<B COWULF3>
<Q O3 IR HOM WULF8C>
<N WHOM 8C>
<A WULFSTAN>
<C O3>
<O 950-1050>
<M 950-1050>
<K CONTEMP>
<D WS>
<V PROSE>
<T HOMILY>
<G X>
<F X>
<W X>
<X X>
<Y X>
<H X>
<U X>
<E X>
<J X>
<I X>
<Z INSTR REL>
<S SAMPLE X>


[^TEXT:  WULFSTAN'S HOMILIES (O3).
THE HOMILIES OF WULFSTAN.
ED. D. BETHURUM.
OXFORD: THE CLARENDON PRESS, 1957.
PP. 175.3 - 184.180 (VIIIc)
PP. 200.3 - 210.203 (Xc)
PP. 225.3 - 232.106 (XIII)
PP. 267.7 - 275.202 (XX)^]

[^B2.2.5^]
<P 175>
[} (\SERMO DE BAPTISMATE\) }]
<R 2>
Leofan men, eallum cristenum mannum is mycel +tearf +t+at hy
heora fulluhtes gescead witan; and gehadedum
mannum gebyre+d swy+de rihte +t+at hi geornlice
understandan huru +t+at manna gehwylc, gyf he +t+are ylde
& +d+as andgytes h+af+d +t+at he hit understandan m+ag
hw+at him man to +dearfe seg+d, +tonne mot he beon
+arost +dinga gemynegad & gewisod +t+at he cunne hu he of
h+a+tendome m+age to cristendome +durh rihtne geleafan
& +durh fulluht cuman.
<R 8>
+tonne is +arost se fruma +t+at man gedo +turh gode wissunge
+t+at he his Drihten ongyte rihtlice & +t+at he
eac wi+dsace anr+adlice deofles gemanan; +t+at is, +t+at he
forsace & forbuge his unlara, +t+as +de he +afre
m+age, & +d+at he geswutelige eac +t+at he h+abbe & +afre
habban wille anr+ade ge+danc & anr+adne
<P 176>
geleafan on +anne so+dne & ealmihtigne Godd.
<R 13>
And leornige +t+at he cunne +t+at +alc cristen man huru cunnan
sceal, pater noster & credan.
<R 15>
Mid +tam pater nostre man sceal to Gode gebiddan & mid +tam
credan geswutelian rihtne geleafan.
<R 17>
And sy+d+dan se man +t+at can & rihtne geleafan h+af+d ariht
understanden, +tonne bi+d he wyr+de +t+at he fulluht
underfo, gif he +tis huru +arest, ealswa ic cw+a+d
beforan, gede+d; +t+at is, +t+at he deofol & his gemanan
ealne fors+ac+d & him mid ealle fram byh+d & Crist gecyst
& him to gebyh+d & on hine anr+adlice gelyf+d.
<R 21>
Se gelyf+d anr+adlice & rihtlice on hine se +de hine rihtlice
lufa+d, & se hine lufa+d rihtlice +de his beboda & his 
laga gehealde+d.
<R 23>
Elles ne by+d seo lufu naht, & elles ne freme+d eac +t+at
fulluht na swy+de, butan man Godes beboda gyme
+te geornor & man his lara & laga +te rihtlicor healde.
<R 27>
Leofan men, on +d+are cristnunge +de man de+d +ar +dam fulluhte
is mycel getacnung.
<R 28>
+tonne se sacerd cristna+d, +tonne or+da+t he on +tone man,
+tonne hit swa gebyra+d, (\in modum crucis\) , & +donne
<P 177>
wyr+d +turh Godes mihte sona deofol swy+de geyrged, & mid
+t+as sacerdes halsunge se deofol wyr+d aflymed
fram +tare menniscan gesceafte +te +ar +durh Adam
forworht w+as, & +dam halgum gaste by+d sona eardungstow
on +tam menn gerymed.
<R 34>
Twa +ding syndon +turh Godes mihte swa myccle & swa m+are
+t+at +afre +anig man ne m+ag +d+aron +anig +ding awyrdan
ne gewanian, fulluht & huslhalgung.
<R 36>
Nis se m+assepreost on worulde swa synful ne swa fracod on his
d+adan, gyf he +d+ara +tenunga a+tere de+d
swa swa +d+arto gebyre+d, +teah he sylf +alc unriht dreoge on
his life, ne by+d seo +tenung +t+as na +te wyrse.
<R 40>
Ne eft nis +anig swa m+are ne swa haliges lifes +t+at a+dor
+d+ara +tenunga gegodian o+d+don gemycclian m+age.
<R 41>
Do swa hwylc swa hit do, Godes sylfes miht by+d on +t+are
d+ade +turh halig geryne.
<R 43>
Ac se earma synfulla man hearma+d +teah him sylfum egeslice
swy+de se +te ge+tristl+ac+d to m+assianne o+d+don
husl to +dicganne & wat hine sylfne on synnum to fulne &
swy+de
<P 178>
forwyrhtne & nele +ar hit geandettan
& betan +ar he to +dam ge+tristl+ace.
<R 47>
His dyrstignes witodlice dere+d him sylfum, ac +t+at ne dere+d
elles +tam na +te swy+dor +te +ta +denunga underfo+d
mid rihtum geleafan.
<R 49>
For+dam ne m+ag +anig man Godes mihta ne his m+ar+da geminsian
ne +anig +ding awyrdan.
<R 51>
+t+at sealt +t+at se sacerd +tam men on mu+d de+d +tonne he
cristna+d, +t+at getacna+d godcundne wisdom, & ealswa
se lichama +tonne gefel+d +t+as sealtes scearpnesse, swa
sceal seo sawul ongytan wisdomes snotornesse.
<R 54>
And +donne se sacerd him +atforan sing+d, (\Credo in Deum\) ,
+tonne tryme+d he his geleafan & mid +dam geleafan
gefr+atewa+d & gew+ada+d his hus; +t+at is, +t+at he
gegearwa+d his heortan Gode on to wunianne.
