<B CORUSHW>
<Q O3 XX NEWT RUSHW>
<N NEW TEST RUSHW>
<A FARMAN>
<C O3>
<O 950-1050>
<M 950-1050>
<K SAME>
<D AM>
<V PROSE>
<T BIBLE>
<G GLOSS>
<F LATIN>
<W X>
<X X>
<Y X>
<H X>
<U X>
<E X>
<J X>
<I X>
<Z X>
<S SAMPLE X>


[^TEXT:  RUSHWORTH GOSPELS.
THE HOLY GOSPELS IN ANGLO-SAXON,
NORTHUMBRIAN, AND OLD MERCIAN VERSIONS.
ED. W. W. SKEAT.
CAMBRIDGE: CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS,
1871-1887.
MATTHEW I.1 - XVI.28, PP. 25.4 - 139.35^]

[^C8.2.1^]
<P 25>
<R 1>
(\incipit euangelium secundum matheum\) her onginne+t
godspell to cy+tenne +after matheus tosagan.
<R 1.1>
(\liber generationis iesu christi filii david filii abraham\)
boec sindun +tare kennisse h+alendes kristes 
daui+des sunu +d+as abrahames sune.
<R 1.2>
(\abraham autem genuit isac isac autem genuit iacob iacob
autem genuit iudam et fratres eius\) so+dlice 
kende & blo+tr+a his.
<R 1.3>
(\iudas autem genuit fares et zaram de thamar fares autem
genuit esrom esrom autem genuit aram\) of +damar.
<R 1.5>
(\salmon autem booz de racab boz autem genuit obed ex ruth
obed autem genuit iesse\) of rachab of ru+d.
<R 1.6>
(\iesse autem genuit dauid regem dauid autem rex genuit
solamonem ex ea quae fuit uriae\) +tone cyning of 
+t+are +te urias ahte.
<P 27>
<R 1.11>
(\iosias autem genuit ioconiam et fratres eius in
transmigratione babilonis\) & broe+tre his in babilonia f+are.
<R 1.12>
(\et post transmigratione babilonis iechonias autem genuit
salathiel salathiel autem genuit zorbabiel\) 
& +after babilonia f+are.
<R 1.16>
(\iacob autem genuit ioseph uirum mari+a de qua natus est
iesus qui uocatur christus\) kende iosepe maria 
w+ar of +t+are akenned w+as h+alend se+te is nemned
krist.
<R 1.17>
(\omnes igitur generationes ab abraham usque ad dauid
generationes sunt xiiii et ad dauid usque ad 
transmigrationem babilonis generationes sunt xiiii et ad
transmigratione babilonis usque ad christum 
generationes sunt xiii\) ealra cu+tlice kneorissum from
abrahame o+t to dauide feowertene kneorisse
sint and from daui+de o+t+te to f+arennisse babylonie
feowertene kneo sint & from f+arennisse babilonie 
o+t+te to kriste kneorisse sint feowertene.
<R 1.18>
(\Christi autem generatio sic erat cum esset disponsata mater
eius maria ioseph antequam conuenirent 
inuenta est in utero habens de [{spiritu{] sancto\) kristes
so+tlice kennisse +tus w+as +ta +te hio w+as bewedded 
vel befest vel in sceat alegd his moder maria iosefae
+ar+ton hiae tosomne cwoman hio w+as gemoeted 
in hire inno+te h+abbende of +t+am halgan gaste.
<P 29>
<R 1.19>
(\Ioseph autem uir eis cum esset homo iustus et nolet eam
traducere uoluit occulte demitere eam\) Ioseph 
so+tlice hire wer swa he w+as monn so+tf+ast & ne walde
hie wolde degullice forleten hio.
<R 1.20>
(\haec autem eo cogitante ecce angelus domini 
apparuit ei in somnis dicens ioseph filii dauid 
noli timere accipere mariam coniugem tuam quod enim in ea
natum est de spiritu sancto est\) vel
+tis so+tlice he +tohte +dendi he +ta +t+at +tohte henu engel
drihtnes +ateawde him in slepe cwe+tende iosep
sunu daui+tes ne ondred +tu +te onfoh vel onfoi+a maria wife
+tinum +t+atte so+tlice in hire akenned is of
+t+am halgan gaste is.
<R 1.21>
(\pariet autem filium et uocabis nomen eius iesum ipse enim
saluum faciet populum suum a pecatis eorum\) 
hio kenne+t vel bere+t so+tlice sunu & +tu nemnest his
noma h+alend he selfe so+tlice he geh+ale+t folc 
his from hiora synnum.
<R 1.22>
(\hoc autem totum factum est ut adinpleretur quod dictum est
a domino per essaiam prophetam dicentem\) 
+tas so+tlice eall geworden is vel w+as +t+atte gefylled
w+are +t+at acweden is vel w+as from drihtne +turh 
esaiam +te witgu cwe+tende.
<R 1.23>
(\ecce uirgo in utero habebit et pariet filium et uocabunt
nomen eius emanel quod est interpraetatum 
nobiscum deus\) henu vel her is vel sih+te f+amne in
inno+te vel in hrife h+af+d & bere+t vel kenne+t sunu 
& hie nemna+t noma his +t+at is gereht god mid usic.
<R 1.24>
(\exsurgens autem ioseph a somno fecit sicut praecipit ei
angelus domini et accipit coniugem suam\) 
+ta arisende so+tlice from slepe dyde swa him bebead se engel
dryhtnes & feng wiue his.
<R 1.25>
(\et non cognoscebat eam donec peperit filium suum
primogenitum et uocauit nomen eius iesum\) & ne groette 
hire o+t +t+at hit geb+ar sunu his +tone frumkendu &
nemde noma his h+alend.
<R 2.1>
(\Cum ergo natus esset iesus in bethlem iudae in diebus
erodis regis ecce magi ab oriente uenerunt 
in hierusolimam\) +ta so+tlice akenned w+as h+alend iudeana in
dagum erodes +t+as kyninges henu tungulkr+aftgu 
eastan quomon to hierosolimam.
<P 31>
<R 2.2>
(\dicentes ubi est qui natus est rex iudeorum uidimus enim
stellam eius in oriente et uenimus adorare 
eum\) cwe+tende hw+ar is se+te akenned is kining iudeana we
gesegon so+tlice steorra his in eastd+ale 
& cuomon to gebiddenne to him.
<R 2.3>
(\audiens autem herodis rex turbatus est et omnis hierusolima
cum eo\) +t+at +ta geherde so+tlice herodes 
king w+as gedroefed in mode & ealle hierosolima mid hine.
<R 2.4>
(\et congregans omnes principes sacerdotum et scribas populi
sciscitabatur ab eis ubi christus nasceretur\) 
& gesomnade ealle aldursacerdos & bokeras +t+as
folkes ahsade from heom hw+ar krist w+are akenned.
<R 2.5>
(\At illi dixerunt in bethlem iudae sic enim scriptum est per
profetam dicentem\) hi+e +ta cw+adon in bethlem 
iudeana swa so+tlice awriten is +turh witgu cw+a+tende.
<R 2.6>
(\et tu bethlem terra iuda nequaquam minima es in principibus
iuda ex te enim exeat dux qui regat populum 
meum israhel\) & +tu eor+du n+anig +tinga l+as+ast eart
in aldurmonnum iuda of +te so+tlice g+a+t latteuw 
se+te r+accet folc min israh+al.
<R 2.7>
(\Tunc herodis clam uocatis magis diligenter dedicit ab eis
tempus quae apparuit eis stellae\) 
+ta herodes dernunga ac+agde tungulkr+aftgum & georne
geliornade +at him +ta tid +t+as +ateawde him steorra.
<R 2.8>
(\et mittens eos in bethlem dixit ite interrogate diligenter
de puero et cum inueneretis eum renuntiate 
mihi ut et ego ueniens adorem eum\) & sendende heom to
bethlem cw+a+t g+a+t & ahsia+d georne bi +dem cn+ehte 
& +tanne ge gemoete+t hire s+acga+d eft me +t+at ic
swilce cymende gebidde to him.
<R 2.9>
(\qui cum audissent regem abierunt et ecce stella quam
uiderant in oriente antecedebat eos usque dum 
ueniens staret supra ubi erat puer\) +ta hie +ta geherdon
+d+as kyninges word eodun +tonan & henu vel sih+te 
+te steorra +te hiae +ar ges+agon in eastd+ale foreeade
hi+a o+t+t+atti he cumende gestod bufan +d+ar se cneht w+as.
<R 2.10>
(\uidentes autem stellam gauissi sunt gaudio magno ualde\)
hie gesce+ande so+tlice steorran gefegon gefea miccle swi+te.
<R 2.11>
(\et intrantes domum inuenerunt puerum cum maria matre eius
et procedentes adorauerunt eum et apertis 
thesauris suis obtulerunt ei munera aurum tus et mirram\) &
ingangende +t+at hus gemoettun +tone cneht 
mid maria moder his & for+tfallende gebedun to him &
ontynden heora goldhord brohtun him lac gold
recils & murra +t+at is smerennis.
<P 33>
<R 2.12>
(\et responso accepto in somnis ne redirent ad herodem per
aliam uiam reuersi sunt in suam regionem\) 
& andwyrde vel andsuari onfengon in slepe +t+at hi+a ne
cerdun to herode +turh o+ter wege gewendun to heora londe.
<R 2.13>
(\qui cum regressisent ecce angelus domini apparuit in somnis
ioseph dicens surge et accipe puerum 
et matrem eius et fuge in aegiptum et esto ibi usque dum dicam
tibi futurum est enim ut herodis querat 
puerum ad perdendum eum\) +ta hie weron gewiten+a henu
engel drihtnes +ateawde in swefne iosep cwe+tende 
aris & genim +tone cneht & his moder & fleoh in +agypti &
w+as +t+ar o+t+t+at ic s+acge +de for+ton +de toward 
is so+tlice +t+atte herodes soeca+t +tone cneht to
ofsl+aanne hine.
<R 2.14>
(\qui consurgens accipit puerum et matrem nocte et secessit
in aegyptum\) he arisende genom +tone cneht 
& his moder on niht & gewat in +agypti.
<R 2.15>
(\et erat ibi usque ad obitum herodis ut adinpleretur quod
dictum est a domino per profetam dicentem 
ex aegypto uocaui filium meum\) & w+as +t+ar o+t herodes
dead +t+atte gefylled w+are +t+atte acweden w+as from 
drihtne +turh witgu cwe+tende of +agypto ic ac+agde minum
sun+a.
<R 2.16>
(\tunc herodis uidens quoniam inlussus esset a magis iratus
est ualde et mittens occidit omnes pueros 
qui erant in bethlem et in omnibus regionibus vel finibus
eius a bimatu et infra secundum tempus
quod exquisierat a magis\) +ta herodes geseah +t+at he w+as
aw+aged from +t+am tungulkr+aftgum he w+as swi+de
eorre & sendende ofslog ealle +ta cnehtas +ta +te werun in
bethlem & in allum heora gemoerum from tw+am 
wintrum & beniu+ta +after +t+are tide +te he +ar asohte from
+t+am tungulkreftgum.
<R 2.17>
(\tunc adinpletum est quod dictum erat per hirimiam profetam
dicentem\) +ta w+as gefylled +t+atte cweden
w+as +turh hieremiam +tone witgu cwe+tende.
<R 2.18>
(\uox in rama audita est ploratus et ululatus multus rachel
plorans filios suos et noluit consulari
quia non sunt\) stefn in heanisse gehered w+ass wop & heaf
micel rachel wepende hire bearn & ne walde 
beon afroefred for+ton +te hie ne sendun.
<R 2.19>
(\defuncto autem herode ecce angelus domini apparuit in
somnis ioseph in aegypto\) +ta herodes w+as so+tlice 
dead henu drihtnes engel +ateaude in slepe iosep in
+agypto.
<P 35>
<R 2.20>
(\dicens surge et accipe puerum et matrem eius et uade in
terram israhel defuncti sunt enim qui querebant 
animam pueri\) cwe+tende aris & genim +tone cneht & his
moder & f+ar to israheles eor+tu for+ton +te 
dea+de sindun so+tlice +te +te sohtun ferh +tas cnehtes.
<R 2.21>
(\exsurgens autem ioseph accipit puerum et matrem eius et
uenit in terram israhel\) he arisende so+tlice 
iosep genom +tone cneht & his moder & cuom in israheles
eor+tu.
<R 2.22>
(\audiens autem quod archilaus regnaret in iudea pro herode
patre suo timuit illuc ire et admonitus
in somnis secessit in partes galileae\) & geherdun so+tlice
+t+atte archelaus ricsade in iudea for herodem 
his f+ader ne durste +tider gangan vel f+aran & gemynga
in slepe gecerde in galilea d+ale.
<R 2.23>
(\et ueniens et habitauit in ciuitate quae uocatur nazareth
ut adinpleretur quod dictum est per profetas 
quoniam nazareus uocabitur\) & cumende & eardade in
+t+are c+astre +de hatte nazare+t +t+atte gefylled 
w+are +t+at acweden w+as +turh witgu +t+atte he bi+d
nazarenisc nemned.
<R 3.1>
(\In illis autem diebus uenit iohannis baptista praedicans in
deserto iudeae\) In +t+am so+tlice dagum cuom iohannes 
se bezera bodende in iudea woestenne.
<R 3.2>
(\et dicens penitentiam agite adpropinquauit enim regnum
caelorum\) & cwe+tende doe+t hreunisse for+ton
+te neolice+t so+tlice heofuna rice.
<R 3.3>
(\Hic est enim qui dictus est per esaiam profetam dicentem
uox clamantis in deserto parate uiam domini 
rectas facite semitas eius\) +tis his so+tlice se+te
cweden w+as +turh esaiam witgu cwe+tende stemn cegende 
in westinne gearwiga+d drihtnes w+ag wirca+t rihte his
stigas.
<R 3.4>
(\Ipse autem iohannis habebat uestimentum de pillis
camillorum et zonam pelliciam circa lumbos suos
esca autem eius erat locustae et mel siluestrae\) sylf +tanne
h+afde hr+agl of olbendena herum & fellen 
gyrdels ymb his lendu his mete +tanne w+as gr+ashoppa &
wudehuniges.
<R 3.5>
(\tunc exiebat ad eum hierusolima et omnis iudea et omnis
regio circa iordanen\) +ta eode ut to him hierosolima 
& ealle iudea & eall +t+at lond ymb iordane.
<R 3.6>
(\confitentes peccata sua\) [{werun{] depte in [{iordane{]
from him ondentende heora synne.
<P 37>
<R 3.7>
(\Uidens autem multas fariseorum et saduceorum uenientes ad
baptismum suum dixit eis progenies uiperarum 
quis demonstrauit uobis fugere ab ira futura\) he +ta
ges+ah +tonne monige farisea & saducea cumende 
to his fulluihte cw+a+t to him ge nedrana cynn hwa
getaht+a eow +t+at ge flugan from +t+am towardan eorre.
<R 3.8>
(\facite ergo dignum fructum penitenti+a\) wyrce+t so+tlice
wyr+te westem hreunisse.
<R 3.9>
(\et ne uellitis dicere inter uos patrem habemus abraham dico
enim uobis quia potest deus de lapidibus 
istis suscitare filios abrahae\) & ne wella+d cwe+tan
betweon eow vel in innan eow f+ader we habba+t
abraham so+t ic eow s+acge for+ton +t+at m+ag god of +tissum
stanum aw+accan bearn abrahame.
<R 3.10>
(\iam enim securis ad radices arborum possita est omnis arbor
quae non facit fructum bonum excidetur 
et in ignem mittetur\) +tenu is so+tlice axe to wyrtruma
treowes aseted his +aghwilc treow +tara +te ne
bere+t godne woestim bi+d acorfen & in fyre sended.
<R 3.11>
(\Ego quidem babtiszo uos in aqua in penitentiam qui autem
uenturus est fortior me est cuius non sum 
dignus calciamenta portare ipse uos baptizabit in spiritu
sancto et igni\) ic eowic depu vel dyppe
in w+attre in hreunisse se+te +tonne +after me cyme+d se is
me str+angra +t+at ic n+am wyr+te scoas to beranne 
se eowic depi+d vel dyppe+t in +d+am halgan gaste & fyre.
<R 3.12>
(\Cuius uentilabrum in manu sua et permundabit aream suam et
congregabit triticum suum in orreum paleas 
autem comburet igni inextinguibili\) +t+as windiuscoful
in his honda & +turhcl+ansa+t his b+areflor &
gesomna+t his hw+ate in berern +ta ceaf +tone forb+arne+t fyre
unaduescendlice.
<R 3.13>
(\Tunc uenit iesus a galilea in iordanen ad iohannem ut
baptizaretur ab eo\) +ta cuom from galilea in
iordane to iohanne +t+atte he w+are depid from him.
<R 3.14>
(\prohibebat autem eum iohannis dicens ego a te debeo
baptizari et tu uenis ad me\) iohannes +tonne werede 
him cwe+tende ic sceal from +te beon vel wesa deped vel
fullwihted & +du cymest to me.
<P 39>
<R 3.15>
(\respondens autem iesus dixit ei sine modo sic enim decet
nos omnem inplere iustitiam tunc dimissit 
eum\) +ta ondswarende se h+alend cw+a+t to him let +tus nu
for+don +de +tus we sculon gefyllan +aghwilce so+tf+astnisse 
+ta forlet hine he.
<R 3.16>
(\baptizatus est autem iesus confestim ascendit de aqua et
ecce aperti sunt ei caeli et uidit spiritum 
dei discendentem sicut columbam uenientem super se\) +ta
gedeped se h+alend hr+a+te astag of +t+am w+attre 
& henu him weron ontynde heofunas & he ges+ag godes gast
ni+terstigendne swa culfre cumende ofer hine.
<R 3.17>
(\et ecce uox de caelis dicens hic est filius meus dilectus
in quo mihi conplacui\) & henu stemn of 
heofune cwe+tende +tis is min sune se leofa in +d+am me
gelicade.
<R 4.1>
(\Tunc iesus ductus est in desertum a spiritu ut temptaretur
a diabulo\) +ta w+as h+alend l+aded in woestenne 
from gaste +t+at he w+are costad from deofle.
<R 4.2>
(\Et cum ieiunasset xlta diebus et xlta noctibus post ea
esuriit\) & +ta he f+ast+a feowertig daga & feowertig 
n+ahta +after +ton hine hyngrade.
<R 4.3>
(\et accedens ad eum temptator dixit ei si filius dei es dic
ut lapides isti panes fiant\) & geneleccende 
to him se costere cw+a+t to him gif +tu godes sunu si+a
gecw+a+t +t+at +tas stanes hlafes beon vel gew+ar+te.
<R 4.4>
(\qui respondens dixit scriptum est non in pane solo uiuit
homo sed in omni uerbo quod procedit de 
ore dei\) se ondswarande cw+a+t awriten is nalles in hlafe anum
lifga+t menn ah in +aghwelcicum worde +t+am 
+te for+t gae+t of godes mu+de.
<R 4.5>
(\tunc adsumpsit eum zabulus in sanctam ciuitatem et statuit
eum supra pinnaculum templi\) +ta genom 
hine +t+at deoful in +ta halgan c+astre & sette hine on heh
stowe temples.
