<B COLAW2>
<Q O2 STA LAW ALFLAWIN>
<N LAW ALFRED INTRO>
<A X>
<C O2>
<O 850-950>
<M 850-950>
<K NON-CONTEMP>
<D WS>
<V PROSE>
<T LAW>
<G X>
<F X>
<W X>
<X X>
<Y X>
<H X>
<U X>
<E X>
<J X>
<I X>
<Z STAT>
<S SAMPLE X>

[^TEXT:  ALFRED'S INTRODUCTION TO LAWS.
DIE GESETZE DER ANGELSACHSEN, VOL. I.
ED. F. LIEBERMANN.
HALLE: MAX NIEMEYER, 1903.
PP. 26.17 - 46.23   (SAMPLE 1)

TEXT:  LAWS (ALFRED).
Idem.
PP. 46.27 - 88.7

TEXT:  LAWS (INE).
Idem.
PP. 88.25 - 122.32  (SAMPLE 2)^]

<S SAMPLE 1>
[^B14.4.3^]
<P 26>
<R 1>
DRYHTEN W+AS SPRECENde +das word to Moyse & +tus cw+a+d: Ic
eom dryhten +din God.
Ic +de utgel+adde of Egipta londe & of hiora +deowdome.
<R 1.1>
Ne lufa +du o+tre fremde godas ofer me.
<R 1.2>
Ne minne noman ne cig +du on idelnesse; for+don +te +du ne
bist unscyldig wi+d me, gif +du on idelnesse
cigst minne noman.
<R 1.3>
Gemyne +t+at +du gehalgige +tone r+asted+ag; wyrcea+d eow VI
dagas & on +tam siofo+dan resta+d eow: for+dam on VI dagum
Crist geworhte heofonas
<P 28>
& eor+dan, s+as & ealle gesceafta +te on him sint,
& hine gereste on +tone siofo+dan
d+ag, & for+don Dryhten hine gehalgode.
<R 1.4>
Ara +dinum f+ader & +tinre medder, +da +te Dryhten sealde,
+t+at +du sie +ty leng libbende on eor+tan.
<R 1.5>
Ne sleah +du.
<R 1.6>
Ne lige +du dearnenga.
<R 1.7>
Ne stala +du.
<R 1.8>
Ne s+age +du lease gewitnesse.
<R 1.9>
Ne wilna +du +tines nehstan ierfes mid unryhte.
<R 1.10>
Ne wyrc +de gyldne godas o+d+de sylfrene.
<R 11.1>
+tis sint +da domas +te +du him settan scealt: Gif hwa
gebycgge cristenne +teow, VI gear +deowige he; +dy
siofo+dan beo he frioh orceapunga; mid swelce hr+agle he
ineode, mid swelce gange he ut.
<R 11.2>
Gif he wif self h+abbe, gange hio ut mid him.
<R 11.3>
Gif se hlaford him +tonne wif sealde, sie hio & hire bearn
+t+as hlafordes.
<R 11.4>
Gif se +teowa +tonne cwe+de: Nelle ic from minum hlaforde ne
from minum wife, ne from minum bearne ne
from minum ierfe, brenge hine +tonne his hlaford to +d+are
dura +t+as temples & +turh+tyrlige his eare mid
+ale, to tacne +t+at he sie +afre si+d+dan +teow.
<P 30>
<R 12.1>
+deah hwa gebycgge his dohtor on +teowenne, ne sie hio ealles
swa +deowu swa o+dru mennenu: nage he hie ut on el+deodig folc
to bebycgganne.
<R 12.2>
Ac gif he hire ne recce, se +de hie bohte, l+ate hie freo on
el+deodig folc.
<R 12.3>
Gif he +donne alefe his suna mid to h+amanne, do hiere gyfta:
locige +t+at hio h+abbe hr+agl; & +t+at weor+d
sie hiere m+ag+dhades, +t+at is se weotuma, agife he hire
+tone.
<R 12.4>
Gif he hire +tara nan ne do, +tonne sie hio frioh.
<R 13.1>
Se mon se +de his gewealdes monnan ofslea, swelte se dea+de.
<R 13.2>
Se +de hine +tonne nedes ofsloge o+d+de unwillum o+d+de
ungewealdes, swelce hine God swa sende on his honda, & he hine
ne ymbsyrede, sie he feores wyr+de & folcryhtre
bote, gif he fri+dstowe gesece.
<R 13.3>
Gif hwa +donne of giernesse & gewealdes ofslea his +tone
nehstan +turh searwa, aluc +du hine from minum
weofode, to +tam +t+at he dea+de swelte.
<R 1.14>
Se +de slea his f+ader o+d+de his modor, se sceal dea+de
sweltan.
<R 1.15>
Se +de frione forstele & he hine bebycgge, & hit onbest+aled
sie, +t+at he hine bereccean ne m+age, swelte se dea+de.
Se +de werge his f+ader o+d+de his modor, swelte se dea+de.
<P 32>
<R 1.16>
Gif hwa slea his +done nehstan mid stane o+d+de mid fyste, &
he +teah utgongan m+age bi stafe, begite him l+ace & wyrce his
weorc +da hwile +te he self ne m+age.
<R 17.1>
Se +de slea his agenne +teowne esne o+d+de his mennen, & he
ne sie id+ages dead, +deah he libbe twa niht
o+d+de +dreo, ne bi+d he ealles swa scyldig, for+ton +te hit
w+as his agen fioh.
<R 17.2>
Gif he +donne sie id+ages dead, +donne sitte sio scyld on him.
<R 18.1>
Gif hwa on cease eacniende wif gewerde, bete +tone +awerdlan,
swa him domeras gereccen.
<R 18.2>
Gif hio dead sie, selle sawle wi+d sawle.
<R 1.19>
Gif hwa o+drum his eage o+ddo, selle his agen fore: to+d fore
te+d, honda wi+d honda, fet fore fet, b+arning for b+arninge,
wund wi+d wunde, l+al wi+d l+ale.
<R 20.1>
Gif hwa aslea his +deowe o+d+de his +deowenne +t+at eage ut &
he +tonne hie gedo anigge gefreoge hie for
+ton.
<R 20.2>
Gif he +tonne +done to+d ofaslea, do +t+at ilce.
<R 21.1>
Gif oxa ofhnite wer o+d+de wif, +t+at hie dead sien, sie he
mid stanum ofworpod, & ne sie his fl+asc eten; se hlaford bi+d
unscyldig.
<R 21.2>
Gif se oxa hnitol w+are twam dagum +ar o+d+de +drim, & se
hlaford hit wisse & hine inne betynan nolde, &
he +donne wer o+d+de wif ofsloge,
<P 34>
sie he mid stanum ofworpod,
& sie se hlaford ofslegen o+d+de forgolden, swa +d+at witan to
ryhte finden.
<R 21.3>
Sunu o+d+de dohtor gif he ofstinge, +d+as ilcan domes sie he
wyr+de.
<R 21.4>
Gif he +donne +deow o+d+de +deowmennen ofstinge, geselle +tam
hlaforde XXX scillinga seolfres, & se oxa mid stanum ofworpod.
<R 1.22>
Gif hwa adelfe w+aterpyt o+d+de betynedne ontyne & hine eft
ne betyne, gelde swelc neat swelc +d+ar on
befealle, & h+abbe him +d+at deade.
<R 23.1>
Gif oxa o+dres monnes oxan gewundige, & he +donne dead sie,
bebycggen +tone oxan & h+abben him +t+at weor+d gem+ane & eac
+d+at fl+asc swa +d+as deadan.
<R 23.2>
Gif se hlaford +tonne wisse, +t+at se oxa hnitol w+are, & hine
healdan nolde, selle him o+derne oxan fore & h+abbe him eall
+d+at fl+asc.
<R 24.1>
Gif hwa forstele o+dres oxan & hine ofslea o+d+de bebycgge,
selle twegen wi+d & feower sceap wi+d anum.
<R 24.2>
Gif he n+abbe hw+at he selle, sie he self beboht wi+d +dam
fio.
<R 25.1>
Gif +deof brece mannes hus nihtes & he weor+de +t+ar
ofslegen, ne sie he na mansleges scyldig.
<P 36>
<R 25.2>
Gif he si+d+dan +after sunnan upgonge +tis de+d, he bi+d
mansleges scyldig & he +donne self swelte, buton
he niedd+ada w+are.
<R 25.3>
Gif mid him cwicum sie funden +t+at he +ar st+al, be
twyfealdum forgielde hit.
<R 1.26>
Gif hwa gewerde o+dres monnes wingeard o+d+de his +acras
o+d+de his landes awuht, gebete swa hit mon geeahtige.
<R 1.27>
Gif fyr sie ontended ryt to b+arnanne, gebete +tone
+afwerdelsan se +d+at fyr ontent.