<R 57>
And +donne se sacerd +athrin+d mid his spatle +t+as mannes
nose & earan, +tonne tacna+d he mid +tam +t+at he
sceal +ag+der ge +turh stenc ge +durh hlyst underfon godcunde
halignesse & gesceadwisnesse.
<R 60>
And +donne se sacerd smyre+d mid +tam halgan crisman breost &
sculdru, +tonne befeh+d he +t+ane man mid Godes
scylde on
<P 179>
+ag+dre healfe, +t+at deofol ne m+ag +anig his
+attrenra w+apna him on af+astnian, na+dor ne beforan
ne wi+d+aftan, gif he +tanonfor+d +turhwuna+d anr+adlice
on rihtan geleafan & Godes lagum folga+d.
<R 67>
And +donne +tis gedon bi+d eal fullice wel swa to +d+are
cristnunge gebyre+d, +tonne is +after eallum +tisum
mid rihtum geleafan to efstanne wi+d fontb+a+des georne.
<R 69>
And +durh +ta fonthalgunge +t+ar gewyr+d sona Godes
+almihtiges midwist.
<R 71>
And +durh +da or+dunge +te se sacerd on +t+at w+ater or+da+d
+tonne he font halga+d wyr+d deofol +tanon afyrsad.
<R 72>
And +donne se sacerd gehalgodne tapor in +t+at w+ater de+d,
+tonne wyr+d +t+at w+ater mid +tam halgan gaste +durhgoten.
<R 74>
And, hr+adest to secganne, eal +t+at se sacerd de+d +turh +da
halgan +tenunge gesawenlice, eal hit fulfreme+d
se halga gast gerynelice.
<R 76>
+ta +dreo dyfinga on fontb+a+de getacnia+d +t+at we beo+d
geedcennede +tonne to ecan life +durh +ta halgan +trynnesse,
(\patris et filii et spiritus sancti\) , +t+at is eal
an so+d Godd.
<R 79>
And +t+at hwite hr+agel +de man mid +t+ane mann befeh+d +tonne
he gefullod bi+d, +t+at getacna+d +t+ane gastlican
wlite +te se man +durh Godes
<P 180>
gife habban sceal; +t+at syn +ta
godan & +da cl+anan d+ada +te he on cristendome
+tanonfor+d began sceal.
<R 83>
And mid +tam crismale +te man him onufan +t+at heafod de+d man
tacna+d +t+ane cristenan cynehelm +te he on heofonum
ah gyf he +tanonfor+d his cristendom mid rihte
gehealde+d & on rihtan geleafan rihtlice +turhwuna+d.
<R 87>
For+dam gyf he +t+at gehealde+d, he bi+d Criste to bearne
geteald, & he bi+d cynehelmes swy+de wel wyr+de,
gif he mid rihte gehyr+d his f+ader, +t+at is heofonlicum
cyninge.
<R 89>
He is ure ealra f+ader, & +t+at we swutelia+d +tonne we
singa+d, (\Pater noster qui es in celis sanctificetur
nomen tuum, et reliqua\) .
<R 91>
Be +dysum we magon gecnawan +t+at we syn +turh cristendom
ealle gebro+dra +tonne we ealle to anum heofonlicum
f+ader swa oft clypia+d swa we pater noster singa+d.
<R 94>
+tonne eac +after +dysum he bi+d wel husles wyr+de, & him
gebyre+d +t+at swy+de rihte +t+at he +tonne +ticge Cristes
lichaman & his blod, for+dan he bi+d +tonne Cristes lima
an.
<R 98>
Leofan men, understanda+d +t+at Crist is cristenra heafod, &
ealle cristene men syndon to Cristes limum getealde.
<R 99>
+donne is mycel +dearf +t+at cristenra manna gehwylc +t+at
understande & +t+at he his cristendom mid rihte
gehealde.
<R 101>
Se gehealt his cristendom rihtlice se +de Criste mid rihte
gehyr+d, +t+at by+d se +de his bebodu gehealde+d,
& deofles unlarum eornostlice wi+dstande+d, ealswa man
behet +t+at man don wolde +ta man
<P 181>
fulluhtes gyrnde.
<R 105>
Understanda+d Godes beboda georne.
Godes agen +t+at forme bebod is +t+at man lufige Godd sylfne
+arest eallum mode & eallum m+agene, & o+der
bebod is +t+at man lufige his nyhstan swa swa hine sylfne.
<R 108>
+alc cristen man is o+dres nyhsta, for+dam we synd +turh
cristendom ealle gebro+dra, & we syndon Cristes
agene bearn gyf we sylfe willa+d.
<R 110>
And +dy hit is rihtlic dom +t+at +anig cristen man o+drum ne
beode butan +t+at he wille +t+at man him beode,
& se by+d swy+de ges+alig +te +t+ane dom rihtlice
gehealde+d.
<R 114>
Leofan men, we motan swy+de w+arlice on +alce wisan us healdan
gyf we us sculan wi+d deofol gescyldan,
for+dam he by+d +afre ymbe +t+at an, +t+at he wyle us beswican
& gedon, gyf he m+ag, +t+at we aleogan +t+at +t+at
we behetan +ta we fulluht underfengon.
<R 118>
Ac utan understandan hw+at +da twa word m+anan, (\abrenuntio &
credo\) , +te man +at fulluht+tenunge on gewunan h+af+d.
<R 120>
(\Abrenuntio\) , +t+at is on Englisc, ic wi+dsace heononfor+d
+afre deofles gemanan.
<R 121>
(\Credo\) , +t+at is on Englisc, ic gelyfe on God +almihtigne
+te ealle +ding gescop & geworhte.
<R 123>
Nage we nane +dearfe +t+at we +dyses weor+dan lease; ac utan
don swa us +tearf is, gel+astan hit georne.
<R 124>
And +deah +t+at cild to +dam geong sy +t+at hit specan ne
m+age, +tonne hit man fulla+d, his
<P 182>
freonda forsp+ac
forstent him eal +t+at sylfe swylce hit sylf sp+ace.
