bisne ealdra federa & he 
teolede +tet he +ta +teode gehelde in micelre lifes
gefremednisse.
<R 54>
+tam biscope Wulfhere se cining gesealde landes fiftig hida
in +tere stowe seo is gecweden +at bearwe 
& +tet is in +tere meg+de lindesse +ter nu git todege
wunia+d +ta gesettan [{swa+de{] his lifes.
<R 57>
He hefde eft biscopseld in +tere stowe seo is gecweden
licetfeld in +tere he for+dferde & bebyriged 
wes. [{+ter{] nu git todege is +tet seld efterfylgendra +tere
m+ag+d+a biscopa.
<R 60>
He warhte eac degulran eardungstowe in +tere he synderlicor
mid feawum +tet wes mid seofenum o+d+de mid 
ehta bro+drum swa oft swa he hine fram +tam gewinne & +tes
wordes +tegnung+a geemetgade +tet he Ceadda 
+ter him gebed & bec redde.
<R 64>
He eac in +tere ilcan meg+de on twam gearum & on halfum gere
+ta wuldelicestan cirican arerde +ta wes 
+at seo tid +tam uplican dome stihtendum be +tere sprec seo
ciriclice domboc, Tid is stanas to settenne & to somnienne.
<R 67>
+tet wes gecweden be +tam cwalme his lichaman +tet he sceolde
his 
<P 168>
+tone halgan gast sendan of +tisum eor+dlican 
s+aldum to +tam heofonlican getimbrum.
<R 70>
Mittes +ter monige bro+dore of +tere gesomnunge +tes
arwur+destan biscopes of lichama atogene weron +ta
com his tid Ceaddan +tet he sceolde faran of +tysum
middangearde to drihtne.
<R 73>
+da gelomp hit sume dege +tet he Ceadda wunade in +tere
foresegdan eardungstowe mid anum bre+ter +tes 
gecignis wes Owine & +ta o+dre bro+dru to cirican gewitene
weron fore sumum gelumpenlicum intingan.
<R 76>
Se ilca Owine wes munuc micelre geearnunge & clenre ingehygde
& he abad +tet uplice edlean & he forl+at 
+tisne middangeard & he wes meodum on eallum +tingum &
him swutulice drihten his digolnesse onwrah.
<R 80>
He com mid E+tel+dryden cwene of eastengla m+ag+d+a & he wes
+aldost hire +tegna & ealdormon hire heordes 
se mid +ty waxendum +tes geleafan getihhade +tet he +tas
woruld forhogode.
<R 82>
Ne dyde he +tet naht slaulice ac he hine eallum middangeardas
ehtum ongerede & forletenum eallum +tam 
worold+tingum +te he hefde.
<R 85>
He hine gegerede mid anfalde gegerelan & ber acse & eadusan
him on honda & com to +tam mynstre +tes
arwur+destan f+ader Ceaddan.
<R 87>
+tet wes geciged l+astinga +ag ne com he to idelnesse to +tam
mynstre swa sume men do+t ac he tacnade +tet he to gewinne 
<P 170>
in +tet mynster eode +tet he mid weorcum gecy+dde.
<R 89>
Cu+dlice se ilca Owine mid +tone biscop in +tere foresegdan
eardungstowe betwih o+drum bro+drum wes hefd 
for his megenes arwur+dnesse +aste mitte se biscop Ceadda
+terinne bec redde & he +terute warhte swa 
hwet swa hit gesegen wes +tet hit +tearf wes.
<R 93>
Se mid +ty +tyslices hwethugu sume dege +terute warhte & se
biscop wes ana in his gebedhuses stowe 
+ter he bocredan & gebedum werc sealde +ta geherde he feringa
+tes+te he efter+ton segde +ta swetestan 
stefne singendra & blissendra of heofonum to eor+dan ni+der
astigan.
<R 98>
+ta stefne he erest geherde easten & su+tan +tet wes fram +tes
heofones heanisse & sy+d+dan sticcemelum 
him neolecan o+d+tet he becom ofer +tone hrof +tes
gebedhuses in +tam se biscop Ceadda wes +tet he in 
gongende all gefylde & in ymbhwyrfte ymbsalde.