<R 28.1>
Gif hwa o+df+aste his friend fioh, gif he hit self st+ale,
forgylde be twyfealdum.
<R 28.2>
Gif he nyte, hwa hit st+ale, geladige hine selfne, +t+at he
+d+ar nan facn ne gefremede.
<R 28.3>
Gif hit +donne cucu feoh w+are, & he secgge, +t+at hit here
name o+d+de hit self acw+ale, & gewitnesse h+abbe, ne +tearf
he +t+at geldan.
<R 28.4>
Gif he +donne gewitnesse n+abbe, & he him ne getriewe, swerige
he +tonne.
<P 38>
<R 29.1>
Gif hwa f+amnan beswice unbeweddode & hire mid sl+ape,
forgielde hie & h+abbe hi si+d+dan him to wife.
<R 29.2>
Gif +d+are f+amnan f+ader hie +donne sellan nelle, agife he
+d+at feoh +after +tam weotuman.
<R 1.30>
+da f+amnan +te gewunia+d onfon gealdorcr+aftigan &
scinl+acan & wiccan, ne l+at +tu +da libban.
<R 1.31>
& se +de h+ame mid netene, swelte he dea+de.
<R 1.32>
& se +de godgeldum onsecge ofer God anne, swelte se dea+de.
<R 1.33>
Utan cumene & el+deodige ne geswenc +du no, for+don +de ge
w+aron giu el+deodige on Egipta londe.
<R 34.1>
+ta wuduwan & +ta stiopcild ne sce+d+da+d ge, ne hie nawer
deria+d.
<R 34.2>
Gif ge +tonne elles do+d, hie cleopia+d to me, & ic gehiere
hie & ic eow +tonne slea mid minum sweorde
& ic gedo, +t+at eowru wif beo+d wydewan & eowru bearn beo+d
steopcild.
<R 1.35>
Gif +du fioh to borge selle +tinum geferan, +te mid +te
eardian wille, ne niede +du hine swa swa niedling & ne gehene
+tu hine mid +dy eacan.
<R 36.1>
Gif mon n+abbe buton anfeald hr+agl hine mid to wreonne & to
werianne, & he hit to wedde selle, +ar sunnan setlgonge sie
hit agifen.
<R 36.2>
Gif +du swa ne dest, +tonne cleopa+d he to me, & ic hine
gehiere, for+don +de ic eom swi+de mildheort.
<P 40>
<R 1.37>
Ne t+al +du +dinne Dryhten, ne +done hlaford +t+as folces ne
werge +tu.
<R 1.38>
+tine teo+dan sceattas & +tine frumripan gongendes &
weaxendes agif +tu Gode.
<R 1.39>
Eal +d+at fl+asc +t+at wildeor l+afen ne eten ge +t+at, ac
sella+d hit hundum.
<R 1.40>
Leases monnes word ne rec +du no +t+as to gehieranne, ne his
domas ne ge+dafa +du, ne nane gewitnesse +after him
ne saga +du.
<R 1.41>
Ne wend +du +de no on +t+as folces unr+ad & unryht gewill on
hiora spr+ace & geclysp ofer +din ryht, & +d+as unwisestan
lare ne him ne ge+dafa.
<R 1.42>
Gif +de becume o+dres mannes giemeleas fioh on hond +teah hit
sie +din feond, gecy+de hit him.
<R 1.43>
Dem +du swi+de emne.
<R 2.43>
Ne dem +du o+derne dom +tam welegan, o+derne +dam earman; ne
o+derne +tam liofran & o+derne +tam la+dran ne dem +du.
<R 1.44>
Onscuna +du a leasunga.
<R 1.45>
So+df+astne man & unscyldigne ne acwele +du +tone n+afre.
<R 1.46>
Ne onfoh +du n+afre medsceattum, for+don hie ablenda+d ful
oft wisra monna ge+doht & hiora word onwenda+d.
<P 42>
<R 1.47>
+tam el+deodegan & utan cumenan ne l+at +du no uncu+dlice
wi+d hine, ne mid nanum unryhtum +tu hine ne drece.
<R 1.48>
Ne swergen ge n+afre under h+a+dne godas, ne on nanum +dingum
ne cleopien ge to him.
<R 49>
+tis sindan +da domas +te se +almihtega God self sprecende
w+as to Moyse & him bebead to healdanne.
& si+d+dan se ancenneda Dryhtnes sunu, ure God, +t+at is
h+alend Crist, on middangeard cwom, he cw+a+d, +d+at he ne
come no +das bebodu to brecanne ne to forbeodanne,
ac mid eallum godum to ecanne; & mildheortnesse & ea+dmodnesse
he l+arde.
<R 49.1>
+da +after his +drowunge, +ar +tam +te his apostolas tofarene
w+aron geond ealle eor+dan to l+aranne, & +ta
giet +da hie +atg+adere w+aron, monega h+a+dena +deoda hie to
Gode gecerdon.
+ta hie ealle +atsomne w+aron, hie sendan +arendwrecan to
Antiohhia & to Syrie, Cristes +a to l+aranne.
<R 49.2>
+ta hie +da ongeaton, +t+at him ne speow, +da sendon hie
+arendgewrit to him.
+tis is +donne +t+at +arendgewrit +te +da apostolas sendon
ealle to Antiohhia & to Syria & to Cilicia, +da
sint nu of h+a+denum +deodum to Criste gecirde.
<R 49.3>
+da apostolas & +ta eldran bro+dor h+alo eow wysca+d; & we
eow cy+da+d, +t+at we geascodon, +t+at ure geferan sume mid
urum wordum to eow comon & eow hefigran wisan budon
to healdanne +tonne we him budon, & eow to swi+de gedwealdon
mid +dam mannigfealdum gebodum, & eowra
<P 44>
sawla ma forhwerfdon +tonne hie geryhton.
+da gesomnodon we us ymb +d+at, & us eallum gelicode +da,
+t+at we sendon Paulus & Barnaban; +da men wilnia+d hiora
sawla sellan for Dryhtnes naman.
<R 49.4>
Mid him we sendon Iudam & Silam, +t+at eow +t+at ilce
seccgen.
<R 49.5>
+t+am halgan Gaste w+as ge+duht & us, +t+at we nane byr+denne
on eow settan noldon ofer +t+at +de eow ned+dearf w+as to
healdanne: +t+at [{is{] +donne, +t+at ge forberen,
+t+at ge deofolgeld ne weor+dien, ne blod ne +dicggen ne
asmorod, & from diernum geligerum; & +t+at ge willen,
+t+at o+dre men eow ne don, ne do+d ge +d+at o+trum monnum.
<R 49.6>
Of +dissum anum dome mon m+ag ge+dencean, +t+at he +aghwelcne
on ryht gedeme+d; ne +dearf he nanra domboca
o+terra.
Ge+dence he, +t+at he nanum men ne deme +t+at he nolde +d+at
he him demde, gif he +done dom ofer hine sohte.
<R 49.7>
Si+d+dan +d+at +ta gelamp, +t+at monega +deoda Cristes
geleafan onfengon, +ta wurdon monega seono+das geond
ealne middangeard gegaderode, & eac swa geond Angelcyn,
si+d+dan hie Cristes geleafan onfengon, halegra biscepa & eac
o+derra ge+dungenra witena.
hie +da gesetton, for +d+are mildheortnesse +te Crist l+arde,
+at m+astra hwelcre misd+ade +t+atte +da weoruldhlafordas
moston mid hiora 
<P 46>
leafan buton synne +at +tam forman
gylte +t+are fiohbote onfon, +te hie +da gesettan.
buton +at hlafordsearwe hie nane mildheortnesse ne dorston
gecwe+dan, for+tam +de God +almihtig +tam nane ne gedemde +te
hine oferhogdon, ne Crist Godes sunu +tam
nane ne gedemde +te hine to dea+de sealde,
& he bebead +tone hlaford lufian swa hine.
<R 49.8>
Hie +da on monegum seno+dum monegra menniscra misd+ada bote
gesetton, & on monega seno+dbec hie writan, hw+ar anne dom
hw+ar o+terne.
<R 49.9>
Ic +da +alfred cyning +tas tog+adere gegaderode & awritan
het, monege +tara +te ure foregengan heoldon,
+da +de me licodon; & manege +tara +te me ne licodon ic awearp
mid minra witena ge+deahte, & on o+dre wisan bebead
to healdanne.
For+dam ic ne dorste ge+dristl+acan +tara minra awuht fela on
gewrit settan, for+dam me w+as uncu+d, hw+at
+t+as +dam lician wolde +de +after us w+aren.
Ac +da +de ic gemette aw+der o+d+de on Ines d+age, mines
m+ages, o+d+de on Offan Mercna cyninges o+d+de on
+a+telbryhtes, +te +arest fulluhte onfeng on Angelcynne,
+ta +de me ryhtoste +duhton, ic +ta heron gegaderode,
& +ta o+dre forlet.