<R 126>
& butan hit gel+aste, +donne hit ylde h+af+d, eal +t+at on his
geogo+de for hit Gode w+as behaten, hit mot
forweor+dan +at his ended+age, gyf hit Godes lage forgymde,
sy+d+dan hit +da ylde & +t+at andgyt h+afde +t+at
hit Godes lage gyman mihte.
<R 130>
+tonne agan +ta yldran eac on cristenum folce +d+as
ofer+tearfe +t+at hi heora gingran Gode gestrynan & hi
deofle +atw+anian,
<R 133>
for+dam eal +t+at hi to unrihte ge+dafia+d heora gingran, eal
hit by+d ongean +t+at +de hy Gode behetan +ta hy
him fulluht begeatan, & ealles +d+as hy motan sti+d wite
+dolian +after Godes dome, butan hy hit gebetan
+t+as +de hy don magan.
<R 136>
Cristenra manna gehwylc ah swy+de mycle +tearfe +t+at he
rihtne geleafan on +anne Godd +afre habbe, & +t+at
he his fulluhtes gescad wite & +t+at symle rihtlice healde &
his gingran georne tihte to +dam ylcan.
<R 140>
And +afre swa +t+at cild ra+dost +anig +ding specan m+age,
t+ace man him sona ealra +tinga +arest pater noster
& credan; +tonne sceal him +dananfor+d a +te bet gelimpan.
<R 142>
And eac ic
<P 183>
on Godes naman bidde & beode, gyf +anig cristen man
+te ylde h+abbe swa sy forgymed +t+at he
hit ne cunne, leornige hit georne; & ne sceamige +anigum men
for his ylde, ac do swa him +tearf is, helpe
his sylfes, for+dam he ne bi+d wel cristen +te +t+at
geleornian nele, ne he nah mid rihte +aniges mannes
+at fulluhte to onfonne, ne +at bisceopes handa se +de
+t+at ne cann, +ar he hit geleornige, ne he rihtlice
ne bi+d husles wyr+de ne cl+anes legeres, se +de on
life +t+at geleornian nele, huru on Englisc,
buton he on L+aden m+age.
<R 151>
Ac do manna gehwylc swa swa him +dearf is, leornige his
+tearfe & hine sylfne w+arlice be+dence & his cristendom
cl+anlice healde, & +alcne h+a+tendom mid ealle aweorpe.
<R 154>
Leofan men, beorga+d eow georne wi+d deofles lara.
Ne beon ge na+dor ne to swicole ne to ficole, ne lease ne
lu+derfulle ne fule ne fracode, ne on +anige
wisan to lehterfulle.
<R 156>
Ne ge ahwar ne beon, +t+as +de ge betan magan, gewitan ne
gewyrhtan +aniges mor+dres o+d+don manslihtas, stala
ne strudunga, ac stryna+d mid rihte.
<R 159>
Scylda+d eow wi+d gitsunga & wi+d gifornessa, & +d+at ge ahwar
ne beon manswican ne mansworan, wedlogan
ne wordlogan, ne on leasre gewitnesse ahwar standan.
<R 161>
And scylda+d eow wi+d galscypas & swy+de georne wi+d
+awbrecas, &
<P 184>
wi+d oferfylle beorga+d eow georne.
<R 163>
And ne gyman ge galdra ne idelra hwata, ne wigelunga ne
wiccecr+afta; & ne weor+dian ge wyllas ne +anige
wudutreowu, for+dam +aghwylce idele syndon deofles
gedwimeru.
<R 166>
Ne beon ge ofermode ne to weamode ne to ni+dfulle ne to
flitgeorne ne to felawyrde ne ealles to hlagole
ne eft to asolcene ne to unrote.
<R 168>
And ne beon ge to rance ne to gylpgeorne ne f+aringa to
f+agene ne eft to ormode, & ne beon ge to slapole
ne ealles to sleace, ac scylda+d eow georne wi+d deofles
dare.
<R 171>
Ealle un+deawas awealla+d of deofle & he +t+at uns+ad sawe+d
to wide.
<R 172>
Ac utan don swa us +dearf is, helpan ure sylfra, & +d+as huru
efstan, nu we fyrst habba+d +ta hwile +de God
wile, +te l+as +de we forweor+dan +tonne we l+ast wenan.
<R 175>
And utan +durh +aghw+at Godes willan wyrcan swa we geornost
magan; +tonne geleana+d he hit us +t+ar we betst be+durfon.
<R 177>
Him symle sy lof & wuldor in ealra worulda woruld a butan
ende, amen.

<Q O3 IR HOM WULF10C>
<N WHOM 10C>
<A WULFSTAN>
<C O3>
<O 950-1050>
<M 950-1050>
<K CONTEMP>
<D WS>
<V PROSE>
<T HOMILY>
<G X>
<F X>
<W X>
<X X>
<Y X>
<H X>
<U X>
<E X>
<J X>
<I X>
<Z INSTR REL>

[^B2.2.8^]
<P 200>
<R 1>
[}HER ONGYN+D BE CRISTENDOME.}]
Leofan men, eallum cristenum mannum is mycel +tearf +t+at hy
heora cristendomes gescad witan, & +t+at hy
heora cristendom rihtlice healdan.
<R 4>
Be Cristes agenum naman syn cristene genamode, for+dam Crist
is cristenra heafod, & ealle cristene men
syndon to Cristes limum getealde, gyf hy heora cristendom
gehealda+d mid rihte.
<R 6>
Lytel frema+d +teah cristen nama butan cristenum d+adum, ac se
bi+d rihtlice cristen +te Cristes larum &
his lagum folga+d ealswa se apostol cw+a+d: (\Qui se dicit in
Cristum credere debet ambulare sicut et
ipse ambulauit\) .
<R 10>
Se +te secge +t+at he on Crist gelyfe, fare se +t+as rihtweges
+te Crist sylf ferde.