<R 102>
& he +ta ymbhydelice his mod f+astnade in +ta +ting +te he
+ter geherde & +ta geherde he feringa swaswa agongnum 
halfre tide fyrst of +tes ilcan gebedhuses hrofe
+tone ilcan blisse song upp astigan & +ty 
wege +te he com to heofonum beon gecerredne mid
unaseggendlicr+a swetnisse.
<R 106>
& mitte hit +ta wunade on +tere stowe swaswa tide fec swilce
hit +tunurrad were & he +ta ymbhygdie mode 
spyrede hwet +tet were.
<R 108>
+da ontynde se biscop Ceadda +tet 
<P 172>
eg+dyrl +tes gebedhuses & 
hof his honda upp swaswa he foroft gewunade 
+tet he dyde & sealde his bletsunge & bebead gif +ter hwa
ute were +tet he +tonne in to him eode.
<R 111>
& +ta eode he ricene in to him & +ta cwe+d se biscop to him,
fer +tu ricene to cirican & gedo +tu +tet 
heo hider cuman +tas ure seofen bro+dru & beo +tu eac mid
heom.
<R 114>
Mittes heo +ta swa comon +ta manode he Ceadda heo erest +tet
hi lufan & megen & sibbe him betweonum 
& ealle geleafnisse heoldon mid ealre anrednesse & +tet hi
eac swylce +ta gesettan +teodscipas & regol+teawas 
+ta +te hi et him geleornadon & in him gesegen
o+d+de in foregongendra fedora dedum o+d+de cwidum 
gemetun +tet heo +tet eall efestlice heoldon & fyligdon.
<R 120>
sy+d+dan he him +ta under+teodde & cy+dde +tone deg his
for+dfore [{+te{] +ta iu him neh stod.
<R 121>
He cwe+d, se leofwynda cuma se gewunade +tet he +ta ure
bro+dra neosade he nu todeg wes geeadmodad +tet
he me walde of +tissere worulda gecigen.
<R 123>
Cerra+d ge for+ton to cirican & secga+d urum bro+drum +tet
heo minne endedeg drihtne mid benum +atfestun 
& +tet hi eac swilce gemynen +tet hi heora utgong
forecumen. +tes tid is uncu+d mid godum weorcum & 
mid [{weacenum{] & mid gebedum.
<R 127>
& mittes he +tas sprec & manegu +tisum gelic hi +ta
[{onfengon{] his bletsunge +ta hi swi+de unrote ut eodon 
+da cerde se an se +tone heofonlicon song geherde & +tenede 
<P 174>
hine on +ta eor+dan & cwe+d, Feder, is 
me alyfed +tet ic +te mote ohtes fregnan?
<R 131>
+ta cwe+d he Cedda, fregn +tes +te +tu wille.
+ta cwe+d he to +tam biscope, Ic +te halsie +tet +tu me secge
hwet wes se blissendra song +te ic geherde
of heofonum cuman ofer +tis geb+adhus & efter tide fece he
wes gecerred to heofonum.
<R 134>
+da answarude se biscop Ceadda him & cwe+d, Gif +tu songes
stefne geherdest & heofonlicne +treat geherdest 
cuman ofer +tis gebedhus ic +te +tonne bebeodu on
drihtnes naman +tet +tu hit nenegum men ne asecge 
er minre for+dfore.
<R 138>
Cu+dlice ic +te secge +tet hit weron engla gastas +ta comon
me gecigan to +tam heofonlican rice +ta ic
a lufade & +tes edleanes to him wilnade & heo me gehehton
+tet heo nu +after seofon dagum hider gecerde 
weron & me mid him geleadan wolden.
<R 142>
+tet eallswa hit mid wordum gecweden wes swa hit wes mid
weorcum gefylled.
<R 143>
& he +ta ricene mid lichaman ece wes gehrinen & +ta +ty
seofo+dan dege swaswa him gehaten wes efter 
+tere onfongnisse +tes drihtenlican lichaman & his blodes seo
halige sawul wes onlesedu of +tam carcerne 
+tes lichaman & hio wes gelededu swa hit riht is to
gelefenne mid engla +treatum to +tam ecan gefean.
<R 148>
Nes +tet naht wunderlic +tet he +tone dea+tes deg swa unforht
abad for+ton +te hit nes dea+des 
<P 176>
deg ac his [^his STANDS FOR hit^] wes tylig drihtnes blisse 
deg +tone he swa bli+de ymbhygdelice abad +tet wes in 
monegum [{forh+afdnisse{] & in eadmodnisse & in gebedu lare 
& on wilsumre +tearfednisse & in manegum megena geearnungum.