<Q O2 STA LAW ALFLAW>
<N LAW ALFRED>
<A X>
<C O2>
<O 850-950>
<M 850-950>
<K NON-CONTEMP>
<D WS>
<V PROSE>
<T LAW>
<G X>
<F X>
<W X>
<X X>
<Y X>
<H X>
<U X>
<E X>
<J X>
<I X>
<Z STAT>

[^B14.4.4^]
<P 46>
<R 1>
+at +arestan we l+ara+d, +t+at m+ast +dearf is, +t+at
+aghwelc mon his a+d & his wed w+arlice healde.
<R 1.1>
Gif hwa to hw+a+drum +tissa genied sie on woh, o+d+de to
hlafordsearwe o+d+de to +angum unryhtum fultume, 
+t+at is +tonne ryhtre to aleoganne +tonne to gel+astanne.
<P 48>
<R 1.2>
Gif he +tonne +t+as weddige +te him riht sie to gel+astanne &
+t+at aleoge, selle mid ea+dmedum his w+apn &
his +ahta his freondum to gehealdanne & beo feowertig nihta
on carcerne on cyninges tune, +drowige +d+ar 
swa biscep him scrife, & his m+agas hine feden, gif he
self mete n+abbe.
<R 1.3>
Gif he m+agas n+abbe o+d+de +tone mete n+abbe, fede cyninges
gerefa hine.
<R 1.4>
Gif hine mon togenedan scyle, & he elles nylle, gif hine mon
gebinde, +tolige his w+apna & his ierfes.
<R 1.5>
Gif hine mon ofslea, licgge he orgilde.
<R 1.6>
Gif he ut o+dfleo +ar +tam fierste, & hine mon gefo, sie he
feowertig nihta on carcerne, swa he +ar sceolde.
<R 1.7>
Gif he losige, sie he afliemed & sie am+ansumod of eallum
Cristes ciricum.
<R 1.8>
Gif +t+ar +donne o+ter mennisc borg sie, bete +tone borgbryce
swa him ryht wisie, & +done wedbryce swa him his scrift scrife.
<R 2>
Gif hwa +tara mynsterhama hwelcne for hwelcere scylde gesece,
+te cyninges feorm to belimpe, o+t+te o+derne 
frione hiered +te arwyr+de sie, age he +treora nihta
fierst him to gebeorganne, buton he +dingian wille.
<R 2.1>
Gif hine mon on +dam fierste geyflige mid slege o+d+de mid
bende o+d+de +turh wunde, bete +tara +aghwelc mid 
ryhte +deodscipe, ge mid were ge mid wite, & +tam hiwum
hundtwelftig scillinga ciricfri+des to bote
& n+abbe his agne forfongen.
<P 50>
<R 3>
Gif hwa cyninges borg abrece, gebete +tone tyht swa him ryht
wisie, & +t+as borges bryce mid V pundum m+arra p+aninga.
<R 3.1>
+arcebiscepes borges bryce o+d+de his mundbyrd gebete mid
+drim pundum.
<R 3.2>
O+dres biscepes o+d+de ealdormonnes borges bryce o+d+de
mundbyrd gebete mid twam pundum.
<R 4>
Gif hwa ymb cyninges feorh sierwe, +durh hine o+d+de +durh
wreccena feormunge o+d+de his manna, sie he his 
feores scyldig & ealles +t+as +de he age.
<R 4.1>
Gif he hine selfne triowan wille, do +t+at be cyninges
wergelde.
<R 4.2>
Swa we eac setta+d be eallum hadum, ge ceorle ge eorle: se
+de ymb his hlafordes fiorh sierwe, sie he 
wi+d +done his feores scyldig & ealles +d+as +de he age,
o+d+de be his hlafordes were hine getriowe.
<R 5>
Eac we setta+d +aghwelcere cirican, +de biscep gehalgode,
+dis fri+d: gif hie fahmon geierne o+d+de ge+arne, 
+t+at hine seofan nihtum nan mon ut ne teo.
Gif hit +tonne hwa do, +donne sie he scyldig cyninges
mundbyrde & +t+are cirican fri+des mare, gif he +d+ar 
mare ofgefo, gif he for hungre libban m+age, buton he self
utfeohte.
<P 52>
<R 5.1>
Gif hiwan hiora cirican maran +tearfe h+abben, healde hine
mon on o+drum +arne, & +d+at n+abbe +don ma dura 
+tonne sio cirice.
<R 5.2>
Gewite +d+are cirican ealdor, +t+at him mon on +tam fierste
mete ne selle.
<R 5.3>
Gif he self his w+apno his gefan utr+acan wille, gehealden hi
hine XXX nihta & hie hine his m+agum gebodien.
<R 5.4>
Eac cirican fri+d: gif hwelc mon cirican gesece for +dara
gylta hwylcum, +tara +de +ar geypped n+are, & 
hine +d+ar on Godes naman geandette, sie hit healf forgifen.
<R 5.5>
Se +de stala+d on Sunnanniht o+d+de on Gehhol o+d+de on
Eastron o+d+de on +done halgan +tunresd+ag on Gangdagas: 
+dara gehwelc we willa+d sie twybote, swa on
Lenctenf+asten.
<R 6>
Gif hwa on cirican hw+at ge+deofige, forgylde +t+at angylde,
& +d+at wite swa to +dam angylde belimpan wille, 
& slea mon +ta hond of +de he hit mid gedyde.
<R 6.1>
Gif he +da hand lesan wille, & him mon +d+at ge+dafian wille,
gelde swa to his were belimpe.
<R 7>
Gif hwa in cyninges healle gefeohte o+d+de his w+apn gebrede,
& hine mon gefo, sie +d+at on cyninges dome, 
swa dea+d swa lif, swa he him forgifan wille.
<P 54>
<R 7.1>
Gif he losige, & hine mon eft gefo, forgielde he hine self a
be his weregilde, & +done gylt gebete,
swa wer swa wite, swa he gewyrht age.
<R 8>
Gif hwa nunnan of mynstere ut al+ade butan kyninges lefnesse
o+d+de biscepes, geselle hundtwelftig scillinga, 
healf cyninge, healf biscepe & +t+are cirican
hlaforde, +de +done munuc age.
<R 8.1>
Gif hio leng libbe +donne se +de hie utl+adde, nage hio his
ierfes owiht.
<R 8.2>
Gif hio bearn gestriene, n+abbe +d+at +d+as ierfes +don mare
+de seo modor.
<R 8.3>
Gif hire bearn mon ofslea, gielde cyninge +tara medrenm+aga
d+al; f+adrenm+agum hiora d+al mon agife.
<R 9>
Gif mon wif mid bearne ofslea, +tonne +t+at bearn in hire
sie, forgielde +done wifman fullan gielde, &
+t+at bearn be +d+as f+adrencnosles were healfan gelde.
<R 9.1>
A sie +t+at wite LX scillinga, o+d +d+at angylde arise to XXX
scillinga; si+d+dan hit to +dam arise +t+at angylde, 
si+d+dan sie +t+at wite CXX scillinga.
<R 9.2>
Geo w+as gold+deofe & stod+deofe & beo+deofe, & manig witu
maran +donne o+tru; nu sint eal gelic buton man+deofe: 
CXX scillinga.
<P 56>
<R 10>
Gif mon h+ame mid twelfhyndes monnes wife, hundtwelftig
scillinga gebete +dam were; syxhyndum men hundteontig 
scillinga gebete; cierliscum men feowertig scillinga
gebete.
<R 11>
Gif mon on cirliscre f+amnan breost gefo, mid V scillingum
hire gebete.
<R 11.1>
Gif he hie oferweorpe & mid ne geh+ame, mid X scillingum
gebete.
<R 11.2>
Gif he mid geh+ame, mid LX scillingum gebete.
<R 11.3>
Gif o+der mon mid hire l+age +ar, sie be healfum +d+am +tonne
sio bot.
<R 11.4>
Gif hie mon teo, geladiege hie be sixtegum hida, o+d+de
+dolige be healfre +t+are bote.
<R 11.5>
Gif borenran wifmen +dis gelimpe, weaxe sio bot be +dam were.
<R 12>
Gif mon o+dres wudu b+arne+d o+d+de heawe+d unaliefedne,
forgielde +alc great treow mid V scillingum, & si+d+dan 
+aghwylc, sie swa fela swa hiora sie, mid V p+aningum;
& XXX scillinga to wite.
<R 13>
Gif mon o+derne +at gem+anan weorce offelle ungewealdes, agife
mon +tam m+agum +t+at treow, & hi hit h+abben 
+ar XXX nihta of +tam lande, o+d+de him fo se to se +de
+done wudu age.