<R 11>
And +deah hwa cwe+de +t+at he on Crist rihtlice gelyfe & nele
his larum ne his lagum folgian, he lih+d him
sylfum; & Crist sylf eac on his godspelle swytollice +tus
sp+ac: (\Si diligitis me, mandata mea seruate\) .
<R 14>
Gyf ge me lufian, he cw+a+d, folgia+d minum larum, for+dam se
me ne lufia+d na +te nele minum larum
<P 201>
rihtlice fyligean.
<R 16>
Nu age we +tearfe +te cristene syndon +t+at we georne his
larum & his lagum fyligean.
<R 18>
Leofan men, hit gewear+d on geardagum +t+at God sylf sp+ac
hludre stefne of Synai Munte to Moyse +tam heretogan
& to Israhela folce & +dus cw+a+t be him sylfum & be
his agenum lagum: (\Ego sum Dominus Deus tuus,
et reliqua\) .
<R 21>
Ic eom +din Drihten, he cw+a+d, +te gel+adde +te ut of
Egyptum.
<R 22>
Ne weor+da +tu fremde godas.
<R 23>
Ne +tu +tines Drihtnes naman ne namie on idel.
<R 24>
Wite +t+at +du +t+ane rested+ag freolsige georne.
Weor+da geornlice f+ader & modor.
<R 25>
Ne beo +du +anig manslaga.
Ne afyl +te mid forligere.
<R 26>
Ne scea+ta +du.
Ne leoh +tu.
Ne gyrn +du o+dres mannes wifes, ne +aniges +tinges +te o+der
man age ne gyrn +tu on unriht.
<R 28>
+das tyn beboda God sylf gedihte & awrat & Moyse bef+aste; &
Crist on his godspelle eft hy geswutelode,
& he georne eac l+arde +t+at manna gehwilc o+drum beode
+t+at +t+at he wille +t+at man him beode.
<R 31>
+d+at is rihtlic lagu, & se bi+d ges+alig se +te hy
gehealde+d.
<R 32>
+tas beboda & fela hertoeacan we sculon healdan, be +tam +te
us Cristes bec gelomlice l+ara+d, gif we Gode
willa+t rihtlice hyran, swa swa us +tearf is, & eal +t+at
gel+astan +t+at +t+at we behetan +ta we fulluht
underfengan o+d+don +ta +te +at fontb+a+te ure forespecan
w+aran.
<R 37>
Eala, leofan men, us is swy+de mycel +tearf +t+at we ofer
ealle o+dre +ting God huru lufian & his larum &
lagum geornlice
<P 202>
fyligean & his halgan cyrican syngallice weor+dian.
<R 39>
Ealle we habba+d +anne heofonlicne f+ader & ane gastlice
modor, seo is (\ecclesia\) genamod, +t+at is Godes
cyrice, & +da we sculan +afre lufian & weor+dian & n+afre
hyre derian wordes ne weorces, ac gri+dian hy
symle & healdan unwemme & a butan glemme.
<R 43>
La hw+at, frema+d cyrichatan cristendom on unnyt, for+dam +alc
+t+ara bi+d Godes feond +te bi+d Godes cyrcena
feond, & +de Godes cyrcena riht wana+d o+d+de wyrde+d.
<R 46>
And egeslice sp+ac Gregorius be +dam +ta +da he +tus cw+a+d:
(\si quis ecclesiam Dei denudauerit uel sanctimonia
uiolauerit, anathema sit; ad quod respondentes omnes
dixerunt, amen\) .
<R 49>
Se +de Godes cyrican, he cw+a+d, rype o+d+de reafige o+d+de
halignessa gri+d scyrde o+d+de wyrde, a he forwyr+de;
& Romana witan him andwyrdan sona & anmodlice cw+adon,
(\amen\) , ealle; +t+at bi+d on Englisc, swa hit geweor+de.
<R 53>
Eala, rihte gedafena+d cristenum mannum +t+at hi Crist sylfne
geefenl+acan georne, +t+as +de hy don magon,
& Cristes cyrican weor+dian & werian & swa don eac georne swa
se halga gast l+ar+d +t+at we don sculon.
<R 56>
+d+at is, +t+at gehwa georne unriht forl+ate & inwerdre
heortan hwyrfe to rihte for Gode & for worulde.
<R 58>
La, hu m+ag man ea+dost gehwyrfan fram yfele & fram unrihte,
<P 203>
butan +t+at man deofol georne forbuge & his
und+ada ealle oferhogie & wi+d his unlara geornlice scylde &
wi+d +ta deoflican eahta leahtras d+ages
& nihtes warnie symle?
<R 61>
+d+at is gitsung & gifernes, galnes & weamodnys, unrotnys &
asolcennys, gylpgeornys & ofermodignys.
<R 63>
Of +dyson eahta deofles cr+aftan ealle un+teawas up aspringa+d
& sy+d+tan tobr+ada+d ealles to wide.
<R 65>
+donne syndon eahta healice m+agnu +turh Godes mihte mannum
gescyfte: +d+at is rumheortnys & syfernys, cl+annes
& mod+tw+arnes, gl+adnes & anr+adnys, sybgeornes &
eadmodnes.
<R 68>
Mid +tysan m+agenan we us sculon werian & +durh Godes fultum
deofol oferwinnan & his un+teawan f+aste wi+dstandan.
<R 69>
Leofan men, ure Drihten sp+ac to Moyse hwilum & be +d+are
gitsunge +tus cw+a+d: (\Non concupiscas ullam rem
proximi tui\) .
<R 71>
Ne gyrn +du on unriht, he cw+a+d, +aniges +tinges +te o+der
man age, & se apostol cw+a+d: (\radix omnium malorum
est cupiditas\) .
<R 73>
Gitsung is wyrtruma, he cw+a+d, +aghwylces yfeles.
<R 74>
Leofan men, do+d swa ic l+are, scylda+d wi+d +ta gitsunge
+afre swy+de georne & warnia+d eac symle wi+d gyfernesse
georne.