<R 4.6>
(\et dixit ei si filius dei es mitte te deorsum scriptum est
enim quia angelis suis mandauit de te 
ut custodiant te in omnibus uis tuis et in manibus tollent te
ne forte offendas ad lapidem pedem tuum\) 
& cw+a+t to him gif +tu sie godes sunu send +tec ni+ter
for+ton gewriten is +t+at he his englum bebeode+t 
be +te +t+atte he +te gehalden in allum weogas +tine & hie
hondum ahebba+t +tec +tyles +du ondspurne +at stane 
+tinum fotum.
<P 41>
<R 4.7>
(\ait illi iesus rursum scriptum est enim non temptabis
dominum deum tuum\) cw+a+t iesus to him +aft awriten 
is so+tlice ne costa +tu dryhtnes +tines godes.
<R 4.8>
(\iterum adsumpsit eum zabulus in montem excelsum ualde et
ostendit ei omnia regna mundi et gloriam
eorum\) +aft genom hine +t+at deaful on +tune heh swi+te &
+ateawde him eall us rice middangeardes & wuldor +tara.
<R 4.9>
(\et dixit illi haec omnia tibi dabo si cadens adoraueris
me\) & cw+a+t to him +tas ic +te eall selle gif 
+tu fallende to me gebiddes.
<R 4.10>
(\tunc ait illi iesus uade retro satanas scriptum est enim
dominum deum tuum adorabis et illi soli 
seruies\) +ta cw+a+t to him h+alend ga on b+aclinc +tu
wi+terwearde for+ton awriten is to dryhtne +tinum gode
+du vel to gebidde & him anum +dewige.
<R 4.11>
(\Tunc reliquit eum zabulus et ecce angeli accesserunt et
ministrabant ei\) +ta hine forlet +t+at deoful 
& henu englas cwoman & +d+agnadun him.
<R 4.12>
(\Cum audisset autem iesus quod iohannis traditus esset
secessit in galileam\) +ta he +ta geherd+a +t+at 
iohannes w+as afongen gewat in galilea.
<R 4.13>
(\Et relicta ciuitate nazareth uenit et habitauit in
cafarnauum maritimam in finibus zabulon et neptalim\) 
& forlet nazaret caestrae cwom & geeardade in
cafarnaum s+a caestrae in gemaerum zabulones & nepthales.
<R 4.14>
(\ut adinpleretur quod dictum est per essaiam profectam
dicentem\) +t+atte gefylled w+are +t+at acw+aden w+as 
+turh essaiam +tone witgu cwe+tende.
<R 4.15>
(\terra zabulon et terra neptalim uia maris trans iordanen
galileae gentium\) zabulones eor+du & neptalimes 
eor+te saes weg ofer iordane +tara +teoda galilea.
<R 4.16>
(\populus qui sedebat in tenebris lucem uidit magnam et
sedentibus in regione et umbre mortis lux orta 
est eis\) folc +t+atte s+att in +tiostre geseah micel
leoht & +t+am sittendum in +teode londe & deade scade 
vel scua leht +ateawde upp +t+am.
<R 4.17>
(\Exinde coepit iesus praedicare et dicere penetentiam agite
adpropinquauit enim regnum c+alorum\) seo+d+tan 
ingann l+aran & cwe+tan doa+t hrewnisse for+don +te
neolicet heofuna rice.
<R 4.18>
(\Ambulans autem iesus iuxta mare galileae uidit duos fratres
simonem qui uocabatur petrus et andream 
fratrem eius mittentes retia in mare erant enim
piscatores\) He +ta gangande bi galilea sae ges+ah;
twegen gebro+ter simon +tane +te is nemned petrus & andreas
his bro+ter settende nett in sae for+ton
he hi+e [^SKEAT: +te hi+a^] werun fisceras.
<P 43>
<R 4.19>
(\Et ait iesus illis uenite post me et faciam uos fieri
piscatores hominum\) & +ta cw+a+t to him cuma+t 
+after me & ic gedom +t+at git beo+tan monna fisceres.
<R 4.20>
(\at illi continuo relictis retibus suis secuti sunt eum\) &
hie hr+a+te foletende +t+at nett heora folgedun him.
<R 4.21>
(\Et procedens inde uidit alios duos fratres iacobum zebedei
et iohannem fratrem eius in naui cum zebedeo 
patre eorum reficientes retia sua et uocauit eos\) & he
for+tgangande +tonan ges+agh o+tre twegen
gebro+ter iacob zebedeaes sunu & iohannem his bro+ter in
scipe mid hiora f+ader boetende heora nett &
gec+agde vel cliopade him.
<R 4.22>
(\illi autem statim relictis retibus suis et patre secuti
sunt eum\) & hie +ta sona forletun heora nett 
& f+ader folgadun him.
<R 4.23>
(\Et circumibat iesus totam galileam docens in sinagogis
eorum et praedicans euangelium regni et sanans 
omnem langorem et omnem infirmitatem in populo\) &
h+alend geond eade alle galilea l+arende in heora 
synagogum vel somnungum & bodende godspelles rice & h+alde
+aghwilce adle & +aghwilce untrymnisse in +t+am folce.
<R 4.24>
(\et abit opinnio eius in totam siriam et obtulerunt ei omnes
male habentes uaris langoribus et tormentis 
conpraehensos et qui demonia habebant et lunaticos et
paraliticos et curauit eos\) & eode his
hlisa in alle syria & him brohtun alle yfel h+abende &
missenlicum adlum & tintregum gefongnae & +ta
+te dioful h+afdun & monsekae & loman & he geh+alde +ta.
<R 4.25>
(\et secuti sunt eum turbae multae a galilea et decapuli et
de hierusolimis et de iudea trans iordanen\) 
& him fylgendun monige m+angu of galilea & of decapoli &
of hierosolimis & of iudea & of londe begeonda iordane.
<R 5.1>
(\Uidens autem iesus turbas ascendit in montem et cum
sedisset accesserunt ad eum discipuli eius\) He 
+ta geseende +ta menigu astahg on dune & +ta he w+as gesett
him eodun to his discipuli vel his +t+agnas.
<R 5.2>
(\Et aperuit os suum docebat eos dicens\) & ontynde his mu+t
l+arde hi+a cwe+tende.
<R 5.3>
(\Beati pauperes spiritu quoniam ipsorum est regnum
c+alorum\) eadig +ta +turfende in gaste for+ton heora 
his heofuna rice.
<P 45>
<R 5.5>
(\Beati mites quoniam ipsi possidebunt terram\) +ta milde
for+ton +te hie gesitta+t eor+du.
<R 5.4>
(\Beati qui lugent nunc quoniam ipsi consulabuntur\) de nu
for+ton +te hi+a beo+t afroefrede.
<R 5.6>
(\Beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam quoniam ipsi
saturabuntur\) +ta +te hie hyngri+t & +dyrste+t so+df+astnisse 
for+ton +te hie fulle weor+ta+t vel beon.
<R 5.7>
(\Beati missericordes quoniam ipsi misericordiam
consequentur\) +ta mildheortnisse for+don +te hie 
mildheortnisse begeta+t.
<R 5.8>
(\Beati mundo corde quoniam ipsi deum uidebunt\) +ta cl+ane
heortan +te hie god gescawa+d vel geseo+t.
<R 5.9>
(\Beati pacifici quoniam filii dei uocabuntur\) +ta sibsume
vel fri+dsume for+ton +te hie beo+t godes bearn genemde.
<R 5.10>
(\Beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam quoniam
ipsorum est regnum c+alorum\) +ta +te hoehtnisse 
+trowia+t fore so+tf+astnisse for+ton +te heora is
heofuna rice.
<R 5.11>
(\Beati estis cum maledixerint uobis homines et persecuti uos
fuerint et dixerint omne malum aduersum 
uos mentientes propter me\) eadig ge beo+t +tonne eowic
w+arga+t mennisc & eower hehtende beo+tan & cw+a+tan 
+aghwilc yfel wi+d eow ligende for mec.
<R 5.12>
(\gaudete et exsultate quoniam mercis uestra copiosa est in
caelis sic enim persecuti sunt prophetas 
qui fuerunt ante uos\) gefea+t & geblissia+d for+ton lean
vel meard eowra is genihtsuma+d in heofunum 
for+ton +te hi+a swa hoehtende sint witgena +tara +te weron +ar
eow.
<R 5.13>
(\Uos estis sal terrae quod si sal euanuerit in quo sallietur
ad nihelum ualet ultra nisi ut mittatur 
foras et conculcetur ab hominibus\) ge sindun eor+du salt
gif +t+at salt +tonne awerda+d in +t+am +te hit
bi+d salten to nohte m+ag seo+t+tan nym+te +t+at hit sie
worpen ut & tredan from monnum.
<R 5.14>
(\Uos estis lux mundi non potest ciuitas abscondi supra
montem possita\) ge sindun leoht middangeardes 
ne m+ag c+astra beon ahyded on dun aseted.
<R 5.15>
(\neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio sed supra
candillabrum ut luceant omnibus qui in
domu sunt\) ne menn bl+acern in beorna+d & setta+t hine under
mytte ah on candeltreow +t+at he gelihte allum 
+te in husae sindun.
<P 47>
<R 5.16>
(\sic luceat lux uestra coram hominibus ut uideant uestra
bona opera et magnificent patrem uestrum 
qui in caelis est\) sua lihte liht eower fore monnum +t+atte
hiae geseon eower god weorc & wuldrig+a f+ader 
eowrum +de in heofunum is.
<R 5.17>
(\Nolite putare quoniam ueni soluere legem aut profetas non
ueni soluere sed adinplere\) ne wena+t ge
for+ton the ic cuome to brecanne ae vel lare e+t+ta witga ne
cuom ic to breccane ah to gefyllenne.
<R 5.18>
(\Amen dico uobis donec transeat caelum et terra iota unum
uel unus apex non pr+ateribit a lege donec 
omnia fiant\) so+t ic s+acge eow o+t+t+at geleore+t heofun
& eor+te an i e+t+ta an holst+afes ne geliore+t from 
ae +ar+ton all +tus geweor+te.
<R 5.19>
(\Qui ergo soluerit unum de mandatis istis minimis et sic
docuerit homines minimus uocabitur in regno 
c+alorum qui autem fecerit et sic docuerit hic maximus
uocabitur in regno caelorum\) se+te for+ton 
tolese+t an of +tisse beboda l+asest & swa l+are+t menn he
bi+t se l+asesta nemned in heofuna rice se+te +tonne 
wyrce+t & swa l+are+t se bi+d micel nemne+t in heofuna
rice.
<R 5.20>
(\dico enim uobis quia nisi habundauerit iustitia uestra plus
quam scribarum et fariseorum non intrabitis 
in regnum caelorum\) for+ton ic s+acge eow nym+te eower
so+tf+astnisse genihtsumige m+a +tonne bokere 
& farisea ne ga+t ge in heofuna rice.
<R 5.21>
(\audistis quia dictum est antiquis non occides qui autem
occiderit reus erit iudicio\) geherdun +t+atte 
cw+aden w+as +t+am iumonnum ne slag +tu se+te +tonne sl+a+t
scyldig he bi+t dome [{he{] [{bi+d{] [{doma{] [{scyldig{] .
<R 5.22>
(\ego autem dico uobis quia omnis qui irascitur fratri suo
reus erit iudicio qui autem dixerit patri 
suo racha reus erit concilio qui autem dixerit fatuae reus
erit gehenne ignis\) ic +tonne s+acge eow
+t+atte +aghwilc +tara eorsa+t his bro+ter he bi+t doma
scyldig se+te +tanne cwae+t fa his bro+ter idla he bi+t 
gemote scyldig se+te +tanne cw+a+te dysig vel dolo he bi+t
scyldig helle fyres.
<R 5.23>
(\si ergo offeris munus tuum ad altare et ibi recordatus
fueris quia frater tuus habet aliquid aduersus 
te\) for+ton gif +tu bringa +tin lac to weofud vel wibede
& +d+ar gemyne bist +t+at +tin [{bro+ter{] h+abbe 
hw+at hwugu wi+d +de.
<R 5.24>
(\relinque ibi munus tuum ante altare et uade prius
reconciliari fratri tuo et tunc ueniens offeris
munus tuum\) forlet +t+ar +tin lac beforan +t+at weofud vel
wibed & gae +arest ge+tinge wi+t +dinum bro+ter &
+tanne cumest +tu agefes +tin lac.
<P 49>
<R 5.25>
(\Esto consentiens aduersario tuo cito dum es in uia cum eo
ne forte tradat te aduersarius iudici et 
iudex tradat te ministro et in carcerem mittaris\) w+as
vel beo +du gemod +tencende +tinum +t+am wi+derwearde 
hr+a+te +tanne +tu sie on w+age mid hine +ty laes se
wi+derwearde +tec selle doeme & se doeme sella+d +de 
his d+agne & +tu se in carcern sended.
<R 5.26>
(\amen dico tibi non exies inde donec reddas nouissimum
quadrantem\) so+t ic s+acga +te ne g+as +tu ut +tonan 
+ar+ton +du agefe +tone n+ahstu feor+tan d+al.
<R 5.27>
(\Audistis quia dictum est antiquis non mechaberis\) ge
geherdun +t+atte cw+aden w+as +t+am gumonnum ne lige dernunge.
<R 5.28>
(\ego autem dico uobis quia omnis qui uiderit mulierem ad
concupiscendam eam iam mechatus est eam in
corde suo\) ic +tonne s+acge eow +t+at +aghwilc +tara +te
gesih+t wif to gitsanne vel forlicgan [{hire{] [{+t+as{] 
gewemmed is wi+t +t+at in his heorte.
<R 5.29>
(\quod si oculus tus dexter scandalizat te erue eum et
proiece abs te expedit enim tibi unum membrorum 
tuorum ut pereat quam totum corpus tuum mittatur in
gihennam\) gif +tanne +tin ege +t+at swi+tre +aswica+d 
+te vel f+alle +tec ahloca hit & awerp from +de for+ton
+te +te be+terfe+d +t+at to lore weor+de an +tine lioma 
+tonne all +tin lichoma si+a sended in helle.
<R 5.30>
(\et si dextera manus tua scandalizat te abscide eam et
proiece abs te expedit enim ut pereat unum 
membrorum tuorum quam totum corpus tuum eat in geghennam\) &
gif seo swi+tre hond +tin f+alle vel +aswica+d 
+dec aceorf hiae & aweorp from +te for+ton +te +te
be+d+arfe+t +t+at to lose wear+te vel lore beon an +tine 
leoman +tonne eall +tin lichoma g+a+t in helle.
<R 5.31>
(\Dictum est autem quicumque dimisserit uxorem suam det ei
libellum repudi\) gecw+aden w+as +tonne swa 
hwa swa forletae his wif selle him boec +tare aweorpnisse.
<R 5.32>
(\ego autem dico uobis quia omnis qui dimisserit uxorem suam
excepta fornicationis causa facit eam 
mechari et qui dimissam duxerit adulterium committit\) Ic
+tonne s+acge eow vel iu +t+atte +aghwilc +tara 
+te forlete+t his wif butan forlegennisse +tinge vel intinga
he doe+t +t+at hiu dernunge licg+a & se+te +t+at
forletne him l+ade+t hef+a+t unreht h+ame+t.
<R 5.33>
(\iterum audistis quia dictum est antiquis non periurabis
reddes autem domino iuramenta tua\) eft ge
geherdun +t+atte cw+aden w+as gumonnum ne swer +tu man agef
+tonne drihten +tine ha+tas.
<P 51>
<R 5.34>
(\ego autem dico uobis non iurare omnino neque per caelum
quia tr=h=onus dei est\) ic +tonne cwe+te to eow 
+t+at ge ne sella+t ha+d vel swerge allunga vel eower nan
ne +turh heofun for+ton +de he is godes se+tel.
<R 5.35>
(\neque per terram quia scabillum peduum eius neque per
hierusalem quia ciuitas est magni regis\) ne
+turh eor+d+a for+ton +ti hio is fotscamel vel t+appelbred
his fota ne +turh hierusalem for+ton +te hio is 
c+astra +t+as micclan kyninges.
<R 5.36>
(\neque per capud tuum iuraueris quia non potes unum capillum
album facere uel nigrum\) ne +turh +tin 
heafud ha+t selle vel swerig+a for+ton +te +tu ne m+aht +anne
loc hwitne gewirce o+t+te bl+acne.
<R 5.37>
(\sit autem sermo uestro est est non non quod autem his
amplius est a malo est\) sie +tonne eower word 
is vel hit is is vel hit is nis vel nis hit nis vel nis hit
+t+atte +tonne +t+am wordum genyhtsume is from yfl+a is.
<R 5.38>
(\audistis quia dictum est oculum pro oculo dentem pro
dente\) ge geherdun +t+atte cw+aden w+as ege for 
ege to+d for to+t.
<R 5.39>
(\ego autem dico uobis non resistere malo sed si quis te
percusserit in dexteram maxillam tuam praebe 
illi et alteram\) ic +tonne cw+a+te to eow +t+at ge ne
wi+dstonde yfl+a ah gif hwa +dec slae on +d+at swi+dran 
wonge vel ceke +tin sel him ek +t+at o+ter.
<R 5.40>
(\et qui ei uult tecum iudicio contendere et tonicam tuam
tollere demitte ei et pallium\) & +t+am +te wille 
wi+d +te dom geflitan & +tinne tonica genioman forlet him
vel swilce & hryft.
<R 5.41>
(\Et quicumque te angarizauerit mille passus uade cum illo
alia duo\) & swa hwa swa +de nede to l+adenne 
vel to ferganne +tusend steppan +t+at his an mil ga mid
hin+a o+tre twege.
<R 5.42>
(\omni petenti te tribue ei et uolenti mutari a te ne
auertaris\) all vel se+te bidde +te sele him & +t+am 
+de wille on borg nioma +at +te ne beo unge+tw+are.
<R 5.43>
(\Audistis quia dictum est diligis proximum tuum et odies
inimicum tuum\) Ge geherdun +t+atte cw+aden w+as 
lufa +tine +ta nexstan & hate +tine fiond.
<R 5.44>
(\ego autem dico uobis diligite inimicos uestros et
benefacite his qui oderunt uos et orate pro calumpnientibus 
uobis et persequentibus uos\) ic +tonne cw+a+te
to eow lufiga+t eowre fiondas & doe+t w+al +t+am 
+te eowic hate+t vel fieg+a & gebidda+t for hearmcuidele vel
oihtende eowic & for ehtendum vel hoelende eowic.
<P 53>
<R 5.45>
(\ut sitis filii patris uestri qui in caelis est qui solem
suum orri facit super bonos et malos et 
pluit super iustos et iniustos\) +t+at ge sie bearn eowres
f+ader +te in heofonum is se+te his sunne doe+t
uppgangan ofer gode & yfle & regne+t ofer so+tfeste &
unso+tf+aste.
<R 5.46>
(\Si enim diligatis eos qui uos diligunt quam mercidem
habebitis nonne et puplicani hoc faciunt\) for+ton 
gif ge lufiga+t +ta +te eow lufiga+t hwylce lean habba+t
ge ah g+afelgeroefe +t+at ne doe+t.
<R 5.47>
(\et si salutaueritis fratres uestros tantum quid amplius
facietis nonne +athnici hoc faciunt\) & gif
ge haletta+t eowre bro+ter +afne hw+at doa+t ge marae ah
h+a+dne +t+at ne doa+t.