<P 58>
<R 14>
Gif mon sie dumb o+d+de deaf geboren, +t+at he ne m+age synna
onsecggan ne geandettan, bete se f+ader his misd+ada.
<R 15>
Gif mon beforan +arcebiscepe gefeohte o+d+de w+apne gebregde,
mid L scillinga & hundteontegum gebete; 
gif beforan o+drum biscepe o+d+de ealdormen +dis gelimpe, mid
hundteontegum scillingum gebete.
<R 16>
Gif mon cu o+d+de stodmyran forstele & folan o+d+de cealf
ofadrife, forgelde mid scillingum & +ta moder
be hiora weor+de.
<R 17>
Gif hwa o+drum his unmagan o+df+aste, & he hine on +d+are
f+astinge forferie, getriowe hine facnes se +de
hine fede, gif hine hwa hwelces teo.
<R 18>
Gif hwa nunnan mid h+ame+d+tinge o+d+de on hire hr+agl o+d+de
on hire breost butan hire leafe gefo, sie hit 
twybete swa we +ar be l+awdum men fundon.
<R 18.1>
Gif beweddodu f+amne hie forlicgge, gif hio sie cirlisc, mid
LX scillingum gebete +tam byrgean, 
<P 60>
& +t+at 
sie on cwic+ahtum feogodum, & mon n+anigne mon on +d+at ne
selle.
<R 18.2>
Gif hio sie syxhyndu, hundteontig scillinga geselle +tam
byrgean.
<R 18.3>
Gif hio sie twelfhyndu, CXX scillinga gebete +tam byrgean.
<R 19>
Gif hwa his w+apnes o+drum onl+ane, +t+at he mon mid ofslea,
hie moton hie gesomnian, gif hie willa+d, to +tam were.
<R 19.1>
Gif hi hie ne gesamnien, gielde se +d+as w+apnes onlah +t+as
weres +driddan d+al & +t+as wites +driddan d+al.
<R 19.2>
Gif he hine triewan wille, +t+at he to +d+are l+ane facn ne
wiste, +t+at he mot.
<R 19.3>
Gif sweordhwita o+dres monnes w+apn to feormunge onfo, o+d+de
smi+d monnes andweorc, hie hit gesund begen 
agifan, swa hit hw+a+der hiora +ar onfenge, buton hiora
hw+a+der +ar +tingode, +t+at he hit angylde healdan 
ne +dorfte.
<R 20>
Gif mon o+dres monnes munuce feoh o+df+aste butan +d+as
munuces hlafordes lefnesse, & hit him losige, +tolige 
his se +de hit +ar ahte.
<P 62>
<R 21>
Gif preost o+derne mon ofslea, weorpe mon to handa & eall
+d+at he him hames bohte, & hine biscep onhadige, 
+tonne hine mon of +dam mynstre agife, buton se hlaford
+tone wer for+dingian wille.
<R 22>
Gif mon on folces gemote cyninges gerefan geyppe eofot, &
his eft geswican wille, gest+ale on ryhtran 
hand, gif he m+age; gif he ne m+age, +dolie his angyldes.
<R 23>
Gif hund mon toslite o+d+de abite, +at forman misd+ade
geselle VI scillinga, gif he him mete selle, +at
+afteran cerre XII scillinga, +at +driddan XXX scillinga.
<R 23.1>
Gif +at +dissa misd+ada hwelcere se hund losige, ga +deos bot
hw+a+dre for+d.
<R 23.2>
Gif se hund ma misd+ada gewyrce, & he hine h+abbe, bete be
fullan were swa dolgbote swa he wyrce.
<R 24>
Gif neat mon gewundige, weorpe +d+at neat to honda o+d+de
fore+dingie.
<R 25>
Gif mon ceorles mennen to nedh+amde ge+dreata+d, mid V
<P 64>
scillingum gebete +tam ceorle; & LX scillinga to wite.
<R 25.1>
Gif +deowmon +teowne to nedh+amde genede, bete mid his
eowende.
<R 29>
Gif mon twyhyndne mon unsynnigne mid hlo+de ofslea, gielde se
+d+as sleges andetta sie wer & wite; & +aghwelc 
mon +de on si+de w+are geselle XXX scillinga to hlo+dbote.
<R 30>
Gif hit sie syxhynde mon, +alc mon to hlo+dbote LX scillinga
& se slaga wer & fulwite.
<R 31>
Gif he sie twelfhynde, +alc hiora hundtwelftig scillinga, se
slaga wer & wite.
<R 31.1>
Gif hlo+d +dis gedo & eft o+dswerian wille, tio hie ealle; &
+tonne ealle forgielden +tone wer gem+anum 
hondum & ealle an wite, swa to +dam were belimpe.
<R 26>
Gif mon ungewintr+adne wifmon to niedh+amde 
<P 66>
ge+dreatige, sie
+d+at swa +d+as gewintredan monnes bot.
<R 27>
Gif f+adrenm+aga m+agleas mon gefeohte & mon ofslea, & +tonne
gif medrenm+agas h+abbe, gielden +da +t+as weres 
+driddan d+al & +driddan d+al +ta gegildan, for +driddan
d+al he fleo.
<R 27.1>
Gif he medrenm+agas nage, gielden +ta gegildan healfne, for
healfne he fleo.
<R 28>
Gif mon swa geradne mon ofslea, gif he m+agas nage, gielde
mon healfne cyninge, healfne +tam gegildan.
<R 32>
Gif mon folcleasunge gewyrce, & hio on hine geresp weor+de,
mid nanum leohtran +dinge gebete +tonne him 
mon aceorfe +ta tungon of, +t+at hie mon na undeorran
weor+de moste lesan, +donne hie mon be +tam were
geeahtige.
<R 33>
Gif hwa o+derne godborges oncunne & tion wille, +t+at he
hwelcne ne gel+aste +dara +de he him gesealde, agife 
+tone forea+d on feower ciricum, & se o+der, gif he hine
treowan wille in XII ciricum do he +d+at.
<P 68>
<R 34>
Eac is ciepemonnum gereht: +da men +de hie up mid him l+aden,
gebrengen beforan kyninges gerefan on folcgemote, 
& gerecce hu manige +tara sien; & hie nimen +ta men
mid him +te hie m+agen eft to folcgemote
to ryhte brengan.
<R 34.1>
& +tonne him +dearf sie ma manna up mid him to habbanne on
hiora fore, gecy+de symle, swa oft swa him
+dearf sie, in gemotes gewitnesse cyninges gerefan.
<R 35>
Gif mon cierliscne mon gebinde unsynnigne, gebete mid X
scillingum.
<R 35.1>
Gif hine mon beswinge, mid XX scillingum gebete.
<R 35.2>
Gif he hine on hengenne alecgge, mid XXX scillingum gebete.
<R 35.3>
Gif he hine on bismor to homolan bescire, mid X scillingum
gebete.
<R 35.4>
Gif he hine to preoste bescire unbundenne, mid XXX scillingum
gebete.
<R 35.5>
Gif he +done beard ofascire, mid XX scillingum gebete.
<R 35.6>
Gif he hine gebinde & +tonne to preoste bescire, mid LX
scillingum gebete.
<R 36>
Eac is funden: gif mon hafa+d spere ofer eaxle, & hine mon on
asnase+d, gielde +tone wer butan wite.
<R 36.1>
Gif beforan eagum asnase, gielde +tone wer; gif hine mon tio
gewealdes on +d+are d+ade, getriowe 
<P 70>
hine 
be +tam wite & mid +dy +t+at wite afelle, gif se ord sie ufor
+tonne hindeweard sceaft.
<R 36.2>
Gif hie sien bu gelic, ord & hindeweard sceaft, +t+at sie
butan pleo.
<R 37>
Gif mon wille of boldgetale in o+der boldget+al hlaford
secan, do +d+at mid +d+as ealdormonnes gewitnesse, 
+te he +ar in his scire folgode.
<R 37.1>
Gif he hit butan his gewitnesse do, geselle se +te hine to
men feormie CXX scillinga to wite: d+ale 
he hw+a+dre +d+at, healf cyninge in +da scire +de he +ar
folgode, healf in +ta +de he oncym+d.
<R 37.2>
Gif he hw+at yfla gedon h+abbe +d+ar he +ar w+as, bete +d+at
se +de hine +donne to men onfo, & cyninge CXX scillinga 
to wite.
<R 38>
Gif mon beforan cyninges ealdormen on gemote gefeohte, bete
wer & wite, swa hit ryht sie, & beforan 
+tam CXX scillinga +dam ealdormen to wite.
<P 72>
<R 38.1>
Gif he folcgemot mid w+apnes bryde ar+are, +dam ealdormen
hundtwelftig scillinga to wite.
<R 38.2>
Gif +dises hw+at beforan cyninges ealdormonnes gingran
gelimpe o+d+de cyninges preoste, XXX scillinga to wite.