<R 76>
+durh gifernesse Adam
<P 204>
forlet +arest paradisum.
<R 77>
And eac ic l+are georne manna gehwylcne +t+at +anig ne afyle
mid fulan forligere +afre hine sylfne.
<R 79>
Ne +anig ne healde yrre on his heortan ealles to lange.
<R 80>
Ne +anig +durh worldhoge forsorgie to swy+de, ac hihte on his
Drihten.
<R 81>
Ne +afre +anig man idelnesse lufige ealles to gelome.
<R 82>
Ne +afre +anig man unnyt lof & idel gylp lufige to swy+de.
<R 83>
Ne +afre +anig man ofermetta lufie, ac +afre hy ascunie.
<R 84>
And scylde man eac wi+d mansliht +afre swy+de georne, &
scylde man wi+d galnysse & wi+d +awbryce georne;
& wi+d +alc woh gestreon beorge man georne, ac stryne mid
rihte.
<R 86>
Unrihte gemeta & woge gewihta aweorpe man georne, & +afre
+anig man o+drum ne swicie ealles to swy+de.
<R 88>
Ne +anig man o+derne to nearwe ne h+afte ne on unriht ne
ge+teowige.
<R 89>
Ne +anig man +turh reaflac o+derne ne rype.
<R 90>
Ne +anig man o+derne on unriht ne fordeme.
<R 91>
Ne +anig man o+derne ne tyrie ne ne tyne ealles to swy+de.
<R 92>
Ne +anig man hine sylfne mid mane ne forswerie.
Ne on leasre gewitnesse +anig man ne stande.
<R 93>
Ne +anig man ne
<P 205>
gewunie +t+at he huxlice onhisce, ne +durh
hyrwnesse God ne gegremie.
<R 95>
Ne +anig man to hlagol sy ne f+aringa to f+agen ne eft ne beo
to ormod.
<R 96>
Ne +anig man o+terne b+aftan ne t+ale ne hyrwe to swy+de.
<R 97>
Ne +anig man andan ne healde on his heortan ealles to f+aste.
<R 98>
Ne +anig man o+derne ne hatie to swy+de.
<R 99>
Ne +anig man ne gewunie +t+at he mid yfelum wordum to wyriende
weor+de.
<R 100>
Ne +anig man ne sy to sacfull ne ealles to geflitgeorn.
<R 101>
Ne +anig man ne lufige druncen to swy+de ne fule oferfylle.
<R 102>
Ne +anig man myrtenes +afre ne abite ne blodes ne abyrige.
<R 103>
Ne +anig man wiccecr+aft +afre begange.
Ne +anig man idola weor+die +afre.
<R 104>
Ne +anig man gemanan wi+d amansode h+abbe.
<R 105>
Sunnand+ages weor+dunge n+anig man forgyme.
+alc man his teo+dunga gel+aste mid rihte.
<R 106>
Freolsa & f+astena healde man georne.
<R 107>
+d+at man Gode behate ne aleoge man +afre.
Ne +anig man mid unandettan heafodleahtrum husles ne abyrige,
ac andette & bete +ar he husel +dicge.
<R 109>
Eac ic l+are georne manna gehwilcne +t+at he his synna
andette gelome & mid d+adbote
<P 206>
cl+ansie hine sylfne
& bletsunge +at biscope & mildsunge gyrne.
<R 112>
for+dam, understande se +de wille, eal hit m+ag to +dearfe,
ealswa +t+at godspel cw+a+d: (\Penitentiam agite;
adpropinquabit uobis regnum celorum\) .
<R 114>
Do+d d+adbote eowra synna & eow sona wyr+d heofona rices duru
ra+de untyned.
<R 116>
Leofan man, on eornost ic l+are, cyrra+d from yfele & fram
unrihte & do+d to gode a swa leng swa mare.
<R 117>
Gyma+d georne Godes lage & healda+d hy f+aste & gelome on
gearf+ace gearwia+d eow to husle.
<R 119>
Eala, leofan men, ne latia+d na, ne latia+d, ac ofstlice
efsta+d & to Gode wenda+d.
<R 120>
And se +de w+are gitsiende o+dra manna +tinga & +ahta, weor+de
of his agenan rihte begytenan +almesgyfa georne.
<R 122>
Se +te w+are gifre, weor+de se syfre; & se +de w+are galsere
on fulan forligere, weor+de se cl+ansere his
agenre sawle.
<R 124>
Se +te w+are weamod, weor+de se ge+tyldmod.
Se +de w+are hohmod, weor+de se gl+admod.
<R 125>
Se +de w+are idelgeorn,
<P 207>
weor+de se notgeorn.
<R 126>
Se +de w+are lofgeorn for idelan weor+dscype, weor+de se
carfull hu he swy+tast m+age gecweman his Drihtne.
<R 128>
Se +de w+are ofermod, weor+de se eadmod.
Se +de w+are sca+diende, weor+de se tiligende on rihtlicre
til+de.
<R 129>
Se +de w+are slapol, weor+de se ful wacor, & se +de w+are full
slaw, weor+de se unslaw to cyrican gelome
for agenre +tearfe.
<R 131>
Se +de w+are leassagol, weor+de se so+dsagol.
<R 132>
Se +de w+are b+acslitol, weor+de se w+arsagol.
<R 133>
Se +de w+are stuntwyrde, weor+de se wiswyrde.
And se +de on unriht abysgode hine sylfne, se on halgum
gebedum abysgie hine symle.
<R 135>
And se +de w+are ungeleafful rihtes geleafan, weor+de se
geleafful godcundes rihtes.
<R 136>
+dus man sceal +alc unriht mid rihte gebetan & unweod aweodian
& god s+ad ar+aran.
<R 139>
Nu la, leofan men, gelyfa+d huru georne & anr+adlice
be+tenca+d +t+at annes & +drynnes on godcundnesse an
is; +d+at is f+ader & sunu & frofergast.