<R 5.48>
(\estote ergo uos perfecti sicut pater uester caelestis
perfectus est\) for+ton beo+t ge gedoefe swa swilce 
eower f+ader se heofunlica gedoefe is.
<R 6.1>
(\adtendite ne iustitiam uestram faciatis coram hominibus ut
uidiamini ab eis alioquin mercidem non
habebitis apud patrem uestrum qui in caelis est\) behalde+t
+t+at ge eowre so+tfestnisse ne doan fore monnum 
+t+at ge sie gesean+a from heom from him elles vel elcur
ge ne habba+t lean vel mearde mid eower 
f+ader +t+ane +te in heofunum is.
<R 6.2>
(\cum ergo facies elimoysinam noli tuba canere ante te sicut
hyppochrite faciunt in synagogis et in
uicis ut honorificentur ab hominibus amen dico uobis
reciperunt mercidem suam\) for+ton +tonne +tu wirce 
+almisse ne blau +tu beman for +te swa liceteras doan in
heora somnungum & in tunum +t+at hie sie weor+tade 
from monnum so+t ic s+acge eow hie onfengun heora lean.
<R 6.3>
(\te autem faciente elimoysinam nesciat sinistra quid faciat
dextera tua\) +de +tonne wircendum +almesse 
nyte se winstrae hond +tin hwat +tin sio swi+tre doa.
<R 6.4>
(\ut sit +alimosina tua in abscondito et pater tuus qui uidit
in absconso reddet tibi\) +t+at +tin +almes 
sie in degulnisse & +tin f+ader se +te gesi+d in degulnisse
gelde+t +de.
<P 55>
<R 6.5>
(\et cum oratis non eritis sicut hippochrite qui amant stare
in sinagogis et in angulis platearum stantes 
orare ut uideantur ab hominibus amen dico uobis
recipierunt mercidem suam\) & +tonne ge bidde eow 
ne beo+t ge swa liceteras +ta +te lufiga+t stalle vel
stonde in gesomnungum & in hwommum wor+tana stondende 
him gebidde +t+at hie sie ges+an+a from monnum so+t ic
s+acge eow hie onfengun heora lean.
<R 6.6>
(\tu autem cum orabis intra in cubiculum tuum et clauso
hostio tuo ora patrem tuum et pater tuus qui 
uidet in absconso reddet tibi\) +du +tonne +tonne +tu
gebidde ga in +tine cofan & betun +tine dure bidde
+tin f+ader & +tin f+ader se+te gesih+d in degulnisse gelde+t
+de.
<R 6.7>
(\Orantes autem nolite multum loqui sicut +athnici faciunt
putant enim quod in multiloquio suo exaudiantur\) 
& +tonne gebiddendae ne scule ge feola spreocan swa
h+a+dene doan for+ton +te hiae woena+t +t+at him 
sie in heora feola sprece gehered.
<R 6.8>
(\nolite ergo adsimilare eis scit enim pater uester quid
uobis opus sit antequam petatis eum\) ne scule 
for+ton gelice beon him for+ton +te eower f+ader hw+as eow
+d+arf sie +ar +ton ge hine biddan.
<R 6.9>
(\sic ergo uos orabitis pater noster qui es in caelis
sanctificetur nomen tuum\) +tus ge +tonne eow gebidda+d 
f+ader ure +tu +te in heofunum ear+d beo gehalgad +tin
noma.
<R 6.10>
(\adueniat regnum tuum fiat uoluntas tua sicut in caelo et in
terra\) cume to +tin rice weor+te +tin willa 
swa swa on heofune swilce on eor+te.
<R 6.11>
(\panem nostrum substantialem da nobis hodie\) hlaf userne
vel ure d+aghw+amlicu vel instondenlice sel
us to d+age.
<R 6.12>
(\et remitte nobis debita nostra sicut et nos remittimus
debitoribus nostris\) & forlet us ure scylde 
swa swa we ec forleten +t+am +te scyldigat wi+d us.
<R 6.13>
(\et ne patiaris nos induci in temptationem sed libera nos a
malo\) & ne gelaet us gelaede in constungae 
ah gelese us of yfle.
<R 6.14>
(\Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum dimittet uobis
pater uester caelestis delicta uestra\)
for+ton +ty gif ge forlete+d monnum heora synna heow swilce
[{forlete+t{] eower f+ader se heofunlica eowre
scyld+a.
<R 6.15>
(\si autem non demiseritis peccata hominibus eorum nec pater
uester qui in caelis est dimittet uobis 
peccata uestra\) gif ge +tonne ne forlete+t monnum eora
synne ne eower f+ader se+te in heofunum is forlete+d 
eow eowra synne.
<P 57>
<R 6.16>
(\Cum autem ieiunatis nolite fieri sicut hyppochrite tristes
demoliuntur enim facies suas ut pareant 
hominibus ieiunantes amen dico uobis quoniam reciperunt
mercidem suam\) +tonne ge +tonne faesten ne 
beo+t ge swa swa licetteras unrote for+ton +te hi+e weorfa+t
heora andwliotu +t+at hie sie geseanae monnum
f+astende so+t ic eow s+acge for +t+at hi+a onfengun heora
lean.
<R 6.17>
(\tu autem cum ieiunas unge capud tuum et faciem tuam laua\)
+tu +tonne +tonne +tu f+aste smere +tin heafod 
& +tine andwlitu +twah.
<R 6.18>
(\ne hominibus uidearis ieiunans sed patri tuo qui est in
absconso et pater tuus qui uidit in absconso 
reddet tibi\) +tyles +tu sie gesene monnum f+astende ah
+tinum f+ader +d+am +te in degulnisse is & +tin f+ader 
se+te geseo+t in degulnisse gelde+t +de.
<R 6.19>
(\nolite thesaurizate uobis thesauros in terra ubi tinea et
erugo demollitur et ubi fures effodiunt
et furantur\) ne hyde+t eow hord in eor+te +t+ar om & moh+ta
gewyrfe+t vel eta+t & +t+ar +diofes adelfa+t & forstela+t.
<R 6.20>
(\Tehsaurizate autem uobis tehsauros in caelo ubi neque tinea
neque erugo demolitur et ubi fures non 
effudiunt nec furantur\) hyde+t eow +tonne hord in heofunum
+t+ar ne om ne moh+ta gewyrfe+d & +t+ar +teof ne 
adelfa+t ne forstela+t.
<R 6.21>
(\ubi enim est tesaurus tuus ibi erit et cor tuum\) for+ton
+t+ar +tin hord is +t+ar is +tin eorta.
<R 6.22>
(\Lucerna corporis tui est occulus tuus si oculus tuus
simplex est totum corpus tuum lucidum erit\) 
lichoma bl+acern is +tin ege gif +tin ege bi+t anfald all +tin
lichoma bi+t liht.
<R 6.23>
(\si autem oculus tuus nequam est totum corpus tuum
tenebrosum erit si ergo lumen quod in te est tenebrae 
sunt tenebrae ipse quantae sunt\) gif +tin ege +tonne
ne bi+d nan eall +tin lichoma beo+t +deostru 
for+ton gif +t+at leht +t+atte in +de is +teostru sint +t+at
+teostre hu micel bi+t.
<R 6.24>
(\Nemo potest duobus dominis seruire aut enim unum odio
habebit et alterum diliget aut unum sustinebit 
et alterum contempnet non potestis deo seruire et
mammone\) ne m+ag +anig tw+am godum +deowigan for+ton 
+te he +ta o+terne fia+d vel hate+t & o+terne lufa+d e+ta
o+terne hr+afna+d & o+derne herwe+t ne magun ge gode 
+deowige & dwale.
<P 59>
<R 6.25>
(\Ideo dico uobis ne soliciti sitis animae uestrae quid
manducetis neque corpori uestro quid induamini 
nonne plus est anima quam esca et corpus quam
uestimentum\) for+ton ic cwe+te to eow +t+at ge sorgige 
eowrum fere hw+at ge etan ne eowrum lichoma hu ge eowic
gearwige ah nis mare +t+at ferh +tonne se mete 
& se lichoma +tonne +t+at hr+agl.
<R 6.26>
(\respicite uolatilia caeli quoniam non serunt neque metunt
neque congregant in horrea et pater uester 
caelestis pascet illa nonne uos magis plures estis illis\)
geseo+t vel behalde+t heofun fuglas +t+at
hi+e ne sawe+d ne ripath ne somnia+t in berern & eower f+ader
se heofunlica foede+t +ta ah ge ne sindun 
diorre +tonne +ta.
<R 6.27>
(\quis autem uestrum cogitans potest adicere ad staturam suam
cubitum unum\) hwilc eower m+ag +tonne +tencende 
+atece to his lengo ane elne.
<R 6.28>
(\et de uestimento quid soliciti estis considerate lilia agri
quomodo crescunt non laborant nec neunt\) 
& be hr+agl+e forhwon sorgia+t ge sceawiga+t lilia londes
hu hie waexa+t ne winna+t ne spinna+t.
<R 6.29>
(\Amen dico autem uobis quoniam non salamon in omni gloria
sua coopertus est sicut unum ex istis\) so+t 
ic eow +tonne s+acge +t+at ne salomon in allum his wuldre
w+es be+t+aht swa swa an +tara.
<R 6.30>
(\si autem fenum agri quod hodie est et cras in clibanum
mittur deus sic uestit quanto magis uos modice 
fidei\) nunu +tonne +t+at londes hoeg +t+at to d+age is &
to m+argen vel marne bi+d in ofne sended god 
swa gearw+a+t hu micele mae eowic +t+as medmasta geleafe menn.
<R 6.31>
(\nolite ergo solliciti esse dicentes quid manducabimus aut
quid bibimus aut quo operiemur\) for+ton 
ne sorgigae+t ge cwe+tende hw+at geeta+t w+a o+t+te hw+at
drinca+t w+a o+t+te hy beo+t we gewrigene.
<R 6.32>
(\haec enim omnia gentes inquirunt scit enim pater uester
quid horum omnium indigitis\) for+ton +te +tas 
+teode all soece+t for+ton +te eower f+ader wat +t+at ge
+tissa alra +durfun.
<R 6.33>
(\querite ergo primum regnum dei et iustitiam eius et haec
omnia adicientur uobis\) soeca+t +tonne +arest 
godes rice & his so+tf+astnisse & all +tas bio+d geeced
eow.
<P 61>
<R 6.34>
(\nolite ergo solliciti esse in crastinum crastinus enim dies
sollicitus erit ipse sibi suffecit enim 
diei malitia sua\) ne for+ton sorgiga+t ge in morgen se
morgen for+ton d+ag sorga+t beo+t selfa him genoh 
weotudlice d+age wea his.
<R 7.1>
(\Nolite iudicare ut non iudicemini\) ne doeme+t ge +ty les
ge si+en doemed.
<R 7.2>
(\in quo enim iudicio iudicaueritis iudicabemini et in qua
mensura mensi fueritis remittietur uobis\) in 
+d+am weotudlice dome +te ge doeme+t ge beo+t doemde & in
+d+am gemete +te ge meta+t bi+d eow meten.
<R 7.3>
(\Quid autem uidis fistucam in oculo fratris tui et trabem in
oculo tuo non uidis\) forhwon +tonne gesihstu 
streu in ege bro+ter +tine & beam in ege +tinum ne
gese+es vel sis.
<R 7.4>
(\aut quomodo dicis fratri tuo frater sine eiciam festucam de
oculo tuo et ecce trabis in oculo
tuo est\) o+t+ta hu cwe+testu bro+ter +tinum bro+ter abid
+t+at ic ofdo +t+at streu of ege +tinum & sih+te beam
in ege +tinum is.
<R 7.5>
(\hyppochrite eice primum trabem de oculo tuo et tunc uidebis
eicere fistucam de oculo fratris tui\)
+tu licettere ge+to +ar+ast +tone beam of ege +tinum & +tonne
gesihst +tu awearpe +t+at streu of +tines bro+ter ege.
<R 7.6>
(\Nolite dare sanctum canibus neque mittatis margaretas
uestras ante porcos ne forte conculcent eas
pedibus suis et conuersi disrumpant uos\) ne sella+d ge halig
hundum ne gewearpa+t ercnanstanas eowre
beforan swinum +tyles hi+a tredan +da heora fotum &
gehwerf+a+t to slite eowic.
<R 7.7>
(\Petite et dabitur uobis querite et inuenietis pulsate et
aperietur uobis\) bidda+t & eow bi+t sald soeca+t 
& ge gemoeta+t cnyssa+t & eow bi+t ontyned.
<R 7.8>
(\omnis enim qui petit accipit et qui querit inuenit et
pulsanti aperietur\) +aghwilc wiotudlice se+te
bit he onfoe+t & se+te soece+t he finde+d & cnyssande him
bi+d ontyned.
<P 63>
<R 7.9>
(\aut quis est ex uobis homo quem si petierit filius suus
panem numquid lapidem porriget ei\) o+t+ta hw+alc 
is eower monn +te hine bidde sunu his hlaf ah he stan
r+ace+t th+am.
<R 7.10>
(\aut si piscem petierit numquid serpentem porriget ei\)
o+t+te gif he fisc+as biddeth ah he nedra r+ace+t him.
<R 7.11>
(\si ergo uos cum sitis mali nostis bona dare filis uestris
quanto magis pater uester qui in caelis
est dabit bona petentibus se\) nunu +tonne ge +te ge sindun
yfle cunne+t god sellan beaearnum eowrum hu 
miccle mae f+ader ewer se+te in heofunum is selle+t god
+t+am +te bidda+t hine.
<R 7.12>
(\Omnia ergo quaecumque uultis ut faciant uobis homines bona
ita et uos facite illis haec est enim 
lex et profete\) all for+ton swa hw+et swa ge willa+d +t+at doa
eow menn god swa & ge doa+t heom +tis is wiotudlice ae & witgu.
<R 7.13>
(\Intrate per angustam portam quia lata porta et spatiosa uia
quae ducit ad perditionem et multi sunt 
qui intrant per eam\) ga+t inn +turh naarwe geate for+ton
wid geatt & rum weg +te l+ade+t to forwyrde vel 
forlore & monige sindun +ta +te ingan +turh +t+are vel
+t+ane.
<R 7.14>
(\quam angusta porta et arcta est uia quae ducit ad uitam et
pauci sunt qui inueniunt eam\) hu naru 
vel wi+derdune geate & eorfe+te is se weg +te l+ade+t to life
& feawe sindun +ta +te gemoeta+t +tane vel cyme+d in +tara.
<R 7.15>
(\adtendite uobis a falsis profetis qui ueniunt ad uos in
uestimentis ouium intrinsecus autem sunt 
lupi rapaces\) behalde+t eow wi+d lyge vel lease witgu +ta +te
cuma+t to eow in gewedum scepa in innan +tonne 
sindun wulfas ris+ande vel woedende.
<R 7.16>
(\a fructibus eorum cognoscetis eos numquid colligunt de
spinis uuas aut de tribulis ficos\) from w+astmum 
eora ge ongeta+t heo ah he somniga+t of +tornum winbeg+er
o+t+te of gorstum ficos vel nyte.
<R 7.17>
(\Sic omnis arbor bona bonos fructus facit mala autem arbor
malos fructus facit\) swa +agwilc treow god 
godne w+estmas bere+t vel wyrce+t yfel +tonne treow yfle
westmas vel bl+ed bere+t.
<R 7.18>
(\non potest arbor bona malos fructus facere neque arbor mala
bonos fructus facere\) ne m+ag treow +t+at 
gode yfle westmas beoran vel wyrcende ne +t+at treow yfle
gode w+astmas vel bl+ed beoran.
<P 65>
<R 7.19>
(\omnis ergo arbor quae non facit fructum bonum excidetur et
in ignem mittitur\) +aghwilc +tara treow 
+te ne bere+t west+em godne bi+d acorfen & in fyre sended.
<R 7.20>
(\igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos\) for+ton vel
cu+tlice of w+astmum eora ge ongeta+t heo vel hi+e.
<R 7.21>
(\non omnis qui dicit mihi domine domine intrabit in regnum
caelorum sed qui facit uoluntatem patris 
mei qui in caelis est ipse intrabit in regnum caelorum\) ne
vel nall+as +aghwilc +tara +te cwe+t to me 
dryhten drihten g+a+t in rice heofuna ah se+te wyrce+t wille
f+ader mines +t+as +te in heofunum is se vel he 
gae+t in heofuna rice.
<R 7.22>
(\Multi dicent mihi in illa die domine domine nonne in tuo
nomine profetauimus et in tuo nomine demonia 
eicimus et in tuo nomine uirtutes multas fecimus\) monige
cwe+ta+d to me on +d+am d+age dryhten dryhten 
ah ne in +tinum noma witgadun we & in +tinum noma deoful
ut wyrpon & in +tinum noman m+agen monige worhton.
<R 7.23>
(\et tunc confitebor illis quia numquam noui uos discidite a
me qui operamini iniquitatem\) & ic +tonne 
ondetu heom +t+at ic n+afr+a cu+te eow gewita+t from me ge
+te wyrca+t unrihtnisse.
<R 7.24>
(\Omnis ergo qui audit uerba mea haec et facit ea
adsimilabitur uiro sapienti qui aedificauit domum 
suam super petram\) +aghwilc +tara +te gehere+d word min +tas
& fremma+d hie he bi+d lic were +t+am snottra +te 
getimbrade hus is on stane.
<R 7.25>
(\et discendit pluia et uenerunt flumina et flauerunt uenti
et inruerunt in domum illam et non cicidit 
fundata enim erat super petram\) & astag ni+ter r+agn &
cuomun eae & blewan windas & fellun on hus
+t+at & hit no gefeoll gesta+tulad so+tlice hit w+as on
stane.
<R 7.26>
(\et omnis qui audit uerba mea haec et non facit ea similis
erit uiro stulto qui aedificauit domum 
suam super harenam\) & +aghwilc +te gehere+t word min +tas &
ne fremma+t +ta gelic bi+d were dysig vel dolum 
+t+am +te timbrade hus his on sonde.
<R 7.27>
(\et discendit pluia et uenerunt flumina et flauerunt uenti
et inruerunt in domum illam et cicidit 
et fuit ruina eius magna\) & astag r+agn ni+ter & cuomon eae &
bleowen windas & feollun in hus +t+at & hit 
gefeoll & w+as hryre his micel.
<P 67>
<R 7.28>
(\Et factum est cum consummasset iesus uerba haec admirantur
turbae super doctrinam eius\) & gewar+d 
+ta h+afde geendad h+alend word +tas +t+at wundradun +ta mengu
be lare his.
<R 7.29>
(\erat enim docens sicut potestatem habens non sicut scribae
eorum et farisei\) he w+as for+ton hie l+arde 
swa swa m+aht h+abbende nallas swa swa bocera heora &
fariseas.
<R 8.1>
(\cum autem discendisset de monte secuti sunt eum turbae
multae\) +ta he +ta w+as astigen of dune folgedun 
him menga monige.
<R 8.2>
(\et ecce leprosus quidam ueniens adorabat eum dicens domine
si uis potis me mundare\) & henu hreof 
sumne cumende togeb+edd him cwe+tende drihten gif +tu wilt +tu
m+aht mec gecl+ensige.