<R 39>
Gif hwa on cierlisces monnes flette gefeohte, mid syx
scillinga gebete +dam ceorle.
<R 39.1>
Gif he w+apne gebrede & no feohte, sie be healfum +dam.
<R 39.2>
Gif syxhyndum +tissa hw+a+der gelimpe, +driefealdlice arise
be +d+are cierliscan bote, twelfhyndum men twyfealdlice 
be +t+as syxhyndan bote.
<R 40>
Cyninges burgbryce bi+d CXX scillinga +arcebiscepes
hundnigontig scillinga, o+dres biscepes & ealdormonnes 
LX scillinga, twelfhyndes monnes XXX scillinga syxhyndes
monnes XV scillinga; ceorles edorbryce V scillinga.
<P 74>
<R 40.1>
Gif +disses hw+at gelimpe +denden fyrd ute sie, o+d+de in
lenctenf+asten, hit sie twybote.
<R 40.2>
Gif mon in lenctenne halig ryht in folce butan leafe alecgge,
gebete mid CXX scillingum.
<R 41>
Se mon se +de bocland h+abbe, & him his m+agas l+afden,
+tonne setton we, +t+at he hit ne moste sellan of
his m+agburge, gif +t+ar bi+d gewrit o+d+de gewitnes, +d+at
hit +dara manna forbod w+are +te hit on fruman gestrindon 
& +tara +te hit him sealdon, +t+at he swa ne mote.
<R 41.1>
& +t+at +tonne on cyninges & on biscopes gewitnesse gerecce
beforan his m+agum.
<R 42>
Eac we beoda+d: se mon se +de his gefan hamsittendne wite,
+t+at he ne feohte, +ar +dam he him ryhtes bidde.
<R 42.1>
Gif he m+agnes h+abbe, +t+at he his gefan beride & inne
besitte, gehealde hine VII niht inne & hine on
ne feohte, gif he inne ge+dolian wille; & +tonne ymb VII
niht, gif he wille on hand gan & w+apenu sellan, 
gehealde hine XXX nihta gesundne & hine his m+agum
gebodie & his friondum.
<P 76>
<R 42.2>
Gif he +donne cirican geierne, sie +donne be +d+are cirican
are, swa we +ar bufan cw+adon.
<R 42.3>
Gif he +donne +t+as m+agenes ne h+abbe, +t+at he hine inne
besitte, ride to +tam ealdormen, bidde hine fultumes; 
gif he him fultuman ne wille, ride to cyninge, +ar he feohte.
<R 42.4>
Eac swelce, gif mon becume on his gefan, & he hine +ar
hamf+astne ne wite, gif he wille his w+apen sellan, 
hine mon gehealde XXX nihta & hine his freondum gecy+de;
gif he ne wille his w+apenu sellan, +tonne 
mot he feohtan on hine.
Gif he wille on hond gan & his w+apenu sellan, & hwa ofer
+d+at on him feohte, gielde swa wer swa wunde 
swa he gewyrce, & wite & h+abbe his m+ag forworht.
<R 42.5>
Eac we cwe+da+d, +t+at mon mote mid his hlaforde feohtan
orwige, gif mon on +done hlaford fiohte; swa mot 
se hlaford mid +ty men feohtan.
<R 42.6>
+after +t+are ilcan wisan mon mot feohtan mid his geborene
m+age, gif hine mon on woh onfeohte+d, buton
wi+d his hlaforde: +t+at we ne liefa+d.
<R 42.7>
& mon mot feohtan orwige, gif he gemete+d o+terne +at his
+awum wife, betynedum durum o+d+de under anre 
reon, o+d+de +at his dehter +awumborenre o+d+de +at his
swist+ar borenre o+d+de +at his medder +de w+are to +awum
wife forgifen his f+ader.
<P 78>
<R 43>
Eallum frioum monnum +das dagas sien forgifene, butan +teowum
monnum & esnewyrhtan: XII dagas on gehhol 
& +done d+ag +te Crist +done deofol oferswi+dde & sanctus
Gregorius gemyndd+ag & VII dagas to eastron 
& VII ofer & an d+ag +at sancte Petres tide & sancte
Paules & on h+arfeste +da fullan wican +ar sancta 
Marian m+assan & +at Eallra haligra weor+dunge anne
d+ag.
<R 43.1>
& IIII Wodnesdagas on IIII ymbrenwicum +deowum monnum eallum
sien forgifen, +tam +te him leofost sie 
to sellanne +aghw+at +d+as +de him +anig mon for Godes noman
geselle o+d+de hie on +anegum hiora hwilsticcum
geearnian m+agen.
<R 44>
Heafodwunde to bote, gif +da ban beo+d butu +dyrel, XXX
scillinga geselle him mon.
<R 44.1>
Gif +d+at uterre ban bi+d +tyrel, geselle XV scillinga to
bote.
<R 45>
Gif in feaxe bi+d wund inces lang, geselle anne scilling to
bote.
<R 45.1>
Gif beforan feaxe bi+d wund inces lang, twegen scillinga to
bote.
<R 46>
Gif him mon aslea o+ter eare of, geselle XXX scillinga to
bote.
<P 80>
<R 46.1>
Gif se hlyst o+dstande, +t+at he ne m+age gehieran, geselle
LX scillinga to bote.
<R 47>
Gif mon men eage ofaslea, geselle him mon LX scillinga & VI
scillinga & VI p+aningas & +driddan d+al p+aninges to bote.
<R 47.1>
Gif hit in +dam heafde sie, & he noht geseon ne m+age mid,
stande +driddan d+al +t+are bote inne.
<R 48>
Gif mon o+drum +t+at neb ofaslea, gebete him mid LX
scillingum.
<R 49>
Gif mon o+drum +done to+d onforan heafde ofaslea, gebete
+t+at mid VIII scillingum.
<R 49.1>
Gif hit sie se wongto+d, geselle IIII scillinga to bote.
<R 49.2>
Monnes tux bi+d XV scillinga weor+d.
<R 50>
Gif monnes ceacan mon forslih+d, +t+at hie beo+d forode,
gebete mid XV scillingum.
<R 50.1>
Monnes cinban, gif hit bi+d toclofen, geselle mon XII
scillinga to bote.
<R 51>
Gif monnes +drotbolla bi+d +tyrel, gebete mid XII scillingum.
<R 52>
Gif monnes tunge bi+d of heafde o+tres monnes d+adum don,
+t+at bi+t gelic & eagan bot.
<R 53>
Gif mon bi+d on eaxle wund, +t+at +t+at li+dseaw utflowe,
gebete mid XXX scillingum.
<P 82>
<R 54>
Gif se earm bi+d forad bufan elmbogan, +t+ar sculon XV
scillinga to bote.
<R 55>
Gif +da earmscancan beo+d begen forade, sio bot bi+d XXX
scillinga.
<R 56>
Gif se +duma bi+d ofasl+agen, +tam sceal XXX scillinga to
bote.
<R 56.1>
Gif se n+agl bi+d ofaslegen, +dam sculon V scillinga to bote.
<R 57>
Gif se scytefinger bi+d ofaslegen, sio bot bi+d XV scillinga;
his n+agles bi+d III scillinga.
<R 58>
Gif se midlesta finger sie ofaslegen, sio bot bi+d XII
scillinga; & his n+agles bot bi+d II scillinga.
<R 59>
Gif se goldfinger sie ofaslegen, to +tam sculon XVII
scillinga to bote; & his n+agles IIII scillinga
to bote.
<R 60>
Gif se lytla finger bi+d ofaslegen, +dam sceal to bote VIIII
scillinga, & an scilling his n+agles, gif se sie ofaslegen.
<R 61>
Gif mon bi+d on hrif wund, geselle him mon XXX scillinga to
bote.
<R 61.1>
Gif he +durhwund bi+d, +at gehwe+derum mu+de XX scillinga.
<R 62>
Gif monnes +deoh bi+d +tyrel, geselle him mon XXX scillinga
to bote.
<R 62.1>
Gif hit forad sie, sio bot eac bi+d XXX scillinga.
<R 63>
Gif se sconca bi+d +tyrel beneo+dan cneowe, +d+ar sculon XII
scillinga to bote.
<P 84> 
<R 63.1>
Gif he forad sie beneo+dan cneowe, geselle him XXX scillinga
to bote.
<R 64>
Gif sio micle ta bi+d ofaslegen, geselle him XX scillinga to
bote.
<R 64.1>
Gif hit sie sio +afterre ta, XV scillinga to bote geselle him
mon.
<R 64.2>
Gif seo midleste ta sie ofaslegen, +t+ar sculon VIIII
scillinga to bote.
<R 64.3>
Gif hit bi+d sio feor+te ta, +d+ar sculon VI scillinga to
bote.