<R 141>
Ealle +ta +dry naman befeh+d an godcund miht & is untod+aled
an ece God, wealdend & wyrhta ealra gesceafta.
<R 143>
Se is to lufianne & to weor+dianne ofer ealle o+dre +ding.
<R 144>
And riht is +t+at +alc cristen man eac o+derne lufie & healde
mid rihte, & +t+at +anig o+drum ne beode butan +t+at he wylle
<P 208>
+t+at man him beode.
<R 146>
Ne +anig ne syrwe ne o+drum ne swicie, ac healde +alc o+derne
mid rihtre getryw+de.
<R 147>
Ic l+are eac georne manna gehwylcne +t+at he Godes ege h+abbe
+afre on gemynde & Godes hus symle weor+die
& werie & sece gelome him sylfum to +tearfe.
<R 150>
Sibbe & some lufie man georne & +alc fracodlic facn +afre
aweorpe & +aghwylcne h+a+denscype wordes & weorces
forhogie man +afre.
<R 152>
Godcundre lare folgie man georne & inweardre heortan clypie
man to Criste oft & gelome, & cyrican gegrete
mid leohte & lacum swa man oftost m+age.
<R 155>
Rihte teo+dunga gel+aste man gl+adlice, & Godes sacerdan
hlyste man georne & hy for Godes ege lufige &
weor+die, (\ut Dominus dicit: Qui uos audit, et reliqua\) .
<R 157>
+almesgedal d+ale man gelome, Mete +tam ofhingredum, drenc
+tam of+dyrstum, hushleow gefarenum, w+afels +tam
nacedum, frofer +tam dreorigan, neosunge +tam seocan, &
byrgenne +tam deadan.
<R 160>
Wydewan & steopcild werie man & nerie, & +dearfena gehwylcum
helpe man georne.
<R 162>
Domas & dihtas rihte man geornlice, +t+at
<P 209>
leod & lagu trumlice
stande.
<R 163>
Beo manna gehwylc hold & getrywe his worldhlaforde +afre mid
rihte, & beo hlaforda gehwylc milde his
mannum & hy n+afre ne swence on unriht to swy+de.
<R 166>
Beo manna gehwylc milde on mode & miltsie for Godes ege, +t+ar
he derian m+age.
<R 167>
Godf+ader his godbearn lufie & l+are & unrihtes styre.
<R 168>
Pater noster & credan mymerian +ta yldran & t+acan heora
gingran mid rihtan geleafan.
<R 169>
On manna gehwylces mode & mu+de so+dsagu stande.
<R 170>
On heortan & on weorcan cl+annes gelufie; on ge+dance & on
+teawan syfernes gelicie.
<R 172>
Eac ic l+are georne manna gehwylcne +t+at he his luste to
swy+de ne fulgange, ac mid forh+afednesse oft
& gelome wylde hine sylfne him sylfum to +dearfe.
<R 174>
And do+d swa ic l+are, hyran +ta gingran georne heora yldran,
& lufian & l+aran +ta yldran heora gingran;
& +da +te lifes weg l+adan cunnan gebringan on rihtwege +ta
+de +ar dweledan.
<R 177>
And styre man +tam stuntum, & hlyste man +tam wisan, &
af+astnie man symle georne on heortan godcunde
+tearfe, & ealne modes hiht on God sylfne besette man f+aste.
<R 180>
Ondr+ade man domd+ag & for helle agrise, & ecre reste earnie
man georne, & +aghwylce d+age a manna
<P 210>
gehwylc forhtige for synnum & +afre him gehende ended+ages 
wene.
<R 183>
Eala, hw+at se bi+d on worulde wis & ges+alig +te +dis eal
ge+dence+d oft & gelome & +de Godes beboda geornlice
gyme+d [^MS: SUPERSCRIPT e ABOVE y^] & on Godes mildheortnesse
fullice gehyhte+d, & se +de so+de lufe to Gode & to mannum
gehealde+d mid rihte, & mid rihtre d+adbote cl+ansa+d hine 
sylfne & +arran gewyrhta georne begeomera+d.
<R 188>
For+dam God sylfa behet synfullum mannum +t+at he wolde
miltsian, gyf hi woldon earnian.
<R 189>
Ealswa se witega sang & s+ade +ta +da he +dus cw+a+d:
(\Querite Dominum dum inueniri potest, et reliqua.
<R 191>
Item propheta dicit: In quacumque die peccator conuersus
fuerit, et reliqua\) .
<R 192>
(\Et Dominus in euangelio dicit: Gaudium est angelis Dei
super, et reliqua\) .
<R 194>
Eala, leofan men, utan nu efstan & ealle ure lifwegas
geornlice rihtan, & ne latian na to lange ne
ealles to swy+de, +te l+as +te we forweor+dan +tonne we l+ast
wenan.
<R 196>
Ac utan us sylfe mid godan ge+tance on worde & on weorce
wenian to rihte & geearnian +ta myrh+de mid Godes
fylste +te +dam is gegearwod +te Gode wel gehyra+d & his
lage healda+d +ta hwyle +te hy libba+d.
<R 200>
A sy ecum Gode lof & wyr+dmynt in ealra woruld +afre butan
ende, amen.

<Q O3 IR HOM WULF13>
<N WHOM 13>
<A WULFSTAN>
<C O3>
<O 950-1050>
<M 950-1050>
<K CONTEMP>
<D WS>
<V PROSE>
<T HOMILY>
<G X>
<F X>
<W X>
<X X>
<Y X>
<H X>
<U X>
<E X>
<J X>
<I X>
<Z INSTR REL>

[^B2.3.1^]
<P 225>
[} (\SERMO AD POPULUM\) }]
<R 2>
Leofan men, understanda+d +t+at +arest cristenra manna gehwylc
ah ealra +tinga m+aste +dearfe +t+at he cunne
Godesriht ongytan +turh lare & lage & gelyfan anr+adlice on
God +almihtigne, +te is waldend & wyrhta ealra gesceafta.