<R 153>
& ealles swi+test he wes in eallum his weorcum godes lufan
gemyndig & his +tera nehstena.
<R 154>
Swa hit sum bro+dor segde +tone he in gewritum lerde & he
wes in his mynstere & [{in{] his laredome gelered 
+tes nama wes Trumberht.
<R 157>
He segde, gif +tet gelumpe +tet se biscop Ceadda his bec redde
o+d+de hwet swilces dyde gif +tes windes
bled mare aras +tonne hit gewunelic were he +tonne ricene
gecigde drihtnes [{mildheortnesse{] & bed 
+tet manncynne gemiltsade.
<R 160>
Gif +tonne strengra se wind astod he +tonne betynedre +tere
bec, for+dleat in his anseone & geornlicor +tam gebede gefalh.
<R 162>
& gif +tonne git se storm wes strengra o+d+de yste +teosne
middangeard bregdon & +tunurrade & l+agetas on 
eor+dan & lyftas [{+treadon{] he +tonne ricene com to
cirican & +ter ymbhygdelicor gebeodum & salmsongum 
feste mode emetgade o+d+tet +tes lyftes smyltnes cerde.
<R 166>
& mittes hine fregnaden his [{gingran{] forhwon he +tet dyde
+da andwyrde he him & cwe+d, Ac ne leornaden 
ge +tet drihten leo+dra+d of heofone & se hesta sele+d his
stefne he sende+d his strelas & he hio tostence+d, 
he gemonigfalda+d 
<P 178>
legeto & he heo gedrefe+d?
<R 170>
Drihten onstyre+d lyftas & awecce+d windas.
<R 171>
He sceota+d legeto & he leo+dra+d of heofone +tet he +ta
eor+dlican mod [{awecce{] hine to ondredenne & +tet
he heora heortan gecige in +ta gemynd +tes toweardan domes &
+tet he heora oferhygd tostence & heora 
[{b+aldu{] gedrefe & heora gemynd gelede to +tere
[{beofugendlican{] tide +tonne he bi+d toweard to demene 
cwice & deade heofones & eor+dan beornendum & in micelre
mihte & megen+trymme.
<R 177>
For+don us gedafena+d, cwe+d se biscop Ceadda, +tet we his
[{monunge{] +tere heofonlican andswarien mid gedefe 
ege & lufan +tet swa oft swa drihten on lyfte his handa
onstyrie swaswa he beotige us to slenne 
& +tonne hwe+dere +tonne gyt ne sl+a+d.
<R 181>
bidden we sona [{ymbhygdilice{] his mildheortnisse +tet [{we{]
toslegenum ure heortena [{digolnessum{] & geclensade 
ure uncysta scamum +tet we geearnien +tet we nefre
seon slegene in +tam ecan wite.
<R 184>
Hit gelomp be +tere for+dfore +tes foresegdan biscopes +tet
com to hys gemynde onwrignesse +tet word +tes 
arwur+destan f+ader Egberhtes se geara [{mid{] [^THE WORD mid
ADDED BY THE EDITOR^] +tone ilcan Ceaddan iungne & hio begen 
ginge on scotta ealonde syndrig munuclif h+afdon.
<R 187>
& hi +toncfulle weron in gebedum & in forhefednisse & in
leornunge godcundra gewrita.
<R 189>
Ac efter+ton +te he wes gecerred on his +a+tel [{se{] o+der
<P 180>
el+teodig for drihtnes lufan [{+turhwunade{] o+d his 
lifes ende.
<R 190>
Mittes him to com of breotene ealonde +after longe tide mid
neosunge gefe se halgesta wer & se +toncfullista 
+tes nama wes Hygbald se wes abbud in +tere meg+de
lindesse & +ta dydon hi swa hit halgum gedafnade 
sprecon be +tam life +tera erran h+ahf+adera.
<R 194>
& hio gefegun heora somnunge.
<R 195>
heo comon to +tere gemynd+a +tes arwur+destan biscopes Ceaddan.