<R 8.3>
(\et extendens iesus manum suam et tetegit eum dicens uolo
mundare et confestim mundatus est lepra 
eius\) & a+tenende h+alend honda his & +athran him cw+a+tende
ic wille gecl+ansige & hr+a+te geclensad w+as hreoful his.
<R 8.4>
(\et ait illi iesus uide nemini dixeris sed uade et ostende
sacerdoti et offer munus quod praecipit
moyses in testimonium illis\) & cwe+t to him h+alend gesech
+t+at +tu n+angum s+acge ah ga & +ateaw +te messepreoste 
& breng +t+at lac +t+atte bebead moyses in cy+tnisse
heora.
<R 8.5>
(\Post haec cum autem introisset cafarnaum accessit ad eum
centorio rogans eum\) +after +tas +ta he +ta 
eode cafarnaum cuom to him biddende hine.
<R 8.6>
(\et dicens domine puer meus iactet in domu paraliticus et
male torquetur\) & cwe+tende drihten cneht
min lige+t in huse loma & is yfle w+alid.
<R 8.7>
(\et ait illi iesus ego ueniam et curabo eum\) & cwe+t to him
se h+alend ic cume & geh+ale hine.
<R 8.8>
(\et respondens centorio ait illi domine non sum dignus ut
intres sub tectum meum sed tantum dic uerbo 
et sanabitur puer meus\) & ondswarande centurio cwe+t to
him drihten nam ic wyr+de +t+at +du ga under
+tacu minne ah efne gecwe+t word & bi+d geh+aled cneht min.
<P 69>
<R 8.9>
(\nam et ego homo sum sub potestate constitutus habens sub me
milites et dico huic uade et uadit et
alio ueni et uenit et seruo meo dico fac hoc et facit\)
wiotudlice & ic monn eam under m+ahti geseted 
h+abbende under me cempa & ic cwe+de +tissum ga & he g+a+t
& to o+trum cyme & he cyme+t & to esne vel +deow 
minum & ic cwe+te do +tis & he doe+t.
<R 8.10>
(\audiens autem iesus miratus est et sequentibus se dixit
amen dico uobis tantum fidem non inueni in 
israhel\) geherende he +ta h+alend wundriende w+as &
fylgendun him to +t+am cw+a+t so+t ic s+acge eow swa micel 
geleafa ne gemotte ic in israh+ele.
<R 8.11>
(\Dico autem uobis quod multi ab oriente et occidente uenient
et recumbent cum abraham et isac et iacob 
in regno caelorum\) s+acge +tonne eow +t+at monige from
eastan & westan cuma+t & hleoniga+t mid abraham 
& isaac & iacob in heofuna rice.
<R 8.12>
(\filii autem regni huius eicientur in tenebras exteriores
ubi erit fletus et stridor dentium\) bearn 
+tonne rice +teos bio+t aworpenne in +tiostre +ta ytm+aste
+t+ar bi+d wop & gristbatung to+ta.
<R 8.13>
(\Et dixit iesus centorioni uade et sicut credidisti fiat
tibi et sanatus est puer ex illa hora\) & 
cw+a+t +da se h+alend to +t+am centurione gang & swa +tu
gelefdest geweor+de +de & geh+aled w+as se cneht on +t+are 
hwile vel tide.
<R 8.14>
(\Et cum uenisset iesus in domum petri uidit socrum eius
iacentem et febricantem\) & +ta cuom se h+alend 
in huse petrus ges+ah sw+agre his licgende & bifgende.
<R 8.15>
(\et tetigit manum eius et demisit eam febris et surrexit et
ministrabat eis\) & +athran honda his & 
forlet hiae sio drif & hiu aras & +d+agnade heom.
<R 8.16>
(\uespere autem facto obtulerunt ei multos demonia habentes
et ieciebat uerbo spiritus inmundos et 
omnes male habentes curauit\) efen +tonne hit +ta w+as +ta
brohtun him monige deofulseoke h+abbende & ut 
awearp +turh his worde +ta gastas unklene & alle yfleh+abbende
geh+alde.
<R 8.17>
(\ut adinpleretur quod dictum est per esaiam profetam
dicentem ipse infirmitates nostras accipit et
egritudines nostras portauit\) +t+atte gefylled w+are +t+at
gecw+aden w+as +turh esaiam +te witgu cwe+tende he 
wiotudlice untrymnissum urum onfeng & metrymnisse ure he
b+ar.
<P 71>
<R 8.18>
(\uidens autem iesus turbas multas circa se iusit ire trans
fretum\) geseonde +ta h+alend mengu monige 
ymb hine heht feran ofer sae vel brymstream.
<R 8.19>
(\Et accedens unus scriba ait ei magister sequar te quocumque
ieris\) & cumende an bokera cwe+t to him 
laruw ic wille folgian +te hwider swa +tu ganges vel g+ast.
<R 8.20>
(\et dicit ei iesus uulpes foueas habent et uolucres caeli
tabernacula ubi requiescant filius autem
hominis non habet ubi capud reclinet\) & cw+a+t to him
h+alend foxes hole habba+t & fuglas heofunas selescota 
+ter hie resta+t bearn vel sunu +tonne monnes n+af+d
w+ar he heafud ahelde.
<R 8.21>
(\alius autem de discipulis eius ait illi domine permitte me
primum ire et sepelire patrem meum\) o+ter 
+ta of leornere his cw+a+t to him drihten l+at me +arest
gangan & bebyrgen f+ader minum.
<R 8.22>
(\iesus autem ait illi sequere me et dimitte mortuos sepelire
mortuos suos\) h+alend +tanne cwe+t to +t+em 
fylge me & forlet dea+da bebyrgen deada heora.
<R 8.23>
(\Et ascendente eo in nauicula secuti sunt eum discipuli
eius\) & +ta stag he on scipe folgadun him leorneras his.
<R 8.24>
(\et ecce tempestas magna facta est in mari erat autem illis
uentus contrarius ita ut nauicula operetur 
fluctibus ipse uero dormiebat\) & henu hreornis micel
geworden w+as on +t+am s+a w+as +tonne heom wind 
wi+derweard swa +t+atte +te scip w+as urnen y+dum he
wiotudlice vel he so+t vel +tonne slepte.
<R 8.25>
(\et accesserunt ad eum discipuli eius et suscitauerunt eum
dicentes domine salua nos perimus\) & eodun 
to him discipulas his & wehton hine cwe+tende dryhten h+al
usic we forweor+da+d.
<R 8.26>
(\et dicit eis iesus quid timidi estis modice fidei tunc
surgens imperauit uentis et mari et facta 
est tranquillitas magna\) & cwe+t to heom se h+alend for hwon
vel hw+at gefrohte sindun medmiccles geleafa 
& +ta arisende bebead wind & sae & geworden w+as
smyltnisse micel.
<R 8.27>
(\porro homines mirati sunt dicentes qualis est hic quia
uenti et mare oboediunt ei\) +ta menn wundradun 
cw+a+tende hulic is +tes +te wind & sae geh+era+t him.
<P 73>
<R 8.28>
(\Et cum uenisset trans fretum in regionem gerasenorum
occurrerunt ei duo homines demonia habentes 
de monumentis exeuntes seui nimis ita ut nemo posset transire
per uiam illam\) & +ta he cuom ofer sae
in lond gerasinga urnon ong+agn him twegen menn deofulseoka
h+abbende of byrgennum utgangende grimme
swi+de swa +t+atte n+anig m+ahte faran +tyrh w+age +t+am.
<R 8.29>
(\et ecce clamauerunt dicentes quid nobis et tibi iesu filii
dei uenisti huc ante tempus torquere nos\) 
& henu cegende cw+a+tende hw+at is us & +de h+alend sunu
godes cwome hider +ar tide tinterga usic.
<R 8.30>
(\erat autem non longe grex porcorum ab eis multorum
pascens\) w+as +ta unfeor suner swina from heom monegra 
etende.
<R 8.31>
(\demones autem rogauerunt eum dicentes si iecis nos mitte
nos in gregem porcorum\) +ta deoful +tonne 
bedun hinae cwe+tende gif +du ut awearpa usic send usic in
+tas sunrae swin.
<R 8.32>
(\et ait illis ite at illi exeuntes abierunt in porcos et
ecce inpetu abit totus grex per praeceps 
in mare et mortui sunt in aquis\) & cwe+t to heom gae+d & hi+e
utgangende eodun in swinum vel in +tassum
& henu ungerece vel r+ased eode all siu suner vel wr+a+d
ni+derweardes in sae & deade wurdon in w+attrum.
<R 8.33>
(\pastores autem fugerunt et uenientes in ciuitatem
nuntiauerunt omnia et de hiis qui demonia abebant\) 
hiordes +tonne flugon & cumende in c+astr+a s+agdun vel
cy+ddon all & be +t+am +te deofulseoke werun +ar
vel +afdon.
<R 8.34>
(\et ecce tota ciuitas exit obuiam iesu et uiso eo rogabant
eum ut transiret a finibus eorum\) & henu 
all c+astra uteode ong+agn h+alend & geseende hine bedun
hine +t+at he ferde vel liorde from gemerum eora.
<R 9.1>
(\Et ascendens in nauicula transfretauit et uenit in
ciuitatem suam\) & astigende on scipe oferla+t +tone 
s+ae & cwom in c+astre his.
<R 9.2>
(\et ecce offerebant ei paraliticum iacentem in lecto et
uidens iesus fidem illorum dixit paralitico 
confide fili remitentur tibi peccata tua\) & henu brohtun
him loma licende in bedde & geseende h+alend 
leafa hiora cw+a+t to +t+am loma getreowe sunu +te sindun
forletne synnae +tine.
<P 75>
<R 9.3>
(\et ecce quidam de scribis dixerunt intra se hic blasfemat\)
& henu sume +tara bocera cwedun ininnan
heom +t+es hefalsa+t.
<R 9.4>
(\et cum uidisset iesus cogitationes eorum dixit eis ut quid
cogitatis mala in cordibus uestris\) & 
+ta geseende +dohtas heora cw+a+t to heom forhwon +tenca+t ge
yfel in heortum eowrum.
<R 9.5>
(\quid est facilius dicere dimituntur tibi peccata aut dicere
surge et ambula\) hwe+ter is e+tre to cwe+tane 
sindun forletnae +te synne +te to gecwe+tanne aris &
ga.
<R 9.6>
(\ut sciatis autem quoniam filius hominis habet potestatem in
terra demittendi peccata tunc ait paralitico 
surge et tolle lectum tuum et uade in domum tuam\)
+t+at ge wite +tonne +t+atte sunu monnes h+afe+t
m+ahte on eor+dan to forletenne synne +ta cw+a+t to +t+am
loman aris & genim bedd +tin & ga in hus +tin.
<R 9.7>
(\et surrexit et habit in domum suam\) & he aras & eode in
hus his.
<R 9.8>
(\uidentes turbae timuerunt et glorificauerunt deum qui talam
potestatem dedit hominibus\) gesegon +ta
menigu onddreordun heom & wuldradun god +te swilce m+ahte
gesalde monnum.
<R 9.9>
(\Et cum transire inde iesus uidit hominem sedentem in
theloneo matheum nomine et ait illi sequere 
me surgens et secutus est eum\) & +ta foerde +tonan h+alend
ges+ah monnu sittende +at g+aflaes monunge matheus 
haten & cw+a+t to him fylg+a me he aras & fylg+ande w+as
him.
<R 9.10>
(\Et factum est discumbente eo in domu et ecce multi
puplicani et peccatores uenientes discumbebant
cum iesu et discipuli eius\) & geworden w+as +t+ar hlionede
he in huse & henu monige g+afelhroefe & synnfulle 
cwomon & hlionadun mi+d h+alend & leorneras his.
<R 9.11>
(\et uidentes farisei dicebant discipulis eius quare magister
uester cum puplicanis et peccatoribus
manducat\) & gesegon farisei cwedun leornerum his forhwon
lareuw eower mi+d g+afelgehrefum & synnfullum ete+t.
<R 9.12>
(\At audiens iesus ait non est opus ualentibus medicus sed
male habentibus\) & +ta gehoerde se h+alend 
cw+a+t nis +t+arf halum l+aces ah yfle h+abbende vel untrymum.
<P 77>
<R 9.13>
(\euntes autem discite quid est misericordiam uolo et non
sacrificium non enim ueni uocare iustus sed 
peccatores\) g+a+t +tonne geleorniga+t hw+at +t+at sie
mildheortnisse ic wille & nalles as+agdnisse ne for+ton 
ic cwom to ceganne so+tfestum ah synfullum.
<R 9.14>
(\tunc accesserunt ad eum discipuli iohannis dicentes quare
nos et farisei ieiunamus frequenter discipuli 
autem tui non ieiunant\) +ta eodun to him leorneras
iohannes cw+a+tende for hwon we & farisei f+asta+t 
gelome leorneras +tonne +tine ne f+asta+t.
<R 9.15>
(\et ait illis iesus numquid possunt filii sponsi lugere
quamdiu cum illis est sponsus uenient autem 
dies cum auferetur ab eis sponsus et tunc ieiunabunt\) &
cw+a+t to heom h+alend ah ne magun bearn brydguma 
wepan +tende mid heom is se brydguma cuma+t +tonne dagas
+t+at bi+d afirred from heom se brydguma &
+tonne f+asten.
<R 9.16>
(\nemo enim immittit commisuram panni rudis in uestimentum
fetus tollit enim plenitudinem eius a uestimento 
et peior scisura fit\) n+anig mon +tonne sette+t
cla+t flyhti neowenne in hr+agl ald he ahefe+t 
for+ton fyllnisse his from +t+am hr+agle & wyrse slite
wer+te+d.
<R 9.17>
(\neque mittunt uinum nouum in utres ueteres alioquin
rumpentur utres ueteres et uinum effunditur et 
utres peribunt sed uinum nouum in utres nouos ponunt et ambo
conseruantur\) ne menn geota+t win niowe 
in winbeligas alde elcur vel elles toberste+t +ta belgas
ealde & +t+at win bi+d agoten & +ta beligas to 
lore weor+da+t ah win neowe in belgas neowe geota+t vel
gedoa+t & bu beo+t gehalden.
<R 9.18>
(\Haec illo loquente ad eos ecce princeps unus accessit et
adorabat eum dicens domine filia mea modo 
defuncta est sed ueni inpone manum tuam super eam et uiuet\)
+ta he +tis spr+ac to heom henu aldurmon
an cwom & geb+ad to him cwe+tende drihten dohter min is nu
aswolten is ah cym gesette hond +tin ofer 
vel on heo & heo leofa+t.
<R 9.19>
(\et surgens iesus sequebatur eum et discipuli eius\) & he
aras se h+alend folgade him & his leorneras.
<R 9.20>
(\et ecce mulier que sanguinis fluxum patiebatur xii annis
accessit retro et tetigit fimbriam uestimenti 
eius\) & henu wif +t+atte blodes flownisse +trowade
twelf winter geneolicte behyndan & +athran f+ass 
hr+agl his.
<P 79>
<R 9.21>
(\dicebat enim intra se si tetigero tantum uestimentum eius
salua ero\) heo cw+a+t for+ton in innan hire 
gif ic gehrine efne vel swa micel hr+agl his hal ic eam vel
ic beom.
<R 9.22>
(\at iesus conuersus et uidens eam dixit confide filia fides
tua te saluam fecit et facta est salua
mulier ex illa hora\) & h+alend +ta gecerde vel werfde &
geseah heo & cwe+t getreuwe +tu dohter geleafa
+tin +tec halne dyde & war+d +da hal +t+at wif of +t+are
hwile vel tide.
<R 9.23>
(\et cum uenisset iesus in domum principes et cum uidiset
tibicines et turbam tumultuantem\) & +ta cwom 
se h+alend in hus +tas aldormonnes & +ta ges+ah piperas &
menigu ruxlende.
<R 9.24>
(\dicebat recedete non mortua est puella sed dormit et
diridebant eum\) cw+a+t gewita+t heonan nis dead
+t+at m+agden ah hio slepe+t & hi+e bismeradun hine.
<R 9.25>
(\et cum iecta esset turba intrauit in domum et tenuit manum
eius et surrexit puella\) & +ta ut aworpen 
w+as siu mengu he eode in hus & genom hond hire & aras
+t+at m+agden.
<R 9.26>
(\et exit fama haec in uniuersam terram illam\) & eode se
hlisa +tis in all +t+at lond.
<R 9.27>
(\Et transeuntes inde iesus secuti sunt eum duo caeci
clamantes et dicentes miserere nostri filii dauid\) 
& for+t foerde vel liorde +tonan se h+alend fylgdun him
twa blinde cegende & cwe+tende miltsa unc
+tu sunu daui+des.
<R 9.28>
(\cum autem ueniset domum accesserunt ad eum duo caeci
rogantes et dicit eis iesus creditis quia possum 
hoc facere uos dicunt ei utique domine\) +ta he +ta cwom
in hus eodun to him +ta [{tu{] blinde biddende 
& cw+a+t to heom se h+alend gelefa+t git +te ic m+age +t+at
gedoa inc cw+adon to him la drihten.
<R 9.29>
(\tunc tetigit oculos eorum dicens secundum fidem uestram
fiat uobis\) +ta he +athran egan heora cwe+tende 
+after geleafan incrum geweor+de inc.
<R 9.30>
(\et statim aperti sunt oculi eorum et comminatus est eis
dicens uidete ne quis sciat\) & werun ontyned 
egan eora & forbead vel biatadae heom cw+a+tende geseae+t
+t+at +tis n+anigmon wite.
<R 9.31>
(\illi autem exeuntes defamauerunt eum in totam terram
illam\) hiae +ta utgangende gemerdon hine geond 
all +t+at lond.
<P 81>
<R 9.32>
(\egressis autem illis ecce obtulerunt ei hominem mutum et
surdum demonium habentem\) utgangende +ta 
hie +ta weron henu brohtun him monnu dumb & deaf deofulseocne
h+abbende.
<R 9.33>
(\et iecto demonio locutus est mutus et mirat+a sunt turbae
dicentes nusquam sic apparuit in israhel\) 
& utwearp +t+at deoful sprecende w+as se dumbe & wundradun
mengu cwe+tende n+afre swa +ateawde in israhel.
<R 9.34>
(\farisei autem dicebant in principe demoniorum hic iecit
demones\) farisei +tonne cwedun in aldre deofla 
he utweorpe+d deoful.
<R 9.35>
(\Et circumibat iesus ciuitates omnes et castella docens in
sinagogis eorum et praedicans euangelium 
regni et curans omnem langorem et omnem infirmitatem in 
populo\) & geond eode se h+alend +ta burgas alle & c+astras 
l+arende in gesomnungum heora & bodede godspelles rices &
h+alende +aghwilce adle & +aghwilce untrymnisse in folce.
<R 9.36>
(\Uidens autem iesus turbas missertus est eis qui erant
uexati et iacentes sicut oues non habentes 
pastorem\) geseah he +ta se h+alend +ta mengu efn+trowade
+t+am +te hie weron gew+alde & liccende swa scep heordeleas.
<R 9.37>
(\Tunc dicit discipulis suis messis quidem multa operari
autem pauci\) +ta cw+a+t to leorneras his rip 
+tis is micel & wyrhtu +tonne feawe.