<R 5>
And sy+d+dan is eac +tearf +t+at gehwa understande hwanan he
sylf com, & hw+at he is, & to hwan he geweor+dan sceal.
<R 6>
Of eor+dan gewurdan +arest geworhte +ta +de we ealle of coman,
& to eor+dan we sculan ealle geweor+dan &
sy+d+dan habban swa ece wite a butan ende, swa ece blisse, swa
hw+a+der swa we on life +ar geearnedon.
<P 226>
<R 10>
Eala, lytel is se fyrst +tyses lifes, & ly+dre is, +t+at we
lufia+d & on wunia+d, & for oft hit wyr+d ra+dost
forloren +tonne hit w+are leofost gehealden.
<R 12>
Ac utan don swa us mycel +tearf is, tylian +t+as +de us n+afre
ne ateora+d, lufian Godd eallum mode & eallum
m+agne & wyrcan georne his willan.
<R 14>
His wylla is +t+at we aa +after ure agenre +tearfe geornlice
winnan & +t+at geearnian +t+at we to gela+dode
syn, +t+at is heofona rice +d+at he h+af+d gegearwod +alcum
+t+ara +te his willan gewyrc+d her on worulde.
<R 17>
Utan don eac swa we +tearfe agan, beon mildheorte &
+almesgeorne & eadmode & so+df+aste & unswicole & rihtwise
+t+as +te we magan on eallum +dingum, & ge+dencan
hw+at we behetan +ta we fulluht underfengan, o+d+ton
+ta +de +at fulluhte ure foresprecan w+aran.
<R 22>
+t+at is, +t+at we woldan a God lufian & on hine gelyfan & his
bebodu healdan & deofol ascunian & his unlara georne forbugan.
<R 24>
+Tis man beh+at for +alcne +t+ara +te fulluht underfeh+d; &
+deah +t+at cild for geogo+de sprecan ne mage +tonne
hit man fulla+d, his freonda forespr+ac forstent him eal
+t+at ylce +te hit
<P 227>
sylf spr+ace.
<R 27>
Is +teah ma manna +tonne +tearf w+are +te +tises behates
gescad ne cunnan.
<R 28>
Twa word behealda+d mycel: (\Abrenuntio & credo\) .
<R 30>
Leofan men, for ure ealra +tearfe Crist com on +tis lif & for
ure neode dea+d +trowode.
<R 31>
+Ar +dam timan n+as +anig man on worulde swa m+are +t+at he on
an ne sceolde to helle, swa he heonan ferde,
swa for+d ahte deofol geweald ealles manncynnes eal for ure
yldrena gewyrhtan.
<R 34>
Ac mycel ge+tolode +durh his mildheortnesse Crist for ure
+tearfe +ta he let hine sylfne bindan & swingan
& on rode ahon & him +ag+der +turhdrifan mid isenum n+aglum
ge fet ge handa & swa to dea+de acwellan.
<R 37>
Ac he geswutelode swa+deah +ty +driddan d+age +ta he of dea+de
aras +t+at he +ag+dres geweald h+af+d ge lifes ge dea+tes.
<R 40>
Leofan men, hwa m+ag +afre o+drum fur+dor freondscype gecy+dan
+tonne he his agen feorh gesylle & +durh +t+at
his freond wi+d dea+d ahredde?
<R 42>
Ealle, we scoldan forweor+dan ecan dea+de,
<P 228>
n+are +t+at Crist
for us dea+d +trowode.
<R 43>
Ac he gebohte us +ta ealle mid his deorwur+dan blode of helle
wite & h+af+d nu +turh his gyfe manna gehwylc,
gif he geearnian wylle, heofona rice.
<R 46>
+Donne ne +tince us +afre to mycel, ac us m+ag aa to lytel,
+t+at we Godes +tances to Gode gedon, for+dam ne
cunne we n+afre him geleanian +ta +ding ealle +te he us
gedon h+af+d & d+aghwamlice de+d & gyt don wile,
+t+ar we betst be+durfan, gyf we sylfe +t+as geearnian
wylla+d.
<R 51>
Leofan men, utan don swa us +tearf is, beon geornfulle ure
agenre +tearfe, geswican ure synna, & forbugan
+alc unriht & gebugan georne to rihte.
<R 53>
And utan understandan +t+at nis nan rihtra dom +tonne ure +alc
o+drum beode +t+at we willan +t+at man us beode.
<R 55>
And utan ge+tencan +t+at we habba+d +anne heofonlicne f+ader &
+t+at we syndan +turh cristendom ealle gebro+dra.
<R 57>
+Dy ne misbeode cristenra manna +anig o+drum ealles to swy+de,
for+dam eal +t+at +anig man o+drum her on unriht
to hearme gede+d wordes o+d+don weorces, eal hit sceal eft
m+anigfealdlice derian him sylfum, butan
he hit +ar gebete.
<P 229>
<R 61>
Ac utan gladian georne God +almihtigne, habban us so+de sibbe
& some gem+ane & don a to gode +t+ane d+al
+te we magan & geearnian us mid +tam ece blisse.
<R 63>
Utan gyman +t+at we urne cristendom cl+anlice gehealdan &
aweorpan alcne h+a+dendom & habban rihtne geleafan,
& lufian cyricsocne d+ages & nihtes oft & gelome, &
libban +tam life +te scrift us wisige, & a a+d
& wedd w+arlice healdan, & freolstida & f+astentida
rihtlice understandan, & ure +almessan geornlice
d+alan & gel+astan bli+dum mode Gode +ta gerihta +te him to
gebyrian, +t+at is se teo+da d+al ealra +t+ara +dinga
+te he us on +dysum l+anan life to forl+aten h+af+d, & ure
frumgripan gangendes & weaxendes, & geearnian
us mid +tam lytlum mycle mare us sylfum to +tearfe.