<R 196>
+da cwe+d sanctus +agberht, Ic wat enne man in +tisum ealonde
mittes se halga wer Ceadda se biscop ferde 
of +tisum middangearde [{+te{] he geseh his bro+dor saule
mid micle engla werode ni+der astigan of heofone 
& genam mid hine his saule & to +tam heofonlican rice
eft gecerde.
<R 200>
+donne hwe+dere us +tet wuna+d uncu+d hwe+der he hit be him
seolfum segde hwe+der +te be o+drum men hwylcum 
ac +tonne hwe+dere +tet ne meg uncu+d beon +tet swa swi+de
halig wer segde.
<R 203>
Sancte Ceadda for+dferda in +tam dege (\sexta nonas martis\) .
<R 204>
& he wes erest bebyrged be sancta Marian cirican ac
efter+ton +ter mon getimbrade cirican & gehalgode 
+tam eadigestan +tera apostole ealdre sancte Petre.
<R 206>
In gehwe+dre +tera stowa gelomlico helo & wundra beo+d
gewrohte to cu+dnesse his megena.
<R 208>
Hit gelomp +tet sum woda se eall +tet lond dwoligende
geondearn +tet he on efenne +tider becom swa +ta nyston o+d+de
<P 182>
ne gemdon +te +tere stowe heordas weron & he
+ter ealle niht gereste & on margene mid gehelde 
andgitte ut eode.
<R 211>
& he cudde eallum +tam mannum wundrigendum hwet him +ter
drihten to helo forgifen hefde.
<R 213>
Seo stow +tere byrgene wes treowene +truh & heo wes gewarht
ufan on huses gelicnesse.
<R 214>
& +ter stonde+t wigbed be +tere +truh +tet hafe+d +tyrel on
+tam wage +turh +tet gewunia+d +ta men +te +ta stowe 
seca+d & tocuma+d +tet hio heora hand +terin senda+d & del
+tes dustes +tanon genema+d.
<R 217>
& mittes hit mon in weter senda+d & sele+d untruman horsum
o+d+de nutenum o+d+de mannum to byrgenne +tonne 
sona seo une+tnis +tere untrumnesse intingan onweg gewita+d
& +tere helo gefea him tocerre+d.
<R 220>
In +tere stowe +teodorus gehadode Wynfer+d, godne wer &
gemetfestne swa his forgengan mercna meg+da, 
on middelengla, on lindesfarena, biscophades +tegnunge
forewes in eallum +tam +tingum Wulfere +ta git 
wes ofer & rices anwald h+afde.
<R 224>
Se Wynfer+d wes of preosthade +tes biscopes +te he
+afterfylgede & he diacones +tegnunge under him br+ac 
naht fea tide.
<R 226>
Genihtsumien us nu, men +ta leofestan, +tas +te us segd earun
be +tam arwur+dan biscope sancte Ceaddan 
& +teah +te us [{medmicelo{] of micclum beon gesegde +tonne
hwe+dere beon we gewisse his lifes & his drohtunge 
gemyndig, hu he dyde +ar +tes biscophades onfongnisse
<P 184>
ge in +tam biscophade.
<R 230>
Eale, +tet wes eadig w+ar in +tam ne wes enig inwit ne he
nenigne fordemde ne he nenigne gehende ne 
he nanegum men yfel for yfele gealt ac he wi+d eallum
earfodnissum & teonum nam ge+tyldu.
<R 233>
& mittes he wes heh biscop on orleahtre & swilce +teah +te he
fram untrumum & unwisum preostum were 
gedered na geseah hine mon efre for+don eorne ne mid
hatheortnesse onstyredne ne nenig man hine geseah 
swi+de hlahendne ne nenig man hine geseah swi+de grorniende.
<R 237>
ac he a an & +tet ilce sume gemete heofonlice blisse ber on
his onseone.
<R 239>
nes nefre in his mu+de nymp+de crist nymp+de mildheortnis.
Bidden we nu men +ta untodeledlican +trinnesse +tet we mid
+tam benum +tes halgestan weres sancte Ceaddan 
seon [{gefultumade{] +tet we geearnian +tet we magen
becuman to +tam geferscipe haligra biscopa & 
eadigra gasta forgifendum urum drihtne helendum criste se
leofa+d & rixa+d mid +tam feder & mid +tam haligan 
gasta in eallre worulda woruld, Amen.