<R 9.38>
(\rogate ergo dominum messis ut mittat operarios in messem
suam\) bidda+t +tanne dryhten +t+as hrip+es +t+at 
he sende wyrhte in ripae his.
<R 10.1>
(\Et cumuocatis duodecim discipulis suis dedit eis potestatem
spirituum inmundorum ut iecerent eos 
et curarent omnem langorem et omnem infirmitatem\) & +ta
tosomne cegende tw+alf his leorneras salde heom 
m+ahtae gastas unclenra +t+at utawurpe +ta & h+alde
+aghwilce adle & +aghwilce untrymnisse.
<R 10.2>
(\Duodecim autem apostolorum nomina sunt haec primus simon
qui dicitur petrus et andreas frater eius 
iacobus zebedei et iohannis frater eius\) +tara twelf
apostola noma +tonne sindun +tas +arest simon se+te 
is nemned petrus & andreas his bro+ter iacobus zebedees
sunu & iohannes his bro+ter.
<P 83>
<R 10.3>
(\philippus et bartholomeus thomas et matheus puplicanus et
iacobus alfei et thatheus zelotis\) philippus 
& bartholomeus tomas & matheus se g+afelgeroefe &
Iacobus alfe+es sunu & taddeus.
<R 10.4>
(\simon channaneus et iudas scariothes qui tradidit eum\) &
simon se cananisca & iudas scariothes se+te salde hine.
<R 10.5>
(\Hos duodecim misit iesus praecipiens eis et dicens in uiam
gentium ne abieretis et in ciuitates samaritanorum 
ne introieritis\) +tas tw+alfe sende se h+alend
bebeodende heom & cwe+tende in w+ag +deode [{ne{]
g+a+t ge & c+astra samaringa ne ionga+t.
<R 10.6>
(\sed putius ite ad oues quae perierant domus israhel\) ah
mae ga+t to +t+am sciopum +te to lore wyr+don huses israhela.
<R 10.7>
(\Euntes autem praedicate dicentes quia adpropinquauit regnum
caelorum\) & gangende +tonne bodiga+d cw+e+tende 
+t+atte neolice+t rice heofunas.
<R 10.8>
(\infirmos curate mortuos suscitate leprosus mundate demonia
iecite gratis accipistis gratis date\) 
untrymnisse h+ale+t dea+de w+acce+t hreofe cl+ansig+a+t
deofulsoece utweorpa+t arwunga ge onfengon arwunge gesella+t.
<R 10.9>
(\nolite possidere aurum neque argentum neque pecuniam in
zonis uestris\) ne sculon ge agan gold ne 
sylfur ne feoh in gyrdels eowrum.
<R 10.10>
(\non peram in uia neque duas tonicas neque calciamenta neque
uirgam in manibus uestris dignus est 
operarius cibo suo\) ne bis+ac on w+age ne twa tunica ne scoas
ne ierde in hondum eowrum wyr+de is wyrhta mete his.
<R 10.11>
(\in quamcumque ciuitatem aut castellum intraueritis
interrogate quis in ea dignus sit et ibi manete 
donec exiatis\) in swa hwilce burh o+t+te c+astre swa ge
ing+an ahsiga+t hwa in +t+are wyr+te sie & +t+ar wyniga+t 
o+t+t+at ge utg+an.
<R 10.12>
(\Intrantes autem in domum salutate eam dicentes pax huic
domui\) & gegangan +tonne in huse halete+t +t+at 
cw+a+tende sibb vel fri+d +tissum huse.
<R 10.13>
(\et si quidem fuerit domus digna ueniet pax uestra super eam
si autem non fuerit digna pax uestra 
ad uos reuertetur\) & gif +t+at siae hus wyr+te cyme sibb
eowra on vel ofer hi+a gif +tonne ne siae wyr+de
fri+d eowra to eow gecerre vel weorfe.
<P 85>
<R 10.14>
(\Et quicumque non reciperit uos neque audierit sermones
uestros exeuntes foras de domu uel de ciuitate 
excutite puluerem de pedibus uestris in testimonium
illorum\) & swa hwilce swa nyle onfo eow ne
heran wordum eowrum ga+d ut of +t+am huse o+t+te +t+are
c+astre ascake+t dust of fotum eowrum in cy+tnisse heora.
<R 10.15>
(\amen dico uobis tollerabilius erit terrae sodomorum et
gomorreorum in die iudici quam illi ciuitati\) 
so+d ic s+acge eow arefrendlicre bi+d eor+de sodominga &
gomorringa +at domes d+age +tonne +t+are c+astre.
<R 10.16>
(\Ecce ego mitto uos sicut oues in medio luporum estote ergo
prudentes sicut serpentes et simplices
sicut columbe\) henu ic sende eow swa swa scep in midde
uulfum bio+t vel wesa+t for+ton snottre swa swa 
nedra & bilwite swa swa culfra.
<R 10.17>
(\Cauete autem ab hominibus tradent enim uos in concilis et
in sinagogis suis flagellabunt uos\) behalde+t 
+tonne wi+d monnum hie sella+t for+ton eowic on gemotum
& in gesomnunge heora swinga+t eowic.
<R 10.18>
(\et ad reges et praessides ducemini propter me in
testimonium illis et gentibus\) & to kyningum & geroefum 
ge bio+t gel+adde for me in cy+tnisse eora & +teodum.
<R 10.19>
(\Cum autem tradent uos nolite cogitare quomodo aut quid
loquimini dabitur enim uobis in illa hora 
quid loquemini\) +tonne hie wiotudlice selle+t eowic ne
+tenca+t ge hu o+t+te hw+at ge sprece bi+t sald for+ton 
eow in +t+are hwile hw+at ge sprecan.
<R 10.20>
(\non enim uos estis qui loquemini sed spiritus patris uestri
qui loquitur in uobis\) ne for+ton ge sindun 
+t+atte gespreca+t ah gast f+ader eower se spreca+t in
eow.
<R 10.21>
(\tradet autem frater fratrem in mortem et pater filium et
insurgent filium parentes et morte eos adficiant\) 
sella+t +tonne bro+ter o+terne in dead & f+ader
sunu & arise+t suna wi+d freondum & dea+te hiae cwelma+t.
<R 10.22>
(\et eritis odio omnibus hominibus propter nomen meum qui
autem perseuerauit usque in finem hic saluus 
erit\) & ge beo+t in fiunge allum monnum for noma minum
se+te +tonne +turhwuna+t o+t his ende se bi+d hal.
<R 10.23>
(\Cum atem persecuntur uos in ciuitate ista fugite in aliam
amen dico uobis non consummabitis ciuitates 
israhel donec ueniat filius hominis\) +tonne hi+a +tonne
ehtende eowic in c+astre +tas fleo+t in o+tre
so+t ic s+acge eow ne geendiga+t ge c+astre israheles +ar+ton
cume sunu monn+as.
<P 87>
<R 10.24>
(\Non est discipulus super magistrum nec seruus super dominum
suum\) nis leornere ofer laruw ne esne
ofer laferd his.
<R 10.25>
(\suffecit discipulo ut sit sicut magister eius et seruus
sicut dominus eius si patrem familias belzebul 
uocauerunt quanto magis domisticos eius\) genoh bi+t
leornere +t+atte he sie swa swa laruw his & 
esne swa swa laford his nu hie f+ader heora belzebub nemdun hu
micle m+a hiw+a vel hine his.
<R 10.26>
(\non ergo timueritis eos nihil enim est opertum quod non
reuelabitur et occultum quod non scietur\)
ne for+ton ondreda+t eow hiae +te nis for+ton owiht
bewrigenes +t+at ne sie [{vnwrigan{] & degles +t+at ne sie 
witen.
<R 10.27>
(\Quod dico uobis in tenebris dicite in lumine et quod in
aure auditis praedicate super tecta\) +t+at 
ic s+acge eow in +teostre cwe+ta+t in lihte & +t+atte ge in
eare gehoera+d bodiga+t on +tacum.
<R 10.28>
(\Et nolite timere eos qui occidunt corpus animam autem non
possunt occidere sed putius timete eum 
qui potest corpus et animam perdere in gehennam\) & ne
ondreda+t eow +ta se +te sl+ah+t se lichoma saule 
+tonne ne magun ofsl+aan ah mae vel swi+dor ondreda+t hine
se+te m+ag ge lichoma & saule fordoan vel sla in helle.
<R 10.29>
(\nonne duo passeres a se ueniunt et unus ex eis non cadit
super terram sine patre uestro\) ah twegen 
spearwas to him cumende ne beo+t punde bohte & an +t+are ne
falle+t on eor+tan butan f+ader eower.
<R 10.30>
(\uestri autem capilli capitis numerati sunt omnes\) +tonne
loccas heafod sindun gerimde ealle.
<R 10.31>
(\nolite ergo timere multis uos meliores istis passeribus\)
ne for+ton forhtiga+t mongum ge sindun bettra 
+tonne +tas spearwas.
<R 10.32>
(\omnis ergo qui confitebitur me coram hominibus confitebor
et ego eum coram patre meo qui in c+alis est\) 
+aghwilc for+ton +tara +te ondete+t mec for monnum
ondeto & ic +tone beforan f+ader minum +de in heofunum is.
<R 10.33>
(\Qui autem me necauerit coram hominibus negabo et ego eum
coram patre meo qui in caelis est\) se+te 
+tonne me onsaeke+t beforan monnum onsaece ic swilce +tone
beforan faeder minum +t+am +de in heofunum is.
<P 89>
<R 10.34>
(\Nolite arbitrari quia uenirim pacem mittere in terram non
ueni pacem mittere sed gladium\) ne wena+t 
ge +te ic cwome fri+d vel sibb to sendanne on eor+de ne
cwom ic fri+d to sendanne ah sweord.
<R 10.35>
(\ueni enim separare hominem aduersus patrem suum et filiam
aduersus matrem suam et nurum aduersus 
socrum suam\) ic cwom for+ton to delanne vel sceadenne monnu
wi+d faeder his & dohter wi+d moder hire &
snore wi+d swegre hire.
<R 10.36>
(\et inimici hominis domistici eius\) & fiondas monnes higu
vel hine hiwen his.
<R 10.37>
(\Qui amat patrem aut matrem plus quam me non est me dignus
et qui amat filium aut filiam super me 
non est me dignus\) se+te lufa+d f+ader o+t+te moder swi+dor
+tonne me nis he me wyr+de vel meoduma & se+te lufia+t 
sunu o+t+te dohter ofer me nis he me wyr+de.
<R 10.38>
(\et qui non accipit crucem suam et sequatur me non est me
dignus\) & se+te ne genima+t rode his & fylge+t 
me nis se me wyr+de.
<R 10.39>
(\Qui inuenit animam suam perdet illam et qui perdiderit
animam suam pro me inueniet eam\) se+te gemoete 
saule vel ferh his forleose +t+at & se+te forleose+d ferh
his for mec he gemoete+t +t+at.
<R 10.40>
(\Qui recipit uos me recipit qui me recipit recipit eum qui
me missit\) se+te onfoe+d eow me onfoe+t se+te 
me onfoe+t he onfoe+d +t+am se+te me sende.
<R 10.41>
(\Qui recipit profetam in nomine profetae mercidem profetae
accipiet et qui recipit iustum in nomine 
iusti mercidem iusti accipiet\) se+te onfoe+t witgu in noman
witgu lean vel mearde witgu he onfoe+t &
se+te onfoe+t so+tfest in noman so+tfest lean so+tfestes he
onfoe+t.
<R 10.42>
(\et quicumque potum dederit uni ex minimis istis calicem
aquae frigide tantum in nomine discipuli 
amen dico uobis non perdet mercidem suam\) & swa hwa swa drync
sele+t anum l+asest +tiss+e c+alc fulne w+attres 
galdes efne in noman leornere so+t ic s+acge eow ne
forleose+t lean his.
<R 11.1>
(\Et factum est cum consummasset iesus uerba haec praecipiens
duodecim discipulis suis transit inde
ut doceret et praedicaret in ciuitatibus eorum\) & gelamp +ta
geendade se h+alend word +tas bebeodende 
twelfe his leorneras leorde +donan +t+at he l+arde & bodade in
c+astrum heora.
<P 91>
<R 11.2>
(\Iohannis autem cum audisset in uinculis opera christi
mittens duos de discipulis suis\) Iohannes +tonne 
geherende in bendum werc kristes gesende tw+agen
leorneras his.
<R 11.3>
(\ait illis euntes dicite tu es qui uenturus es an alium
exspectamus\) cw+a+t to heom f+ere+t s+ecga+t ar+tu 
se+te cwome scalt +te we o+tres bide+t.
<R 11.4>
(\et respondens ait illis iesus euntes renuntiate iohanni
quae audistis et uidetis\) & ondswarade cw+e+t 
to heom se h+alend g+a+t s+acga+t vel cy+ta+t iohannes
+t+at ge geherdun & +t+at ge segun.
<R 11.5>
(\caeci uident cludi ambulant leprosi mundantur et surdi
audiunt et mortui resurgunt pauperes euangelizantur\) 
blinde gesee+t halte ganga+t hreofe sindun
cl+ansade & deafe gehera+t & deade arisa+t +torfende 
godspell secga+t.
<R 11.6>
(\et beatus est qui in me non fuerit scandalizatus\) & eadig
is se+te in me ne bi+d geincfullad.
<R 11.7>
(\Abeuntibus autem illis coepit iesus dicere ad turbas de
iohanne baptiza quid existis in desertum 
uidere arundinem uento agitatem\) +ta eoden +tonan hie +ta
ingon se h+alend cwe+tan to +t+am menigu bi iohanne 
se fullwihtere forhwon eoden ge in w+astenne to geseenne 
read wind styred.
<R 11.8>
(\sed quid existis uidere hominem mollibus uestitum ecce qui
mollibus uestiuntur in domibus reguum 
sunt\) o+t+te forhwon eodun to geseonne monnu 
n+ascum hr+aglum gegearw+ad henu +ta +te n+ascum gegearwade
in husum kyninga sindun.
<R 11.9>
(\sed quid existis uidere profetam etiam uobis dico et plus
quam profeta\) o+t+te forhwon eoden ge to 
seenne witgu ic ek eow s+acge & mare +tonne witgu.
<R 11.10>
(\Hic est enim de quo scriptum est ecce ego mitto angelum
meum ante faciem tuam qui praeparabit uiam 
tuam ante te\) +tis is for+ton be +t+am +te awriten is henu
ic sende engel minne for +tinum ondwliota se
foregearwe+t weg +tinne beforan +te.
<R 11.11>
(\Amen dico uobis non surrexit inter natos mulierum maior
iohanne baptista qui autem minor est in regnum 
caelorum maior est illo\) so+t ic s+acge eow ne aras
betweon wifa bearnum mar+a iohanne +t+am b+azere 
se+te +tonne lessa is in heofuna rice se is him mare.
<R 11.12>
(\A diebus autem iohannis baptistae usque nunc regnum
caelorum uim patitur et uiuolenti rapiunt illud\) 
from dagum +tonne iohannes se b+azeres o+t +tis nu rice
heofunas m+agen +trowia+t & gerisa+t nedniomu +t+at.
<P 93>
<R 11.13>
(\Omnes enim profetae et lex usque ad iohannem
profetauerunt\) +te alle for+ton witgu & ae o+t iohannem
witgadun.
<R 11.14>
(\et si uultis percipere ipse est helias qui uenturus est\) &
gif ge willa+d andfoa he is se elias se+te 
cume scal.
<R 11.15>
(\qui habet aures audiendi audiat\) se+te h+abbe earan
gehernisse gehere.
<R 11.16>
(\Cui autem similem aestimabo generationem istam similis est
pueris sedentibus in foro qui clamantes 
coecalibus\) hw+am +tonne gelice ehtu ic cneorisse +tas
gelic is cnehtum sittende on prodbore +t+am +te 
clipende to heora gemeccum.
<R 11.17>
(\dicunt cecinimus uobis et non plancxisti\) cwe+ta+d we
sungan eow & ge ne weopun.
<R 11.18>
(\uenit enim iohannis neque manducans neque bibens et dicunt
ecce demonium habet\) cuom for+ton iohannes 
ne etende ne drincende & cw+a+ta+d henu deoful he
h+af+a+t.
<R 11.19>
(\uenit et filius hominis manducans et bibens et dicunt ecce
homo deuorator et potatur uini puplicanorum 
et peccatorum amicus et iustificata est sapientia a
filis suis\) cuom & sune monnes etende & drincende 
& cw+a+ta+d henu monn glenduende vel swelgande &
drincande wines g+afelgeroefena & firenfullra
freond & geso+tf+ested w+as snytru from bearnum heora.
<R 11.20>
(\Tunc coepit exprobrare ciuitatibus in quibus factae sunt
plurime uirtutes eius quia non egreserent 
penitentiam\) +ta ingonn +atwitan c+astrum in +d+am +de
geworhte w+arun +ta m+angistu m+agen his +te hi+a ne dydon 
hreuwniss+e.
<R 11.21>
(\ue tibi chorozain et ue tibi bethsaida quia si in thiro et
sidon+a factae fuissent uirtutes quae 
factae sunt in uobis olim in cylicio et cynere penitentiam
egissent\) wa +te chorazam & wa +te bethsaid+a 
for+ton +te +t+ar in tyro & sidone geworht werun m+agen +te
worht werun in eow Iara in wite & ascan hreuwnisse dydun.
<R 11.22>
(\Amen dico uobis thyro et sydoni remisius erit in die iudici
quam uobis\) so+t ic s+acge eow tiro & sidone 
forletendre bi+d in domd+age +tonne eow.
<P 95>
<R 11.23>
(\et tu cafarnauum numquid usque ad caelum exaltaberis usque
in infernum discendes quia si in sodomis 
factae fuissent uirtutes que factae sunt in te forte
mansissent usque in hunc diem\) & +du cafarnaum 
ah +tu o+d heofun bist ah+afen o+d helle +du nider astigest
for+don +te +t+ar in sodomingum worht were m+agen 
+ta worht werun in +de wen +te hi+a wunade o+d +tisne
d+ag.
<R 11.24>
(\uerumtamen dico uobis quia terrae sodomorum remissius erit
in die iudici quam tibi\) hwe+dre +tonne 
ic s+acge eow +t+at eor+de sodominga forletend+a bi+d in
domd+age +tonne +te.
<R 11.25>
(\in illo tempore respondens iesus dixit confiteor tibi pater
domine caeli et terrae quia abscondisti 
haec a sapientibus et prudentibus et reuelasti ea
paruulis\) in +ta tid ondwyrde se h+alend & cwe+t 
ic ondetu +te f+ader dryhten heofun+as & eor+de for+ton de +tu
ahyddest +tas from snottrum & for+donclum & 
onwrige hiae lytlum.
<R 11.26>
(\ita pater quia sic fuit placitum ante te\) swa f+ader
for+ton +de swa gelicade beforan +de.
<R 11.27>
(\Omnia mihi tradita sunt a patre meo et nemo nouit filium
nisi pater neque patrem quis nouit nisi 
filius et cui uoluerit filius reuelare\) all me sald sindun
from f+ader minum & n+anig con +tone sunu nym+te 
f+ader ne +tone f+ader hwa con nym+te se sunu & +d+am
+te wile se sunu onwrigan.
<R 11.28>
(\uenite ad me omnes qui laboratis et honorati estis et ego
reficiam uos\) cume+t to me alle ge +te winna+t 
& gebyrde sindun & ic gereorde eow.