<R 64.4>
Gif sio lytle ta sie ofaslegen, geselle him V scillinga.
<R 65>
Gif mon sie on +ta her+dan to +dam swi+de wund, +t+at he ne
m+age bearn gestrienan, gebete him +d+at mid LXXX scillinga.
<R 66>
Gif men sie se earm mid honda mid ealle ofacorfen beforan
elmbogan, gebete +d+at mid LXXX scillinga.
<R 66.1>
+aghwelcere wunde beforan feaxe & beforan sliefan & beneo+dan
cneowe sio bot bi+d twysceatte mare.
<R 67>
Gif sio lendenbr+ade bi+d forslegen, +t+ar sceal LX scillinga
to bote.
<R 67.1>
Gif hio bi+d onbestungen, geselle XV scillinga to bote.
<R 67.2>
Gif hio bi+d +durh+dyrel, +donne sceal +d+ar XXX scillinga to
bote.
<R 68>
Gif mon bi+d in eaxle wund, gebete mid LXXX scillinga, gif se
mon cwic sie.
<P 86>
<R 69>
Gif mon o+drum +da hond utan forslea, geselle him XX
scillinga to bote, gif hine mon gelacnian m+age.
<R 69.1>
Gif hio healf onweg fleoge, +tonne sceal XL scillinga to
bote.
<R 70>
Gif mon o+trum rib forslea binnan gehaldre hyde, geselle X
scillinga to bote.
<R 70.1>
Gif sio hyd sie tobrocen, & mon ban ofado, geselle XV
scillinga to bote.
<R 71>
Gif monnes eage him mon ofaslea, o+d+de his hand o+d+de his
fot, +d+ar g+a+d gelic bot to eallum: VI p+aningas 
& VI scillinga & LX scillinga & +driddan d+al p+aninges.
<R 72>
Gif monnes sconca bi+d ofaslegen wi+d +d+at cneou, +d+ar
sceal LXXX scillinga to bote.
<R 73>
Gif mon o+drum +da sculdru forslea, geselle him mon XX
scillinga to bote.
<R 74>
Gif hie mon inbeslea & mon ban ofado, geselle mon +d+as to
bote XV scillinga.
<R 75>
Gif mon +da greatan sinwe forslea, gif hie mon gelacnian
m+age, +t+at hio hal sie, geselle XII scillinga to bote.
<R 75.1>
Gif se mon healt sie for +t+are sinwe wunde, & hine mon
gelacnian ne m+age, geselle XXX scillinga to bote.
<R 76>
Gif +da smalan sinwe mon forslea, geselle him mon VI
scillinga to bote.
<P 88>
<R 77>
Gif mon o+drum +da geweald forslea uppe on +tam sweoran &
forwundie to +tam swi+de, +t+at he nage +t+are geweald, 
& hw+a+dre lifie swa gescended, geselle him mon C
scillinga to bote, buton him witan ryhtre & mare gereccan.

<S SAMPLE 2>
<Q OX/2 STA LAW INE>
<N LAW INE>
<A X>
<C OX/2>
<O X>
<M 850-950>
<K NON-CONTEMP>
<D WS>
<V PROSE>
<T LAW>
<G X>
<F X>
<W X>
<X X>
<Y X>
<H X>
<U X>
<E X>
<J X>
<I X>
<Z STAT>

[^B14.4.5^]
<P 88>
+arest we bebeoda+d, +t+atte Godes +deowas hiora ryhtregol on
ryht healdan.
<R 1.1>
+after +tam we bebeoda+d, +t+atte ealles folces +aw & domas
+dus sien gehealdene: 
<P 90>
Cild binnan +dritegum nihta 
sie gefulwad; gif hit swa ne sie, XXX scillinga gebete.
<R 2.1>
Gif hit +donne sie dead butan fulwihte, gebete he hit mid
eallum +dam +de he age.
<R 3>
Gif +deowmon wyrce on Sunnand+ag be his hlafordes h+ase, sie
he frioh, & se hlaford geselle XXX scillinga to wite.
<R 3.1>
Gif +tonne se +deowa butan his gewitnesse wyrce, +tolie his
hyde.
<R 3.2>
Gif +donne se frigea +dy d+age wyrce butan his hlafordes
h+ase, +dolie his freotes.
<R 4>
Ciricsceattas sin agifene be sancte Martines m+assan; gif hwa
+d+at ne gel+aste, sie he scyldig LX scillinga 
be XIIfealdum agife +tone ciricsceat.
<R 5>
Gif hwa sie dea+des scyldig & he cirican geierne, h+abbe his
feorh & bete, swa him ryht wisige.
<R 5.1>
Gif hwa his hyde forwyrce & cirican geierne, sie him sio
swingelle forgifen.
<R 6>
Gif hwa gefeohte on cyninges huse, sie he scyldig ealles his
ierfes, & sie on cyninges dome, hw+a+der he lif age +te nage.
<R 6.1>
Gif hwa on mynster gefeohte, CXX scillinga gebete.
<R 6.2>
Gif hwa on ealdormonnes huse gefeohte o+d+de on o+dres
ge+dungenes 
<P 92>
witan, LX scillinga gebete he & o+ter 
LX geselle to wite.
<R 6.3>
Gif +donne on gafolgeldan huse o+d+de on gebures gefeohte,
CXX scillinga to wite geselle & +tam gebure VI scillinga.
<R 6.4>
& +teah hit sie on middum felda gefohten, CXX scillinga to
wite sie agifen.
<R 6.5>
Gif +donne on gebeorscipe hie geciden, & o+der hiora mid
ge+dylde hit forbere, geselle se o+der XXX scillinga to wite.
<R 7>
Gif hwa stalie, swa his wif nyte & his bearn, geselle LX
scillinga to wite.
<R 7.1>
Gif he +donne stalie on gewitnesse ealles his hiredes, gongen
hie ealle on +deowot.
<R 7.2>
X wintre cniht m+ag bion +dief+de gewita.
<R 8>
Gif hwa him ryhtes bidde beforan hwelcum scirmen o+d+de
o+trum deman & abiddan ne m+age, & him wedd sellan 
nelle, gebete XXX scillinga & binnan VII nihton gedo hine
ryhtes wier+dne.
<R 9>
Gif hwa wrace do, +ar+don he him ryhtes bidde, +t+at 
<P 94>
he him
onnime agife & forgielde & gebete mid XXX scillingum.
<R 10>
Gif hwa binnan +tam gem+arum ures rices reaflac & niedn+ame
do, agife he +done reaflac & geselle LX scillinga to wite.
<R 11>
Gif hwa his agenne geleod bebycgge, +deowne o+d+de frigne,
+deah he scyldig sie, ofer s+a, forgielde hine his were.
<R 12>
Gif +deof sie gefongen, swelte he dea+de, o+d+de his lif be
his were man aliese.
<R 13>
Gif hwa beforan biscepe his gewitnesse & his wed aleoge,
gebete mid CXX scillingum.
<R 13.1>
+deofas we hata+d o+d VII men; from VII hlo+d o+d XXXV;
si+d+dan bi+d here.
<R 14>
Se +de hlo+te betygen sie, geswicne se hine be CXX hida
o+d+de swa bete.
<P 96>
<R 15>
Se +de hereteama betygen sie, he hine be his wergilde aliese
o+d+de be his were geswicne.
<R 15.1>
Se a+d sceal bion healf be huslgengum.
<R 15.2>
+teof, si+d+dan he bi+d on cyninges bende, nah he +ta swicne.
<R 16>
Se +de +deof ofslih+d, se mot gecy+dan mid a+de, +t+at he
hine synnigne ofsloge, nalles +da gegildan.
<R 17>
Se +de forstolen fl+asc finde+d & gedyrne+d, gif he dear, he
mot mid a+de gecy+dan, +t+at he hit age; se +de 
hit ofspyre+d, he ah +d+at meldfeoh.
<R 18>
Cierlisc mon gif he oft betygen w+are, gif he +at si+destan
sie gefongen, slea mon hond o+d+de fot.
<R 19>
Cyninges geneat, gif his wer bi+d twelfhund scillinga, he mot
swerian for syxtig hida, gif he bi+d huslgengea.
<P 98>
<R 20>
Gif feorcund mon o+d+de fremde butan wege geond wudu gonge &
ne hrieme ne horn blawe, for +deof he bi+d 
to profianne: o+d+de to sleanne o+d+de to aliesanne.
<R 21>
Gif mon +donne +t+as ofsl+agenan weres bidde, he mot
gecy+tan, +t+at he hine for +deof ofsloge, nalles +t+as
ofslegenan gegildan ne his hlaford.
<R 21.1>
Gif he hit +donne dierne+d, & weor+de+d ymb long yppe, +donne
ryme+d he +dam deadan to +dam a+de, +t+at hine 
moton his m+agas unsyngian.