<R 11.29>
(\tollite iugum meum super uos et discite a me quia mitis sum
et humilis corde et inuenietis requiem 
animabus uestris\) habba+t vel nima+t ioc min ofer eowic &
leornia+d +at me for+ton milde ic eam & eadmod 
heorte & ge gemoete+t r+aste saulum eowrum.
<R 11.30>
(\iugum enim meum suaue est et honus meum leue est\) ioc
for+ton min wynsum is & byr+den min liht is.
<P 97>
<R 12.1>
(\In illo tempore abiit iesus per sata sabbato
discipuli autem eius essurientes coeperunt uellere 
spicas et manducare\) in +ta tid eode se h+elend +turh
acras on r+asted+age leorneras +ta his hyngrede 
ongunnon hriopan +achir & eton.
<R 12.2>
(\farissei autem uidentes dixerunt ei ecce discipuli tui
faciunt sabbatis quod non licet eis facere\) 
fariss+ais +ta ges+agon cwedun to him henu discipulas +tine
doa+t on restedagum +t+at nis alefed heom to
doanne.
<R 12.3>
(\ille autem dixit eis non legistis quid fecerit dauid
quando esurit et qui cum eo erant\) he +ta 
cwe+d to heom ah ge hreorde+t hw+at dyde daui+d +ta hine
hyngrede & +ta +te mid him w+eron.
<R 12.4>
(\quomodo intrauit in domum dei et panes propossitionis
comedit quos non licebat ei comedere neque 
his qui cum eo erant nisi solis sacerdotibus\) hu he eode in
hus gode & hlaf for+dsetennisse et +ta +te
ne w+as gel+afed vel ne byrede him to etanne ne +t+am +te mid
him w+aron nym+te anum sacerdum.
<R 12.5>
(\Aut non legistis in lege quia sabbatis sacerdotes in templo
sabbatum uiolant et sine crimine sunt\) 
o+t+t ne reorda+t in ae +t+at on rested+agum sacerdes in
templ +ta r+asted+age wemma+t & butan hehsynne syndon.
<R 12.6>
(\dico autem uobis quia templo maior est hic\) ic s+acge
+tonne eow +t+at templ mara is her.
<R 12.7>
(\si autem scieritis quid est missericordiam uolo et non
sacrificium numquam condemnasetis innocentes\) 
+t+ar ge +tonne wiston hw+at +t+at is mildheortnisse ic
wille & no as+agdnisse n+afre ge ni+drade +ta unsce+t+dende.
<R 12.8>
(\dominus est enim etiam sabbati filius hominis\) drihten is
for+ton ge ec gerested+ages sunu monnes.
<R 12.9>
(\Et cum inde transiset uenit in sinagogam eorum\) & +ta he
+tonan geliorde cuom in somnunge heora.
<P 99>
<R 12.10>
(\et homo erat ibi manum habens aridam et interrogabant eum
dicentes siliciet sabbatis curare ut accussarint 
eum\) & mon w+as +d+ar honda h+abbende adrugade &
hie frugan vel ahsadun hine cwe+tende mot monn 
on restedagum h+alon +t+at hie cw+amdon vel acuste hine.
<R 12.11>
(\ipse autem dixit illis quis erit ex uobis homo qui habeat
ouem unam et si ceciderit haec in foueam 
sabbatis nonne tenebit eam et leuauit\) he +ta cw+a+t to
heom hwilc bi+d eower monn se+te h+abbe scep an
& gif fealle+t +t+at in sea+t vel pytt on rested+agum ah he
ne genime+t hine & ahefe+t.
<R 12.12>
(\quanto magis melior est homo oue itaque licet sabbatis bene
facere\) hu miccle mae vel swi+dor bettra 
is monn +tonne scep for+ton is alefed on restedagum god to
doanne.
<R 12.13>
(\tunc ait homini extende manum tuam et extendit manum suam 
et restituta est ei sanitati sicut altera\) +ta cw+a+t
he to +t+am menn a+tene hond+a +tine & he a+tenede honda his
& agefen w+as +t+em h+alo swa siu o+teru.
<R 12.14>
(\et euntes autem farissei consilium faciebant aduersus eum
quomodo eum perderent\) & utgangende +ta 
fariseas ge+tehtunge dydun wi+d hine hu hie hine ofslean
sculdon.
<R 12.15>
(\Iesus autem sciens secessit inde et sequti sunt eum multi
et curabat eos omnes\) se h+alend +ta wiste 
gewat +tonan & folgadun hine monige & he geh+alde +ta ealle.
<R 12.16>
(\et praecipit eis ne manifestum eum facerent\) & bebead heom
+t+at hi+a ne gecu+dne vel ewisade hine dydun.
<R 12.17>
(\ut adinpleretur quod dictum est per esaiam profetam
dicentem\) +t+atte gefylled w+are +t+at acwedan w+as
+turh esaias +tone witgan cwe+tende.
<R 12.18>
(\ecce puer meus quem elegi dilectus meus in quo bene
conplacuit anima mea ponam spiritum meum super 
eum et iudicium gentibus nuntiabit\) henu cneht min +tone ic
geceas se leofa min in +t+am wel gelicade 
saule mine ic sette gast minne ofer hine & he doeme+d
+teodum s+age+t.
<R 12.19>
(\non contendet neque clamabit neque audiet aliquis uocem
eius in plateis\) ne flite+t ne he ne cliopa+t 
ne gehera+d n+anig stemn his on wor+dum.
<P 101>
<R 12.20>
(\arundinem quassatam non confringet et linum fumigans non
extinguet donec eiciat ad uictoriam in iudicium\) 
hread +t+at wagende ne tobrece+t & fl+ax vel lin
smikende ne adw+ascet o+t +t+at ut asende+t to sigor in dome.
<R 12.21>
(\et in nomine eius gentes sperabunt\) & in noman his +teode
hyhta+t.
<R 12.22>
(\Tunc oblatus est ei homo demonium habens caecus et mutus
surdus et curauit eum ita ut loqueretur 
et uideret et audiret\) +ta gebroht w+as him monn deofulseoke
he w+as blind & dumb & deaf & +ta geh+alde 
hine & swa +t+at he sprec & ges+ah & gehoerde.
<R 12.23>
(\Et stupebant omnes turbae et dicebant numquid hic est
filius dauid\) & wundradun alle +ta menigu & 
cw+adon ah cwe+test +tu +tis sie sunu daui+des.
<R 12.24>
(\farisei autem audientes dixerunt hic non eicit demones nisi
in belzebul principe demoniorum\) fariseas 
+ta gehoerende cwedun +tes ne awoerpe+t deoful nym+te in
belzebub +t+at is aldor deofla.
<R 12.25>
(\Iesus autem sciens cogitationes eorum dixit eis omne regnum
diuissum contra se desolabitur et omnis 
ciuitas uel domus diuissa contra se non stabit\) se helend
+ta witende +tohtas heora cwe+t to heom +aghwilc 
rice ged+eled wi+d him seolfum awoested bi+t & +aghwilc
c+astre o+t+ta hus ged+aled wi+d him seolfum ne stonde+t.
<R 12.26>
(\si enim satanas satanan eiecit aduersus se diuissus est
quomodo ergo stabit regnum eius\) & gif +tonne 
wi+derweard se wi+terwear+d utweorpe+t wi+d him seolfum
ged+aled he is hu +tonne stonde+t rice his.
<R 12.27>
(\et si ego in belzebul eiecio demones filii uestri in quo
eiciunt ideo ipsi erunt iudices uestri\) 
& gif ic +tonne in belzebub utwyrpe deoful bearn eowre in
hw+am awyrpe+t for+ton hi+e beo+t doeme eowre.
<R 12.28>
(\si autem in spiritu dei ego eicio demones igitur peruenit
in uos regnum dei\) gif +tonne in gaste godes 
ic utwyrpe deoful +tonne vel cu+tlice becyme+t in eow
rice godes.
<R 12.29>
(\aut quomodo quis potest intrare in domum fortis et uassa
eius diripere nisi prius alligauerit fortem 
et tunc domum illius eripiet\) o+t+ta hu +anig m+ag gangan
in huse stronges & fatu his tobregdan nym+te 
+ar gebinda+t se stronge & +tonne hus his tobr+egde+t.
<R 12.30>
(\Qui enim non est mecum contra me est et qui non congregat
mecum spargit\) se+te +tonne nis mid mec wi+d 
me is & se+te ne somna+t mec se stence+t.
<P 103>
<R 12.31>
(\ideo dico uobis omne peccatum et blasfemia remittetur
hominibus spiritus blasfemia non dimittetur\) 
for+ton ic s+acge eow +aghwilc synne & efulsung vel bi+t
forleten monnum gastes efalsung ne bi+d forleten.
<R 12.32>
(\et quicumque dixerit uerbum aduersus filium hominis
remittetur ei qui autem dixerit contra spiritum 
sanctum non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in
futuro\) & swa hw+alc swa cwe+ta+t word wi+t 
sunu monnes forleten bi+d +t+am se+te +tonne cwe+ta+t wi+d
gaste +t+am halgum ne bi+t forleten +t+am ne in +disse
weorlde ne in +t+are towarde.
<R 12.33>
(\Aut facite arborem bonam et fructum eius bonum aut facite
arborem malam et fructum eius malum si 
quidem ex fructu arbor agnoscetur\) o+t+te wyrce+t treow god &
westem his godne o+t+te wyrce+t treuw yfel 
& westem his yfelne for+ton +te of westem bi+d treow ongeten.
<R 12.34>
(\progenies uiperarum quomodo potestis bona loqui cum sitis
mali ex abundantia enim cordis os loquitur\) 
ge cynn nedrana hu magun ge god sprecan nu nu ge yfle
sindun of nyhtnisse for+ton heorta mu+d spreoca+t.
<R 12.35>
(\Bonus enim homo de bono thesauro cordis sui profert bona et
malus homo de malo thesauro cordis sui 
profert mala\) god monn of godum horde heorta his bere+t god
& yfel monn of yfle horde heorta his bere+t yfel.
<R 12.36>
(\Dico autem uobis quoniam omne uerbum [{otiosum{] quod locuti
fuerint homines in die iudici reddent de
eo rationem\) ic s+acge +tonne eow +t+at +agwilc word unnytt
+tara +te gesprecan beo+tan menn in d+ag domes 
hie ageofa+t bi +t+am reht.
<R 12.37>
(\ex uerbis enim tuis iustificaberis et ex uerbis tuis
condempnaberis\) of wordum for+ton +tinum +tu bist 
geso+tf+asted & of wordum +tinum +tu bist ni+drad.
<R 12.38>
(\Tunc responderunt ei quidam de scribis et fariseis dicentes
magister uolumus a te signum uidere\) 
+ta ondswaradun him sumne bokere & fariseas cw+a+tende lareu
we willa+t from +te tacen geseon.
<R 12.39>
(\Qui respondens eis ait generatio mala et adultera signum
querit et signum non dabitur ei nisi signum 
ionae profet+a\) he ondswarade heom cwe+t cneorisse yfel &
forlegene tacen soecet & taken ne bi+d sald 
him nym+te tacen Ionas se witga.
<P 105>
<R 12.40>
(\sicut enim fuit ionas in uentre caeti tribus diebus et
tribus noctibus sic erit filius hominis tribus 
diebus et tribus noctibus in corde terrae\) swa swa
for+ton w+as Ione in wombe +t+as hwales +treo dagas 
& +treo niht swa bi+d sunu monnes +treo daga & +treo n+aht
in heorte eor+de.
<R 12.41>
(\uiri ninuitae surgent in iudicio cum generatione ista et
condempnabunt eam quia penitentiam egerunt 
in praedicatione ionae et ecce plus hic quam iona\) weras
mennisce arisa+t in dom+a mi+d cneorisse +tas 
& ni+driga+d hi+a for+ton +te hreunisse dydon in lare Ionas
& henu mara is her +tonne ionas.
<R 12.42>
(\regina austri surget in iudicio cum generatione ista et
condempnabit eam quia uenit a finibus terrae 
audire sapientiam solomonis et ecce plus hic quam 
solomon\) d+ales vel cwaen su+tan cuom arise+d in 
dom+a mi+d cneorisse +tas & ni+dra+d hi+a for+ton +te hiu cuom
from ende eor+de to geheranne snyttro salomones 
& henu mara is her +tonne salomonn.
<R 12.43>
(\Cum autem exierit spiritus inmundus ab homine ambulat per
loca arida querens requiam et non inuenit\) 
+tonne utgae+t gast unklene of menn he g+a+t +turh stowe
dryge soecende reste & ne gemoete+t.
<R 12.44>
(\tunc dicit reuertar in domum meam unde exiui et ueniens
inuenit eam uacantem scopis mundatam et ornatam\) 
+tonne cw+e+t ic wille eft wendan in hus min +tonan
+te ic uteode & cumende gemoete+t hit emetig 
aswopen cl+ane & gefr+etwad.
<R 12.45>
(\tunc uadit et adsumit secum septem alios spiritos nequiores
se et intrantes habitant ibi et fiant
nouissima illius hominis peiora prioribus sic erit et
generationi huic pessim+a\) +tonne g+a+t & genime+t 
mi+d him siofun o+tre gastes wyrse +tonne he & ingangende
eardiga+t +d+ar & weor+da+t +te ytm+aste d+ag +t+as
monnes wyrse +tonne +ta erran swa bi+d ec & cneorisse +tas
wyrresta.
<R 12.46>
(\Adhuc eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres
foris stabant querentes loqui ei\) +tende he 
+ta spr+ec to +t+am mengum henu moder his & bro+ter ut+a
stodan soecende +t+at sprece wi+d him.
<R 12.47>
(\dixit autem ei quidam ecce mater tua et fratres tui foris
stant querentes te\) cw+a+t +ta to him sum 
monn henu moder +tin & bro+der +tin ute stonda+t soecende +te.
<P 107>
<R 12.48>
(\at ipse respondens dicenti sibi aitque est mater mea et
fratres mei qui sunt\) he sylfe ondwyrde to 
+t+am soecende & cw+a+t hwelc is moder min & bro+ter mine
hwilce syndun.
<R 12.49>
(\et extendens manum in discipulos suo dixit ecce mater mea
et fratres mei\) & a+tenende hond in leornerum 
his cw+a+t henu moder min & bro+ter min.
<R 12.50>
(\quicumque fecerit uoluntatem patris mei qui in caelis est
ipse meus et frater et soror et mater est\) 
swa hwa swa wyrce+t willan f+ader mines +te in heofunum
is se min ge bro+ter & swuster & moder is.
<R 13.1>
(\In illo die exiens iesus de domu sedebat secus mare\) on
+t+am d+age gangende se h+alend of huse ges+at
bi s+ae.
<R 13.2>
(\et congregatae sunt ad eum turbae ita ut in nauicula
ascendens sederet et omnis turbae stabat in 
litore\) & gesomnadun to him mengu swa +t+at he on scipe
astigende gesett & all seo mengu stod on wara+te.
<R 13.3>
(\et locutus est eis multa in parbolis dicens ecce exit qui
seminat seminare\) & he sprec to heom feola 
in gelicnissum cwe+tende henu ut eode se sawend to
sawenne.
<R 13.4>
(\et dum seminat quaedam ciciderunt secus uiam et uenerunt
uolucres caeli et comederunt ea\) & +ta he
seow sume gefeollun bi w+age & cuomun fuglas heofun &
fr+atun +t+at.
<R 13.5>
(\alii autem ciciderunt in petrosa ubi non habebant terram
multam et continuo exorta sunt quia non 
habebant altitudinem terrae\) o+tere +tonne gefeollon on
stanig lond +t+ar ne h+efde eor+de miccle & hr+a+te 
cuomun upp for+ton +te hie n+afdon heanisse eor+de.
<R 13.6>
(\sole autem ortu estuauerunt et qui non habebant radicem
aruerunt\) sunne +ta upp cuom hatedun & for+ton 
+te hie n+efdun [{wyrtryme{] forwisnadun.
<R 13.7>
(\alia autem ciciderunt in spinas et creuerunt spin+a et
suffocauerunt ea\) sume +tonne gefetun in +tornas 
& wexon +ta +tornas & smoradun hi+a.
<P 109>
<R 13.8>
(\alia uero ciciderunt in terram bonam et dabant fructum
aliud c aliud lx aliud xxx\) Sume +tonne gefetun 
on eor+de gode & saldun w+astem sume hundteontig sume
sextig sume +tritig.
<R 13.9>
(\qui habet aures audiendi audiat\) se+te h+abbe eara
gehernesse gehere.
<R 13.10>
(\et accedentes discipuli eius dixerunt quare in parabulis
loqueris eis\) & gangende to him +ta leorneras 
his cw+adun forhwon in gelicnissum spreces +tu heom.
<R 13.11>
(\qui respondens ait illis quia uobis datum est nosse
misteria regni caelorum illis autem non est datum\) 
he +ta onswarade cw+e+t to heom for+ton +te eow sald is
gecunnan geryne rice heofuna heom +tonne ne
is sald.
<R 13.12>
(\Qui enim habet dabitur ei et abundabit qui autem non habet
et quod habet auferatur ab eo\) se+te +tonne 
h+af+t sald bi+d him & genyhtsuma+t se+te +tonne ne h+af+d
ge +t+at he [{h+af+d{] afirred bi+d him.
<R 13.13>
(\Ideo in parabulis loquor eis quia uidentes non uident et
audientes non audiunt neque intellegunt\)
for+ton in gelicnissum ic sprece heom +te hie geseende ne
geseo+t & geherende ne gehoera+t ne ongeota+d.
<R 13.14>
(\ut adinpleretur eis profetia esaiae dicentis auditu
audietis et non intellegitis et uidentes uidebitis 
et non uidebitis\) +t+at sie gefylled heom witigdom
esaias cwe+tende mid gehernisse ge gehera+d & 
ne ongeta+t & geseende gesea+t & ne geseo+t.
<R 13.15>
(\incrasatum est enim cor populi huius et auribus suis
grauiter audierunt et oculos suos clusserunt
ne quando uideant oculis et auribus audiant et corde
intellegant et conuertantur et sane illos\) gef+atted 
is for+ton heorte folkes +tisses & earum heora
hefiglice geherdun & egu heora fortyndon +tyles 
hie hwanne geseo egum & earan geheran & heorte ongeton &
gecerrede & ic h+alo hiae.
<R 13.16>
(\Uestri autem beati oculi qui uident et aures uestre quae
audiunt\) eower +tonne eadige ege +te hi+a 
geseo+d & earan eowre +te hi+a gehera+d.
<P 111>
<R 13.17>
(\amen dico uobis quia multi profetae et iusti cupierunt
uidere quae uidetis et non uiderunt que auditis 
et non audierunt et audire\) so+t ic s+acge eow for+ton
monige witgu & so+tfeste wilnadun +t+at geseon 
+ta +te geseo+t & ne gesegon & gehera +ta +te ge [{hoeres{]
& ne [{geherdon{] .
<R 13.18>
(\Uos ergo audite parabulam seminantis\) ge for+ton gehera+d
gelicnisse +t+as sawendes.
<R 13.19>
(\omnis enim qui audit uerbum regni et non intellegit uenit
malignus et rapuit quod seminatum est in 
corde eius hic est qui seminatus est secus uiam\) +aghwilc
+tara +te gehera+d word rices & ne ongeta+t 
cym+t se w+argad & gerise+d +t+atte sawen w+as in heorte his
+t+at is se+te sawen w+as bi w+age.
<R 13.20>
(\qui autem supra petrosa seminatus est hic est qui audit
uerbum et continuo cum gaudio accipit illud\) 
se+te +tonne on +ta stanige lond gesauwen w+as +t+at is
se+te gehere+t word & hra+de mid gefea onfoeh+t +t+am.
<R 13.21>
(\non habet in se radicem sed est temporalis facta autem
tribulatione et perse propter uerbum continuo 
scandalizatur\) ne h+afe+t +tonne in him wyrtryma ah is
wilen geworden +tonne swincnisse & oehtnisse
for +t+am wordum hra+de ondspurnisse +trowa+d.
<R 13.22>
(\qui autem in spinis seminatus est hic est qui uerbum audit
et solicitudo saeculi istius et fallacia 
diuitiarum suffocauit uerbum et sine fructu efficitur\)
se+te +tonne in +dornum gesauwen w+as +t+at is 
se+te word gehere+t & behygdnis weorulde +tisse & lygnisse
weolan asmora+t +t+at word & butan westemleas geweor+d+ad.
<R 13.23>
(\qui uero in terram bonam seminatus est hic est qui audit
uerbum et intellegit et fructum adfert et 
facit aliud quidem centissimum aliud sexagissimum porro
aliud tricissimum\) se+te +tonne in eor+de godne 
gesauwen w+as +t+at is se+te gehere+d word & ongete+d &
westem for+d bere+t & wyrce+t sume +tonne vel eowic 
hundteontig sume sextig sume +tritig.
<R 13.24>
(\Aliam parabulam possuit illis dicens simile est regnum
caelorum homini qui seminauit bonum semen 
in agro suo\) o+ter gelicnisse gesette vel ges+agde heom
cw+a+tende gelic is rice heofunas menn +d+am +te seow 
god sed on lond his.
<P 113>
<R 13.25>
(\cum autem dormierunt homines uenit inimicus eius et
superseminauit zizania in medio tritici et abit\) 
+ta hie so+tlice sleptun +ta menn cuom feond his &
oferseow weod in midle +t+as hw+ates & him aweg eode.
<R 13.26>
(\cum autem creuisset haerba et fructum fecisset tunc
apparuit zizania\) +ta so+tlice weox se brord & 
westem dyde +ta +ateawde ek +ta weod.
<R 13.27>
(\et accedentes autem serui ad patrem familias dixerunt ei
domine nonne bonum semen seminasti in agro 
tuo unde ergo habet zizania\) & cumende +ta esnas to f+ader
+tas heoredes cwedun to him drihten no +tu 
god sed geseowe on lond +tin hwonan +tonne h+af+d hit +t+at
weod.
<R 13.28>
(\et ait illis inimicus homo hoc fecit dixerunt autem ei
serui uisimus et colligimus ea\) & cwe+t to 
heom unhold monn +t+at gedyde cwedun +ta him esnas wiltu we
g+an & gesomnige hi+a.
<R 13.29>
(\et ait eis non ne forte colligentes zizania eradicetis
simul cum eis et triticum\) & cwe+t to heom 
nic +tyles gesomnende +ta weod aluc+a somed mi+d +d+am & ek
+tone hwete.
<R 13.30>
(\sed sinite utraque crescere usque ad missem et in tempore
messis dicam messoribus meis colligite 
primum zizania et alligate ea fasciculo ad comburendum
triticum autem congregate in orreum meum\)
ah lete+t begen wexan o+t+te to ripe & in tid ripes ic cwe+de
to riftrum minum gesomnig+a+t arest +ta weod 
& gebinde+t hi+a sceafum to beornane hwete +tonne
gesomniga+t in berern mine.
<R 13.31>
(\Aliam parabulam propossuit eis dicens simile est regnum
caelorum grano sinapis quod accipiens homo
seminauit in agro suo\) o+ter gelicnisse s+agde heom
cwe+tende gelic is rice heofunas corne sinapis +t+at 
genimende mon seow on londe his.
<R 13.32>
(\quod minimum quidem est omnibus seminibus cum autem
creuerit maius est omnibus holeribus et fit arbor 
ita ut uolucres caeli ueniant et habitant in ramis eius\)
+t+at l+asest +tonne is alra seda & hit +tonne 
wexe+t mara is wyrtum & gewyr+d treow swa +t+at fluglas
heofun cuma+t & eardiga+d in telgrum his.
<R 13.33>
(\Aliam parabulam locutus est eis dicens simile est regnum
caelorum fermento quod acceptum mulier abscondit 
in farina satis tribus donec fermentatum est totum\)
o+ter gelicnisse sprec to heom cwe+tende
gelic is rice heofunas beorma +tonne genimende wif gehydde in
melw+as mittum +drim o+t+t+at gebeormad w+as all.
<P 115>
<R 13.34>
(\Haec omnia locutus est ad turbas in parabulis et sine
parabulis non loquebatur eis\) +tas all sprec
h+alend to m+angum in gelicnissum & butan gelicnissum ne
sprec he to heom.
<R 13.35>
(\ut adinpleretur quod dictum est per esaiam profetam
dicentem aperiam in parabulis os meum eructabo 
qui absconsa erant a constitutione mundi\) +t+at gefylled
w+ere +t+atte gecweden w+as +turh esaias +tone
witgu cwe+tende ic ontyno in gelicnissum mu+d minne roketto
for+d vel bilketto for+d +ta +te ahyded werun 
from setnisse middangeardes.
<R 13.36>
(\Tunc demissis turbis uenit in domum et accesserunt ad eum
discipuli eius dicentes dissere nobis parabulam 
tritici et zezaniorum agri\) +ta forletende +ta mengu
cuom in huse & eodun to him leorneras his 
cw+a+tende arecce us +ta gelicnisse hw+ate & weode londes.
<R 13.37>
(\qui respondens ait qui seminat bonum semen filius hominis
est\) he +ta ondswarede & cw+a+t se+te sauwe+t 
god sed sunu monnes +t+at is.
<R 13.38>
(\ager autem hic mundus bonum uero semen hii sunt filii regni
zezania autem filii sunt nequam\) +t+at 
lond +tonne is middangeard +t+at gode wiotudlice se+ed sindun
bearn rices +ta weod +tonne bearn syndon +ta
n+anegu.
<R 13.39>
(\inimicus autem qui seminauit ea est diabulus messis uero
consummatio saeculi est messores autem angeli 
sunt\) se fiond +tonne se+te seow hi+a is deoful +ta rip
+tonne endunge weorulde is +ta riftra +tonne
englas [{syndun{] .
<R 13.40>
(\si ergo colliguntur zezania et igni conburentur sic erit in
consummatione saeculi\) swa beo+t gesomnad 
+ta weod & fyre forberned swa bi+d in endunge weorulde.
<R 13.41>
(\mittet filius hominis angelos suos et colligent de regno
eius omnia scandala et eos qui faciunt iniquitatem\) 
sende+t sunu monnes englas his & hi+a asomniga+t
of rice his all geswicu & +ta fremmende unreht.
<R 13.42>
(\et mittet eos in caminum ignis ardentis illic erit fletus
et stridor dentium\) & sende+t +ta in ofne
fyres beornende +t+ar bi+d wop & gristbitung to+ta.
<R 13.43>
(\tunc iusti fulgebant sicut sol in regno patris eorum qui
habet aures audiendi audiat\) +tanne +ta so+tfeste 
scina+t swa swa sunne in rice fader heora se+te h+abbe
earan gehernisse geho+are.
<P 117>
<R 13.44>
(\Simile est regnum caelorum thesauro abscondito in agro quem
qui inuenit homo abscondit et prae gaudio 
illius uadit et uendit omnia quae habuit et emit agrum
illum\) gelic is rice heofunas goldhorde 
gehyded in eor+de +t+am se+te finde+t +te monn ahyde+t & for
gefea his g+a+t & bebygi+d vel sella+t all +t+at he
h+afe+t & bygi+t lond +t+at.
<R 13.45>
(\iterum simile est regnum caelorum homini negotiatori
querenti bonas margaretas\) eft gelic is rice
heofunas menn ceape sohte gode ercnanstanas.
<R 13.46>
(\inuenta autem una margareta praetiosa abiit et uendidit
uniuersa quae habuit et emit eam\) & gemoetend 
+ta +anne ercnastan diorwyr+de eode & salde eall +t+at he
h+afde & gebohte +tanne.
<R 13.47>
(\iterum simile est regnum caelorum sagine misae in mari ex
omni genere piscium congreganti\) eft gelic 
is rice heofunas nett asendun in sae & of +aghwilce cynne
fisca +t+at somnendum.
<R 13.48>
(\cumque inplete essent ducentes et secus litus sedentes
elegerunt bonos in uassa malos autem misserunt 
foras\) +ta hit gefylled w+as uppteonde & bi wara+de
gesittende gecuron +ta gode in fatu +ta yfle +tonne 
sendun ut.
<R 13.49>
(\sic erit in consummatione saeculi exibunt angeli et
separabunt malos de medio iustorum\) swa bi+d in 
endunge weoruldes & +tonne g+a+t englas & asceade+t yfle of
midle so+dfestra.
<R 13.50>
(\et mittent eos in caminum ignis ibi erit fletus et stridor
dentium\) & senda+t hi+a in ofn fyres +t+er
bi+d wop & gristbitung to+ta.
<R 13.51>
(\intellegitis haec omnia dicunt ei etiam domine\) ongeta+t
ge +tas eall cwedun hie la drihten.
<R 13.52>
(\ait illis ideo omnis scriba doctus in regno caelorum
similis homini patrifamilias qui profert de 
thesauro suo noua et uetera\) cwe+t to heom for+ton +aghwilc
bokere gel+ared in rice heofunas is gelic menn 
f+ader hina +t+am +te for+dbere+d of goldhord his +ta
neowe & +ta ealde.
<R 13.53>
(\et factum est cum consummasset iesus parabulas istas
transit\) & gelamp +ta geendade se h+alend gelicnisse;
+tas foerde +tonan.
<R 13.54>
(\Et ueniens in patriam suam docebat eos in sinagogis eorum
ita ut mirarentur et dicerent unde huic
sapientia et uirtutes\) & cuom in oe+tel his gel+arde hi+a in
gesomnungum heora swa +t+at hi+a wundradun 
& cweden hwonan +tissum +tas snottre & m+agen.
<P 119>
<R 13.55>
(\nonne hic est fabri filius ioseph nonne dicitur maria mater
eius et fratres eius iacobus et iohannis 
et simon et iudas\) ah +tis nis smi+des sunu iosep ah ne
hatte maria moder his & bro+ter his iacob 
& iohannes & simon & iudas.
<R 13.56>
(\et sorores eius nonne omnes apud nos sunt unde ergo huic
omnia ista\) & sw+aster his ah ne ealle mi+d 
us sindon hwonan sindun +tissum all +tas.
<R 13.57>
(\et scandalizabantur in eo iesus autem dicit non est
prof+ata sine honore nisi in patria sua et in 
domu sua\) & ondspurniss+e +trowadun in him se helend +ta 
cw+e+t nis witga butan are nym+te in oe+tel his &
in hus his.
<R 13.58>
(\et ideo non fecit ibi uirtutes multas propter
incredulitatem eorum\) & for+ton ne worhte +t+ar m+agen 
monige for ungeleafa heora.
<R 14.1>
(\In illo tempore audiuit herodis tetrarcha famam iesu\) in
+ta tid gehoerde herodes tetrarcha hlisa se h+alend.
<R 14.2>
(\et ait pueris suis numquid hic est iohannis babtista quem
decolaui ipse surrexit a mortuis et ideo 
uirtutes operantur in eo\) & cwe+t to +d+agnum his ah +tis
is iohannes se baezere +te ic heht heawan he
aras from dea+de & for+ton m+agen sindun worht in him.
<R 14.3>
(\herodis enim tenuit iohannem et alligauit eum et possuit in
carcerem propter erodiadem uxorem fratris 
sui pilippi\) herodes for+ton genom iohannes & gebond
hine & sette in carcern for herodiadi wif 
bro+ter his philippes.
<R 14.4>
(\dicebat enim non licet tibi habere eam\) s+agde him for+ton
iohannes nis alefed +de to habbanne hire.
<R 14.5>
(\et uolens eum occidere timuit populum quia sicut profetam
eum habebant\) & wolde hine ofslean ondreord 
him +t+at folc for+ton swa swa witgu hine h+afdun.
<R 14.6>
(\Die autem natalis herodis saltauit filia herodiadis in
medio triclinio et placuit herodi\) on d+ag 
+ta gebyrde herode pleagade dohter +tara herodiade in midle &
licade herodes.
<P 121>
<R 14.7>
(\unde cum iuramento pollicitus est ei dare quodcumque
postulasset ab eo\) +ta mi+d a+te geheht +t+at hire 
salde swa hw+at swa hiu bede hine.
<R 14.8>
(\at illa pr+amonita a matre sua inquid da mihi in disco
capud iohannis babtistae\) & hiu gemonade from 
moder hire cwe+d her sele me on disce heafod iohannes se
bezere.
<R 14.9>
(\et contristatus rex propter iuramentum autem et eos qui
pariter recumbebant cum eo iusit dari\) & 
w+as geunrotsed se cyning for +t+am a+te +tonne & +d+am +te
+atg+edre hleonudun mi+d him heht sellan.
<R 14.10>
(\misitque et decolauit iohannem in carcere\) & sende &
ofslog iohannes in carcerne.
<R 14.11>
(\et allatum est capud eius in disco et datum est puellae et
puella dedit matri suae\) & broht w+as heafud 
his on disce & sald w+as +t+am m+agden & +t+at m+agden
b+er vel salde moder hire.
<R 14.12>
(\et accedentes discipuli eius tollerunt corpus eius et
sepellerunt illud et uenientes nuntiauerunt
iesu\) & cumende leorneras his genomun lichoma his &
bebyrgedun hit & cumende cyddun vel s+agdun se
helend.
<R 14.13>
(\Quod cum audisset iesus secessit inde in nauiculam in locum
desertum seorsum et cum audissent turbae 
saecutae sunt eum pedestres de ciuitatibus\) +ta +t+at +ta
geherde se helend gewat +tonan on scipe in stowe 
woesten sundor & +t+at geherende mengu folgedun him on
foe+de of c+astrum.
<R 14.14>
(\et exiens uidit turbam multam et misertus est eis et
curauit languido se orsum\) & he utgangande ges+ah 
mengu miccle & [{ondmilsade{] +t+are & gehelde untryme
sundor vel heora.
<R 14.15>
(\Uespere autem facto accesserunt ad eum discipuli eius
dicentes desertus est locus hic et hora iam
pr+ateriit demitte turbas ut euntes in castella emant sibi
escas\) on efen +tonne geworden eodun to him 
leorneras his cwe+tende woestig is stowe +teos & tid vel
hwil for+d gewat forlet +tas mengu +t+at hi+e 
gangende in c+astre gebycge heom mete.
<R 14.16>
(\iesus autem dixit illis non habent necessire adeuntes date
illis uos manducare\) se helend +ta cw+a+t
to heom nabba+t hi+e +tearfe to gangenne sella heom ge etan.
<P 123>
<R 14.17>
(\responderunt ei non habemus hic nisi u panes et duos
pisces\) he andswaredun him nabba+t we her nym+te 
fif hlafes & twegen fiscas.
<R 14.18>
(\qui ait illis adferte illos mihi huc\) he +ta cwe+t to heom
gebringa+t +ta me hider.
<R 14.19>
(\et cum iussiset turbam discumbere super fenum acceptis u
panibus et duobus piscibus aspiciens in 
caelum benedixit et fregit et dedit discipulis suis panes
discipuli autem turbis\) & heht +ta mengu gesittan 
on hoeg & genom +ta fif hlafas & tw+agen fiscas &
locande in heofun bledsade & br+ec & salde leorneras 
his +ta hlafes leorneras +ta mengu.
<R 14.20>
(\et manducauerunt omnes et saturati sunt et tullerunt
reliquias xii cofinos fragmentorum plenos\) &
etun alle & fulle wyrdun & genoman +ta hlafe tw+alf monde
+tara gebroca fulle.
<R 14.21>
(\manducantium autem fuit numerus u milia uirorum exceptis
mulieribus et paruulis\) etendra +tara +tonne 
w+arun getala fif +tusen+d weora ek vel butan wifum &
cnehtum.
<R 14.22>
(\Et statim iusit discipulos suos ascendere in nauiculam et
praecedere eum trans fretum donec ipse 
demitteret turbas\) & sona heht leorneras his astigan on scipe
& for+dfere hine ofer sae o+t +t+at he forlet +ta mengu.
<R 14.23>
(\Et demisa turba ascendit in montem solus orare uespere
autem facto solus erat ibi\) & +ta forlet +tara 
mengu astag on dune ane him gebiddan efen +ta vel geworden
he ane w+as +d+er.
<R 14.24>
(\nauicula autem in medio mari iactabatur fluctibus erat
autem illis uentus contrarius\) +t+at scip +tonne 
on middum sae w+as worpen y+tum w+as for+ton heom wind
[{wi+derweard{] .
<R 14.25>
(\quarta autem uigilia noctis uenit ad eos iesus ambulans
supra mare\) feor+te +t+are wacone n+ahtes cuom 
to heom se helend gangende ofer +tone s+ae.
<R 14.26>
(\et uidentes eum supra mare ambulantem turbati sunt dicentes
quia fantasma est et prae timore clamauerunt\) 
& gesegun hine ofer +tone sae gangandne gedryfed
werun in mode cwe+tende +te +t+at scinlac w+are
& for +agsa cliopadun.
<R 14.27>
(\et continuo quae iesus locutus est eis dicens habete
fiduciam ego sum nolite timere\) & sona se helend 
sprec to heom cw+e+tende habba+t b+eldu ic hit eam ne
forhta+t ge.
<P 125>
<R 14.28>
(\Respondens autem petrus ei et dixit domine si tu es iube me
uenire ad te super aquas\) ondswarede 
+ta petrus him & cw+a+t drihten gif +tu +t+at si+e hat mec cume
to +te ofer +t+at w+ater.
<R 14.29>
(\Et ipse ait ueni et discendiens petrus de nauicula
ambulabat super aquam ut ueniret ad iesum\) & he 
cw+a+t cum & astigende petrus of +t+am scipe eode ofer +t+at
w+ater +t+at he cuome to +t+am helende.
<R 14.30>
(\uidens uero uentum ualidum timuit et cum coepisset mergi
clamauit dicens saluum me fac domine\) geseah 
+ta +tone wind swi+dne frohtade & +ta ingon sincan cegde
cw+e+tende h+al mec drihten.
<R 14.31>
(\et continuo iesus extendiens manum suam adpraehendit eum
ait illi modice fidei quare dubitasti\) 
& +ta r+a+te se helend a+tenede hond his & gegrap hine cw+e+t
to him +tu medmiccles gelefan forhwon getwiodestu.
<R 14.32>
(\Et cum ascendisset in nauiculam cessauit uentus\) & +ta
hi+a astigan on scip +ta blan se wind.