<R 22>
Gif +din geneat stalie & losie +de, gif +du h+abbe byrgean,
mana +tone +t+as angyldes; gif he n+abbe, gyld
+du +t+at angylde, & ne sie him no +dy +dingodre.
<R 23>
Gif mon el+deodigne ofslea, se cyning ah tw+adne d+al weres,
+triddan d+al sunu o+d+de m+agas.
<R 23.1>
Gif he +donne m+agleas sie, healf kyninge, healf se gesi+d.
<R 23.2>
Gif hit +donne abbod sie o+d+de abbodesse, d+alen on +ta
ilcan wisan wi+d +tone kyning.
<P 100>
<R 23.3>
Wealh gafolgelda CXX scillinga his sunu C, +deowne LX,
somhwelcne fiftegum; Weales hyd twelfum.
<R 24>
Gif wite+deow Engliscmon hine forstalie, ho hine mon & ne
gylde his hlaforde.
<R 24.1>
Gif hine mon ofslea, ne gylde hine mon his m+agum, gif hie
hine on XII mon+dum ne aliesden.
<R 24.2>
Wealh, gif he hafa+d V hida, he bi+d syxhynde.
<R 25>
Gif ciepemon uppe on folce ceapie, do +t+at beforan
gewitnessum.
<R 25.1>
Gif +diefefioh mon +at ciepan befo, & he hit n+abbe beforan
godum weotum geceapod, gecy+de hit be wite, 
+t+at he ne gewita ne gestala n+are, o+d+de gielde to wite
VI & XXX scillinga.
<R 26>
To fundes cildes fostre, +dy forman geare geselle VI
scillinga, +dy +afterran XII, +dy +driddan XXX, si+d+dan 
be his wlite.
<R 27>
Se +de dearnenga bearn gestriene+d & gehile+d, nah se his
dea+des wer, ac his hlaford & se cyning.
<R 28>
Se +deof gefeh+d, ah X scillinga, & se cyning +done +deof; &
+ta m+agas him swerian a+das unf+ah+da.
<R 28.1>
Gif he +donne o+dierne & orige weor+de, +tonne bi+d he wites
scyldig.
<P 102>
<R 28.2>
Gif he onsacan wille, do he +d+at be +dam feo & be +dam wite.
<R 29>
Gif mon sweordes onl+ane o+dres esne, & he losie, gielde he
hine +driddan d+ale; gif mon spere selle, healfne; 
gif he horses onl+ane, ealne he hine gylde.
<R 30>
Gif mon cierliscne monnan fliemanfeorme teo, be his agnum
were geladige he hine; gif he ne m+age, gielde 
hine his agne were; & se gesi+dmon swa be his were.
<R 31>
Gif mon wif gebyccge, & sio gyft for+d ne cume, agife +t+at
feoh & forgielde & gebete +tam byrgean, swa his borgbryce sie.
<R 32>
Gif Wilisc mon h+abbe hide londes, his wer bi+d CXX
scillinga; gif he +tonne healfes h+abbe, LXXX scillinga; 
gif he n+anig h+abbe, LX scillinga.
<R 33>
Cyninges horswealh, se +de him m+age ge+arendian, +d+as
wergield bi+d CC scillinga.
<R 34>
Se +de on +d+are fore w+are, +t+at mon monnan ofsloge,
getriewe hine +d+as sleges & +da fore gebete be +d+as 
ofslegenan wergielde: 
<P 104>
Gif his wergield sie CC scillinga,
gebete mid L scillingum, & +dy ilcan ryhte
do man be +dam deorborenran.
<R 35>
Se +de +deof slih+d, he mot a+de gecy+dan, +t+at he hine
fleondne for +deof sloge, & +t+as deadan m+agas him 
swerian unceases a+d.
Gif he hit +tonne dierne, & sie eft yppe, +tonne forgielde he
hine.
<R 35.1>
Gif mon to +tam men feoh geteme, +de his +ar o+dswaren h+afde
& eft o+dswerian wille, o+dswerige be +dam wite 
& be +d+as feos weor+de; gif he o+dswerian nylle, gebete
+tone m+anan a+d twybote.
<R 36>
Se +de +deof gefeh+d, o+d+de him mon gefongenne agif+d, & he
hine +tonne al+ate, o+d+de +ta +dief+de gedierne, 
forgielde +tone +teof his were.
<R 36.1>
Gif he ealdormon sie, +dolie his scire, buton him kyning
arian wille.
<R 37>
Se cirlisca mon, se +de oft betygen w+are +dief+de, & +tonne
+at si+destan synnigne gefo in ceape o+d+de elles 
+at openre scylde , slea him mon hond of o+d+de fot.
<R 38>
Gif ceorl & his wif bearn h+abben gem+ane, & fere se ceorl
for+d, h+abbe sio modor hire bearn & fede: 
agife hire 
<P 106>
mon VI scillinga to fostre, cu on sumera, oxan on
wintra; healden +ta m+agas +tone frumstol, 
o+d +d+at hit gewintred sie.
<R 39>
Gif hwa fare unaliefed fram his hlaforde o+d+de on o+dre
scire hine bestele, & hine mon geahsige, fare 
+t+ar he +ar w+as & geselle his hlaforde LX scillinga.
<R 40>
Ceorles wor+dig sceal beon wintres & sumeres betyned; gif he
bi+d untyne+d, & rec+d his neahgebures ceap 
in on his agen geat, nah he +at +tam ceape nan wuht: adrife
hine ut & +dolie +afwerdlan.
<R 41>
Borges mon mot o+dsacan, gif he wat, +t+at he ryht de+d.
<R 42>
Gif ceorlas g+arstun h+abben gem+anne o+d+de o+ter gedalland
to tynanne, & h+abben sume getyned hiora d+al, 
sume n+abben, & etten hiora gem+anan +aceras o+d+de g+ars,
gan +ta +tonne, +te +d+at geat agan, & gebete +tam
o+drum +te hiora d+al getynedne h+abben, +tone +awerdlan +te
+d+ar gedon sie.
abidden him +at +tam ceape swylc ryht swylce hit kyn sie.
<R 42.1>
Gif +tonne hry+dera hwelc sie +te hegas brece & ga in
gehw+ar, & se hit nolde gehealdan, se hit 
<P 108>
age o+d+de 
ne m+age, nime se hit on his +acere mete & ofslea; & nime
se agenfrigea his fel & fl+asc & +tolie +t+as o+dres.
<R 43>
+donne mon beam on wuda forb+arne, & weor+de yppe on +tone
+de hit dyde, gielde he fulwite: geselle LX scillinga; 
for+tam+te fyr bi+d +teof.
<R 43.1>
Gif mon afelle on wuda wel monega treowa, & wyr+d eft
undierne, forgielde III treowu +alc mid XXX scillingum; 
ne +dearf he hiora ma geldan, w+are hiora swa fela
swa hiora w+are: for+ton sio +asc bi+d melda, nalles +deof.
<R 44>
Gif mon +tonne aceorfe an treow, +t+at m+age XXX swina
undergestandan, & wyr+d undierne, geselle LX scillinga.
<R 44.1>
Gafolhwitel sceal bion +at hiwisce VI p+aninga weor+d.
<R 45>
Burgbryce mon sceal betan CXX scillinga kyninges & biscepes,
+t+ar his rice bi+d; ealdormonnes LXXX scillinga; 
cyninges +degnes LX scillinga; gesi+dcundes monnes
landh+abbendes XXXV; & bi +don ansacan.
<R 46>
+donne mon monnan betyh+d, +t+at he ceap forstele o+d+de
forstolenne gefeormie, +tonne sceal he be LX hida 
onsacan +t+are +tief+de, gif he a+dwyr+de bi+d.
<P 110>
<R 46.1>
Gif +donne Englisc onstal ga for+d, onsace +tonne be
twyfealdum; gif hit +donne bi+d Wilisc onstal, ne 
bi+d se a+d na +dy mara.
<R 46.2>
+alc mon mot onsacan frym+te & werf+ah+de, gif he m+ag o+d+de
dear.
<R 47>
Gif mon forstolenne ceap befeh+d, ne mot hine mon tieman to
+deowum men.
<R 48>
Gif hwelc mon bi+d wite+deow niwan ge+deowad, & hine mon
betyh+d, +t+at he h+abbe +ar ge+diefed, +ar hine mon 
ge+deowode, +tonne ah se teond ane swingellan +at him:
bedrife hine to swingum be his ceape.
<R 49>
Gif mon on his m+astenne unaliefed swin gemete, genime +tonne
VI scillinga weor+d wed.
<R 49.1>
Gif hie +tonne +t+ar n+aren oftor +tonne +ane, geselle
scilling se agenfrigea & gecy+de, +t+at hie +t+ar oftor 
ne comen, be +t+as ceapes weor+de.