<R 14.33>
(\qui autem in nauicula erant uenerunt et adorauerunt eum
dicentes uere filius dei es tu\) +ta +te +tonne 
on +t+am scipe werun +ar cuomun & gebedun him cwe+tende
so+tlice sunu godes +tu eart.
<R 14.34>
(\Et cum transfretassent uenerunt in terram genessareth\) &
+ta hie oferf+aren h+afdon cuomon in lond genesara.
<R 14.35>
(\et cum cognouissent eum uiri loci illius adorauerunt eum et
misserunt in uniuersam regionem illam
et obtullerunt ei omnes male habentes\) & ondgetende hine
weras +tara stowe gebedun to him & sendun 
in eall lond +t+at & brohtun him alle yfle h+abbende.
<R 14.36>
(\et rogabant eum ut uel fimbriam uestimenti eius tangerent
et quicumque tetigerant salui facti sunt\) 
& bedun hine +t+at hi+a o+t+te f+ass hr+agles his mostun
+athrinan & swa hw+alc swa +athrinan hale wyrdon.
<R 15.1>
(\Tunc accesserunt ad eum ab hierusolimis scribae et
farissaei dicentes\) +ta eodun to him from hierosolimis 
bokere & fariseas cwe+tende.
<R 15.2>
(\quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum
non enim lauant manus suas cum panem manducant\) 
forhwon leorneras +tine oferg+a+t gesettnisse +tara
+aldra ne thua+d honda heora +tonne hi+a hlaf eta+d.
<P 127>
<R 15.3>
(\ipse autem respondens ait illis quare et uos
transgrediemini mandatum dei propter traditionem uestram\) 
he +ta ondswarade cw+a+t to heom forhwon & ge ek
oferg+a+t bebod godes for gesettnisse eowre.
<R 15.4>
(\nam deus dixit honora patrem tuum et matrem tuam et qui
maledixerit patri uel matri morte morietur\) 
wiotudlice for+ton god cw+a+t are f+ader +tinum & moder
+tin & se+te w+arge f+ader o+t+te moder dea+da sw+alte+t.
<R 15.5>
(\uos autem dicitis quicumque dixerit patri uel matri munus
quodcumque est ex me tibi proderit\) ge 
+tonne cwe+da+t swa hwa swa cwi+d to f+ader o+t+te moder lac
swa hwilc swa is of me +te be+dearfe+t.
<R 15.6>
(\et non honorificauit patrem suum et matrem suam et inritum
fecistis mandatum dei propter traditionem 
uestram\) & ne aria+d f+ader his & moder his & ge ung+ange
gedydon bebod godes for settnisse eowrum.
<R 15.7>
(\hyppochritae bene profetauit de uobis essaias dicens\)
ge licetheras wel witgade of eow essaias cwe+tende.
<R 15.8>
(\populus hic labis me honorat cor autem eorum longe 
est a me\) folc +tis welerum mec weor+da+t heorte +tonne eora
feorr is from me.
<R 15.9>
(\sine causa autem me colunt docentes doctrinas et mandata
hominum\) holunga +tonne hi+a me beganga+t l+arende 
lare & bebod monna.
<R 15.10>
(\et conuocatis ad se turbis dixit eis audite et
intellegite\) & gecegende to him +t+am m+angum cw+a+t to
heom gehera+d & ongete+t.
<R 15.11>
(\non quod intrat in os coinquinant hominem sed quod procedit
ex ore hoc coinquinant hominem\) nalles 
+t+atte ing+a+t in mu+de smite+t monnu ah +t+atte for+dg+a+t
of mu+te +t+at besmite+t monnu.
<R 15.12>
(\Tunc accedentes discipuli eius dixerunt ei scis quia
farisaei audito hoc uerbo scandalizati sunt\)
+ta him togangende leorneras his cwedun to him +tu wast
+t+atte fariseas geherde +tis word geincfullade
werun.
<R 15.13>
(\at ille respondens ait omnis plantatio quam non plantauit
pater meus celestis eradicabitur\) & he 
ondswarade & cw+a+t +aghwilc w+astmaseten +ta +te ne sette
f+ader min se heofunlica ast+erfed bi+d.
<R 15.14>
(\sinete illos caeci sunt duces c+acorum c+acus autem si
caeco ducatum praestat ambo in foueam cadunt\) 
forlete+d hi+a blinde sindon lateuw blindra blind +tonne
gif blindne l+ade+t begen in sea+t fallen.
<P 129>
<R 15.15>
(\Respondens autem petrus dixit ei disere nobis parabulam
istam\) andwyrde +ta petrus cw+a+t to him arecce 
us gelicnisse +tas.
<R 15.16>
(\at ille dixit adhuc et uos sine intellectu estis\) & he
cwe+t nu geta & ge butan ondget sindun.
<R 15.17>
(\et non intellegis quia omne quod in os intrat in uentrem
uadit et in secessum mittitur\) & ne ongeta+d 
ge +t+atte gehw+at +t+as +te in mu+de ing+a+d in wombe
gange+d & in leornisse bi+d ut asended.
<R 15.18>
(\quae autem procedunt de ore\) +ta +te +tonne g+a+d of
mu+de.
<R 15.19>
(\de corde exeunt cogitationes male homicidia adulteria
fornicationes furta falsa testimonia blasfemiae\) 
of heorta ut gae+t ge+tohtas yfele mor+tur unrihth+amed
forlaegennisse stale lyge gewitnisse hefalsunge.
<R 15.20>
(\haec sunt quae quoinquinant hominem non lotis autem manibus
manducare non quoinquinat hominem\) +tis 
sindon +ta +te besmita+t monnum +t+ah un+dwegenum +tonne
hondum ete ne besmita+t +t+at monnum.
<R 15.21>
(\Et egresus inde iesus secessit in partes tyri et sidonis\)
& gongende +tonan se h+alend gewat in d+al
tyre & sidone.
<R 15.22>
(\et ecce mulier cannanea a finibus illis egressa clamauit ad
eum dicens miserere mei domine filii 
dauid filia mea male a demonio uexatur\) & henu wif cananisc
of gem+arum +t+am utagongen cegde to him cwe+tende 
miltsa me drihten sunu daui+des dogter min is yfle
from deofle w+aled.
<R 15.23>
(\qui respondit ei uerbum et accedentes discipuli eius
rogabant eum dicentes dimitte eam quia clamat 
post nos\) he ne ondwyrde him worde & togangende leorneras
his bedun hine cw+a+tende forlet hi+a for+ton 
+te hi+a c+age+t +after us.
<R 15.24>
(\ipse autem respon ait illis non sum misus nisi ad oues quae
perierunt domus israhel\) he +ta ondwyrde 
cwe+t to heom ne ic w+as asended nym+te to scepum +t+am +te
forloren wyrdon hus+es israheles.
<R 15.25>
(\At illa uenit et adorabat eum dicens domine adiuua me\) &
hiu cuom & gebed to him cw+a+tende drihten
fultume me.
<P 131>
<R 15.26>
(\qui respondens ait non est bonum sumere panem filiorum et
mittere canibus\) he onwyrde cw+a+t nis +t+at 
god +te monn genime hlaf bearna & weorpe hundum.
<R 15.27>
(\at illa dixit utique domine nam et catuli edunt de micis
quae cadunt de mensa dominorum suorum\) &
hiu cwe+t la drihten for+ton & welpas ek eta+t of cromum +te
+te falle+t of beode hlaferde heora.
<R 15.28>
(\tunc respondens iesus ait illi mulier magna est fides tua
fiat tibi sicut uis et sana facta est filia 
illius ex illa hora\) +ta andwyrde se h+alend cwe+t to
hire la wif micel is geleafa +tin geweor+de +te 
swa +du wille & geh+aled w+as dohter hire of +d+am hwile.
<R 15.29>
(\Et cum transiset iesus uenit iterum secus mare galileae et
ascendens in montem sedebat ibi\) & +ta 
+tonan foerde se h+alend cuom +aft be sae galilea & astigende
on dune sett +t+ar.
<R 15.30>
(\et accesserunt ad eum turbae multae habentes secum mutos et
claudos et caecos debiles et alios multos 
et proiecerunt eos ad pedes eius et curauit eos\) & eodun
to him mengu monige h+abbende mid him 
dumbe & halte & blinde anhende & o+ter monige & l+agdun vel
feallan hi+a to fotum his & geh+elde hi+a.
<R 15.31>
(\ita ut turbae mirarentur uidentes mutos loquentes claudos
ambulantes c+acos uidentes et magnificabant 
deum israhel\) swa +t+at +ta mengu wundradun ges+agon +ta
dumbe sprecende & +da healte gangande & +da 
blinde segon & micladun god israhel.
<R 15.32>
(\iesus autem conuocatis discipulis suis dixit miserior huic
turbae quia triduum est iam quod perseuerant 
mecum et non habent quod manducent et demittere eos
ieiunos nolo ne deficiant in uia\) h+alend
+ta tosomne cliopade leorneras his cw+a+t mec hreowe+t +tas
mengu +de hie vel for+don +treo dagas is nu +t+at 
hie +turhwunadun mid mec & nabba+t +t+at hie eta+t & ic
forlete hie f+astende ne wille +dyles hi+e geteorige on w+age.
<R 15.33>
(\et dicunt ei discipuli unde ergo nobis in deserto panes ad
tintos ut saturentur tant+a turbae\) & cw+adon 
him to +ta leorneras hwonon +tonne us on w+astenne
hlafas to niomane +t+at we gehreorde swa miccle
mengu.
<R 15.34>
(\et ait illis iesus quot panes habetis at illi dixerunt
septem et paucos pisciculos\) & cw+a+t heom to 
se h+alend hw+at vel hu feola hlafas habba+t ge hi+a cwedun
seofun & unmonige fiscas.
<P 133>
<R 15.35>
(\et praecipit turbae ut discumberent super terram\) & +ta
bebead +t+am mengu +t+at hie gesetun on eor+tan.
<R 15.36>
(\et accipiens septem panes et pisces gratias egit et fregit
et dedit discipulis suis et discipuli 
dederunt populo\) & genimende +ta seofun hlafas & +ta fiscas &
+tongunge doende & br+ac & salde leorneras 
his & +ta leorneras saldun +t+am folce.
<R 15.37>
(\et comederunt omnes et saturati sunt et quod superfuit de
fragmentis tullerunt septem sportas plenas\) 
& etun ealle & fylde weron vel wurdun & +t+atte to lafe
w+as +tara gebroca genomen siofun sperta fulle.
<R 15.38>
(\erant autem qui manducauerunt uii milia uirorum extra
paruulos et mulieres\) weron +tonne +ta +te etun 
siofun +tusend weoras vel monna butan vel toekan cnehtum &
wifum.
<R 15.39>
(\et demisa turba ascendit in nauiculam et uenit in fines
magedan\) & +ta forletende +tara mengu astag
on scipe & cuom in m+aru magedan.
<R 16.1>
(\et accesserunt ad eum farisaei et saducei temptantes et
rogauerunt ut signum de caelo ostenderet 
eis\) & eodun to him fariseas & sadduceas costende & bedon
+t+atte he taken of heofune eaude heom.
<R 16.2>
(\At ille respondens illis ait facto uespere dicitis serenum
erit quia rubicundus est celum cras rubicundum 
est enim c+alum\) & he andswarade heom & cw+a+t
geworden efenne ge cweo+ta+d smylte +tis bi+t for+ton 
read is +te heofun & an mergenne read is for+ton +te
heofun.
<R 16.3>
(\et mane tempestas rutulat enim cum triste caelum
hyppochritae faciem ergo caeli uos iudicare nostis 
signa autem et tempora non potestis cognoscere\) & tod+age
bi+t hreanis reada+t for+ton unrotlice +te 
heofun ge liceteras ondwliotu so+tlice heofun doeme cunna+d
vel cunna+d gedoeme tacen wiotudlice & tide ne magun gecnawan.
<R 16.4>
(\Generatio mala signum et adultera querit et signum non
dabitur ei nisi signum ionae profet+a et relictis 
illis abiit\) cneuris yfle tacen & sio forlegene
soece+t & tacen ne bi+d sald hie nym+te tacen 
iona se witga & forletende hie aweg eode.
<P 135>
<R 16.5>
(\Et cum uenissent discipuli eius trans fretum obliti sunt
panes accipere\) & +ta cuomun leorneras his 
ofer s+a forgetun +t+at [{he{] hlafas genome.
<R 16.6>
(\Qui dixit illis adtendite uos et cauete a fermento
farissaeorum et saduc+aorum\) cw+a+t heom to behealde+t 
eow & warnia+t wi+d beorma farissea & sadducea.
<R 16.7>
(\at illi cogitabant intra se dicentes quia panes non
accipimus\) & hie +tohtun betwion heom cwe+tende
for+ton vel +dy we hlafas ne genoman.
<R 16.8>
(\sciens autem iesus cogitationes eorum dixit quid cogitatis
intra uos modic+a fidei quia panes non
habetis\) +da wiste wiotudlice se h+alend ge+tanc heora &
cw+a+t hw+at +tenca+t ge betwion eow medmicl+as geleafa 
menn for+ton +t+at ge hlafas ne habba+t.
<R 16.9>
(\nondum enim intellegitis neque meministis de quinque
panibus u milia hominum quot coffinos sumpsistis\) 
ne ge cu+tlice ne ongeta+t ne ge ne mynga+d +tara fif
hlafa fif +tusenda monna & hu monige monde genoman.
<R 16.10>
(\et de vii panes iiii milia hominum et quot sporte
accipistis\) ni +tara siofun hlafas feower +tusenda 
monna & hu monige sperta ge genoman.
<R 16.11>
(\quare non intellegistis quia non de panibus dixit uobis
cauete uos a fermento faris+aorum et saduc+aorum\) 
forhwon ne ongeta+t ge +t+at ic be hlafe cw+a+t to
eow berga+t eow from bearma farisea & saducea.
<R 16.12>
(\tunc intellexerunt quod non dixerit cauete a fermento
pauium sed a doctrina fariss+aorum et saduc+aorum 
adtendere sibi\) +ta ongetun hie +t+at he ne cw+a+t
warna+t eow from beorma hlafa ah wi+d lare farisea
& sadducea to behealdene heom.
<R 16.13>
(\Uenit autem iesus in partes cessariae pilippi et
interrogabat discipulos suos dicens quem me dicunt 
homines esse filium hominis\) +ta cwom se h+alend in d+ale
cessari+e filippes & fr+agn leorneras his cwe+tende 
huat cweo+ta+t menn +t+at monnes sunu si+e.
<R 16.14>
(\at illi dixerunt alii iohannem babtistam alii autem
hieremiam alii uero heliam aut unum ex profetis\) 
hie cw+adun sume iohannes se b+adzere sume wiotudlice
hieremias sume so+tlice elias o+t+te an +tara witgana.
<R 16.15>
(\dicit illis iesus uos autem quem me esse dicitis\) cw+a+t
heom to se h+alend ge +tonne hw+at cweo+ta+d hw+at ic seo.
<P 137>
<R 16.16>
(\respondens autem simon petrus dixit tu es christus filius
dei uiui\) ondswarade wiotudlice simon petrus 
cw+a+t +tu eart crist godes sune +t+as lifgenda.
<R 16.17>
(\Respondens autem iesus dixit illi beatus es simon bariona
quia caro et sanguis non reuelabit tibi
sed pater meus qui in c+alis est\) +ta ondsweorede se h+alend
cw+a+t to him eadig +tu eart simon sunu iona 
for+ton lic & blod ne onwreo+t +de ah f+ader min se+te in
heofunum is.
<R 16.18>
(\et ego dico tibi qui tu es petrus et super hanc petram
+adificabo +aclessiam meam et port+a inferni 
non pr+aualebunt aduersus eam\) & ic s+acge +de +t+at +tu
eart petrus & on +t+am petra vel stane ic getimbre 
mine circae & duru helle ne oferswi+dia+t wi+d eo.
<R 16.19>
(\et tibi dabo claues regni c+alorum et quodcumque ligaueris
super terram erunt ligata et in c+alis et
qu+acumque solueris super terram erunt soluta et in c+alis\)
& ic +te selle selle k+agen heofuna rices 
& swa hw+at swa +tu bindes on eor+dan gebunde bi+don & in
heofunum & swa hw+at swa +tu unbindes on eor+dan 
beo+dan unbunde in heofunum.
<R 16.20>
(\Tunc pr+acipit discipulis suit ut nemini dicerent quia ipse
esset christus\) +ta bebead leorneras his 
+t+at hie n+angum s+agdun +t+at he w+are h+alende crist.
<R 16.21>
(\Exinde coepit iesus ostendere discipulis suis quia oportet
eum ir+a in hirusolimam et multa pati a
senioribus et scribis et principibus sacerdotum et occidi et
tertia die resurgere\) +after +ton ingonn 
se h+alend eawan his leorneras +t+at he scylde f+aran to
hierusalem & feola ge+trowigan from +t+am +aldrum 
& bokerum & aldorsacerdum & ofslaegen beon & +dridde d+ag
+aft arisan.
<R 16.22>
(\Et adsumens eum petrus coepit increpare et dicere absit a
te domine non erit tibi hoc\) & genimende 
hine petrus ongan +dreiga hine cw+a+tende won si+a from +te
dryhten ne bi+t +te +t+at.
<R 16.23>
(\qui conuersus dixit petro uade post me satanas scandalum es
mihi quia non sapis ea quae dei sunt 
sed ea qu+a hominum\) se gehwerfad cw+a+t to petre gang +after
me +tu wi+terwearde ondspyrnes eart me +ti 
+du ne const +ta +ta godes sindun ah +ta +te monna.
<R 16.24>
(\Tunc dixit iesus discipulis suis si quis uult post me
uenire abnegat seipsum et tollat crucem suam 
et sequartu me\) +da cw+a+t se h+alend to his leorneras gif
hwa wille +after me cume onds+ac+e him seolfum 
& bere his rode & folge me.
<P 139>
<R 16.25>
(\qui enim uoluerit animam suam saluam facere perdat eam et
qui perdide animam suam propter me inueniet 
eam\) for+ton se+te +te wile his feorh hal gedoa he
forleose +t+at & se+te +tonne forleose+t his feorh 
for me he gemoete+t +t+at.
<R 16.26>
(\quid enim prodest homini si totum mundum lucretur animae
uero suae detrimentum patiatur aut quam 
dabit homo commercium pro anima sua\) for+ton +te hw+at
helpe+d vel be+tearfa+d menn +deah +te he middengeard 
ealne gestreone & feorh so+tlice his ewyrdlu +trowia+t
o+t+te hw+alc sele+t monn geld for ferh his.
<R 16.27>
(\Nam filius hominis uenturus est in gloria patris sui
cum angelis suis tunc reddet unicuique 
iuxta opera sua\) for+don sune monnes cyme+t vel cymende is in
wuldor f+ader his mi+d +anglum his & +tonne
ag+afe+t vel gelde+t anra gehw+am neh +ton vel +after weorc+a
his.
<R 16.28>
(\Amen dico uobis sunt quidam de hic stantibus qui non
gustabunt mortem donec uideant filium hominis 
uenientem in regno suo\) so+t ic s+acge eow sindun sume of
+t+ar+a her stondendra +ta +te ne berga+t dea+d 
+ar+ton he geseo sunu monnes cymend+e in rice his.