<R 49.2>
Gif hi +d+ar tuwa w+aren, geselle twegen scillinga.
<R 49.3>
Gif mon nime +afesne on swynum: +at +tryfingrum +t+at
+dridde, +at twyfingrum +t+at feor+de, +at +tymelum +t+at 
fifte.
<R 50>
Gif gesi+dcund mon +tinga+d wi+d cyning o+d+de wi+d kyninges
ealdormonnan for his inhiwan 
<P 112>
o+d+de wi+d his hlaford 
for +deowe o+d+de for frige, nah he +t+ar nane
witer+adenne, se gesi+d, for+don he him nolde +ar yfles
gestieran +at ham.
<R 51>
Gif gesi+dcund mon landagende forsitte fierd, geselle CXX
scillinga & +dolie his landes; unlandagende 
LX scillinga; cierlisc XXX scillinga to fierdwite.
<R 52>
Se +de diernum ge+dingum betygen sie, geswicne hine be CXX
hida +tara ge+dingea o+d+de CXX scillinga geselle.
<R 53>
Gif mon forstolenne man befo +at o+trum, & sie sio hand
o+dcwolen, sio hine sealde +tam men +te hine mon 
+atbefeng, tieme +tonne +tone mon to +t+as deadan byrgelse,
swa o+der fioh swa hit sie, & cy+de on +tam a+de 
be LX hida, +t+at sio deade hond hine him sealde.
+tonne h+af+d he +t+at wite afylled mid +ty a+de, agife +tam
agendfrio +tone monnan.
<R 53.1>
Gif he +tonne wite, hwa +d+as deadan ierfe h+abbe, tieme
+tonne to +tam ierfe & bidde +da hond +te +t+at ierfe 
hafa+d, +t+at he him gedo +tone ceap unbeceasne o+t+te
gecy+de, +t+at se deada n+afre +t+at ierfe ahte.
<R 54>
Se +te bi+d werf+ah+de betogen & he onsacan wille +t+as
sleges mid a+de, +tonne sceal bion on +t+are hyndenne 
an kyning+ade be XXX hida, swa be gesi+dcundum 
<P 114>
men swa be
cierliscum, swa hw+a+ter swa hit sie.
<R 54.1>
Gif hine mon gilt, +tonne mot he gesellan on +tara hyndenna
gehwelcere monnan & byrnan & sweord on +t+at 
wergild, gif he +dyrfe.
<R 54.2>
Wite+deowne monnan Wyliscne mon sceal bedrifan be XII hidum
swa +deowne to swingum, Engliscne be feower & XXX hida.
<R 55>
Ewo bi+d mid hire giunge sceape scilling weor+d o+t+t+at XII
niht ofer eastran.
<R 56>
Gif mon hwelcne ceap gebyg+d & he +donne onfinde him hwelc
unh+alo on binnan XXX nihta, +tonne weorpe 
+tone ceap to honda; o+d+de swerie, +t+at he him nan facn on
nyste, +ta he hine him sealde.
<R 57>
Gif ceorl ceap forstil+d & bire+d into his +arne, & befeh+d
+t+arinne mon, +tonne bi+d se his d+al synnig butan 
+tam wife anum, for+don hio sceal hire ealdore hieran:
gif hio dear mid a+de gecy+dan, +t+at hio +t+as
forstolenan ne onbite, nime hire +driddan sceat.
<R 58>
Oxan horn bi+d X p+aninga weor+d.
<P 116>
<R 59>
Cuuhorn bi+d twegea p+aninga; oxan t+agl bi+d scillinges
weor+d, cus bi+d fifa; oxan eage bi+d V p+aninga 
weor+d, cus bi+d scillinges weor+t.
<R 59.1>
Mon sceal simle to beregafole agifan +at anum wyrhtan VI
w+aga.
<R 60>
Se ceorl se +de h+af+d o+dres geoht ahyrod, gif he h+abbe
ealle on fo+dre to agifanne, gesceawige mon, agife 
ealle; gif he n+abbe, agife healf on fodre, healfe on
o+trum ceape.
<R 61>
Ciricsceat mon sceal agifan to +tam healme & to +tam heor+de,
+te se mon on bi+d to middum wintra.
<R 62>
+tonne mon bi+d tyhtlan betygen, & hine mon bedrife+d to
ceape, nah +tonne self nane wiht to gesellanne 
beforan ceape.
+tonne g+a+d o+der mon, sele+d his ceap fore, swa he +tonne
ge+tingian m+age, on +da r+adenne, +te he him ga 
to honda, o+d +d+at he his ceap him geinnian m+age.
+tonne betyh+d hine mon eft o+tre si+de & bedrif+d to ceape.
gif hine for+d nele forstandan se +de him +ar ceap
foresealde, & he hine +tonne forfeh+d, +tolige +tonne 
his ceapes se, +de he him +ar foresealde.
<P 118>
<R 63>
Gif gesi+dcund mon fare, +tonne mot he habban his gerefan mid
him & his smi+d & his cildfestran.
<R 64>
Se +de h+af+d XX hida, se sceal t+acnan XII hida gesettes
landes, +tonne he faran wille.
<R 65>
Se +de h+af+d X hida, se sceal t+acnan VI hida gesettes
landes.
<R 66>
Se +de h+abbe +treora hida, t+acne o+tres healfes.
<R 67>
Gif mon ge+tinga+d gyrde landes o+t+te mare to r+adegafole &
geere+d, gif se hlaford him wile +t+at land ar+aran 
to weorce & to gafole, ne +tearf he him onfon, gif he
him nan botl ne sel+d, & +tolie +tara +acra.
<R 68>
Gif mon gesi+dcundne monnan adrife, fordrife +ty botle, n+as
+t+are setene.
<R 69>
Sceap sceal gongan mid his fliese o+d midne sumor; o+d+de
gilde +t+at flies mid twam p+aningum.
<R 70>
+at twyhyndum were mon sceal sellan to monbote XXX scillinga,
+at VI hyndum LXXX scillinga, +at XII hyndum CXX scillingum.
<R 70.1>
+at X hidum to fostre X fata hunies, CCC hlafa, XII ambra
Wilisc eala+d, XXX hluttres, tu eald hri+deru 
o+d+de X we+deras, X gees, XX henna, X 
<P 120>
cesas, amber fulne
buteran, V leaxas, XX pundw+aga fo+dres & hundteontig +ala.
<R 71>
Gif mon sie wertyhtlan betogen & he hit +tonne geondette
beforan a+de & onsace +ar, bide mon mid +t+are
witer+adenne, o+d +d+at se wer gegolden sie.
<R 72>
Gif mon wergild+deof gefeh+d, & he losige +dy d+age +tam
monnum +de hine gefo+d, +teah hine mon gefo ymb niht, 
nah him mon mare +at +donne fulwite.
<R 73>
Gif hit bi+d niht eald +tief+d, gebeten +ta +tone gylt +te
hine gefengon, swa hie ge+tingian m+agen wi+d cyning 
& his gerefan.
<R 74>
Gif +deowwealh Engliscne monnan ofslih+d, +tonne sceal se +de
hine ah weorpan hine to honda hlaforde &
m+agum o+d+de LX scillinga gesellan wi+d his feore.
<R 74.1>
Gif he +tonne +tone ceap nelle foregesellan, +tonne mot hine
se hlaford gefreogean; gielden si+d+dan his 
m+agas +tone wer, gif he m+agburg h+abbe freo; gif he
n+abbe, heden his +ta gefan.
<P 122>
<R 74.2>
Ne +tearf se frige mid +tam +teowan m+ag gieldan, buton he
him wille f+ah+de ofaceapian, ne se +teowa mid
+ty frigean.
<R 75>
Gif mon ceap befeh+t forstolenne, & sio hond tiem+d +tonne,
sio hine mon +atbefeh+t, to o+trum men, gif 
se mon hine +tonne onfon ne wille & s+ag+t, +t+at he him
n+afre +t+at ne sealde, ac sealde o+ter, +tonne mot 
se gecy+dan, se +de hit tiem+t to +t+are honda, +t+at he him
nan o+der ne sealde buton +t+at ilce.
<R 76>
Gif hwa o+dres godsunu slea o+d+de his godf+ader, sie sio
m+agbot & sio manbot gelic; weaxe sio bot be 
+dam were, swa ilce swa sio manbot de+d +te +tam hlaforde
sceal.
<R 76.1>
Gif hit +tonne kyninges godsunu sie, bete be his were +tam
cyninge swa ilce swa +t+are m+ag+te.
<R 76.2>
Gif he +tonne on +tone geonbyrde +te hine slog, +tonne
+atfealle sio bot +t+am godf+ader, swa ilce swa +t+at
wite +tam hlaforde de+d.
<R 76.3>
Gif hit biscepsunu sie, sie be healfum +tam.