<R 72>
+Donne is +t+artoeacan gyt to understandenne +t+at we eac
eadmodlice eal gel+astan on geargerihtan +t+at ure
yldran hwilum +ar Gode behetan; +d+at is sulh+almessan &
rompenegas & cyricsceattas
<P 230>
& leohtgescota.
<R 76>
& se +de +t+at de+d +t+at ic ymbe spece, he de+d him sylfum
mycle +dearfe.
<R 77>
And +t+at is witodlice ful so+d, gelyfe se +de wylle, an tima
cym+d ure +aghwylcum +t+at us w+are leofre +tonne
eal +t+at we on worulde wi+d+aftan us l+afa+d, +t+ar we a
worhton, +ta hwile +te we mihtan, georne +t+at God
licode.
<R 80>
Ac +t+anne we sculan habban anfeald lean +t+as +te we on life
+ar geworhton.
<R 82>
Wa +dam +tonne +te +ar geearnode helle wite.
+D+ar is ece bryne grimme gemencged, & +d+ar is ece gryre;
+d+ar is ece +ace, & +d+ar is sorgung & sargung,
& a singal heof; +t+ar is wanung & granung; +d+ar is yrm+da
gehwylc & ealra deofla ge+dring.
<R 85>
Wa +dam +te +t+ar sceal wunian on wite.
<R 86>
Betere him w+are +t+at he man n+are +afre geworden +tonne he
gewurde.
<R 87>
Nis se man on life +te areccan m+age ealle +ta yrm+da +te se
gebidan sceal se +de
<P 231>
on +da witu ealles behreose+d; & hit is ealles +te wyrse +te
his +anig ende ne cym+d +afre to worulde.
<R 90>
+Dyder sculan manslagan, & +dider sculan mansworan; +tyder
sculan +awbrecan & +da fulan forlegenan; +dider
sculan wiccan & bearnmyr+dran; +dider sculan +teofas &
+deodsca+dan, ryperas & reaferas, &, hr+adest to
secganne, ealle +ta manfullan +te God gremia+d, butan hy
geswican & +de deoppor gebetan.
<R 95>
For Godes lufan we bidda+d manna gehwylcne +t+at he be+tence
georne hine sylfne.
<R 96>
Utan gecyrran georne fram synnum & God biddan inweardre
heortan +t+at he us gebeorge wi+d +tone egsan.
<R 98>
Utan forfleon geornlice man & mor+dor & manslihtas, stala &
strudunga & searacr+aftas, & utan scyldan
wi+d forliger & wi+d +aghwylce fyl+de, & utan lufian riht
georne & +alc unriht ascunian.
<R 101>
Utan andettan ure synna
<P 232>
urum scriftan +ta hwile +te we magan &
motan, & betan & a geswican & don to gode
swa mycel swa we m+ast magan.
<R 103>
+Tonne beorge we us sylfum wi+d ece wite, & geearnia+d us
heofona rice.

<Q O3 IR HOM WULF20>
<N WHOM 20>
<A WULFSTAN>
<C O3>
<O 950-1050>
<M 950-1050>
<K CONTEMP>
<D WS>
<V PROSE>
<T HOMILY>
<G X>
<F X>
<W X>
<X X>
<Y X>
<H X>
<U X>
<E X>
<J X>
<I X>
<Z INSTR REL>

[^B2.4.2.C^]
<P 267>
[} (\SERMO LUPI AD ANGLOS QUANDO DANI MAXIME PERSECUTI SUNT 
EOS, QUOD FUIT ANNO MILLESIMO .XIIII. AB INCARNATIONE DOMINI
NOSTRI IESU CRISTI\) }]
<R 2>
Leofan men, gecnawa+d +t+at so+d is: +deos worold is on ofste,
& hit neal+ac+d +tam ende, & +ty hit is on worolde
aa swa leng swa wyrse; & swa hit sceal nyde for folces
synnan +ar Antecristes tocyme yfelian swy+te,
& huru hit wyr+d +t+anne egeslic & grimlic wide on
worolde.
<R 5>
Understanda+d eac georne +t+at deofol +tas +teode nu fela
geara dwelode to swy+te, & +t+at lytle getreow+ta
w+aran mid mannum, +teah hy wel sp+acan, & unrihta to fela
ricsode on lande.
<R 8>
And n+as a fela manna +te smeade ymbe +ta bote swa georne swa
man scolde, ac d+aghwamlice man ihte yfel
+after o+drum & unriht r+arde & unlaga manege ealles to wide
gynd ealle +tas +teode.
<R 11>
And we eac for+tam habba+d fela byrsta & bysmara gebiden, &
gif we +anige bote gebidan scylan, +tonne mote
we +t+as to Gode earnian bet +tonne we +ar +tysan dydan.
<R 14>
For+tam mid miclan earnungan we geearnedan +ta yrm+da +te us
onsitta+d, & mid swy+te micelan earnungan we
+ta
<P 268>
bote motan +at Gode ger+acan gif hit sceal heonanfor+d
godiende weor+dan.
<R 17>
La hw+at, we witan ful georne +t+at to miclan bryce sceal
micel bot nyde, & to miclan bryne w+ater unlytel,
gif man +t+at fyr sceal to ahte acwencan.
<R 19>
And micel is nyd+tearf manna gehwilcum +t+at he Godes lage
gyme heonanfor+d georne & Godes gerihta mid
rihte gel+aste.
<R 21>
On h+a+tenum +teodum ne dear man forhealdan lytel ne micel
+t+as +te gelagod is to gedwolgoda weor+dunge,
& we forhealda+d +aghw+ar Godes gerihta ealles to gelome.
<R 24>
And ne dear man gewanian on h+a+tenum +teodum inne ne ute
+anig +t+ara +tinga +te gedwolgodan broht bi+d & to
lacum bet+aht bi+d, & we habba+d Godes hus inne & ute cl+ane
berypte.
<R 27>
And Godes +teowas syndan m+a+te & munde gewelhw+ar bed+alde; &
gedwolgoda +tenan ne dear man misbeodan on
+anige wisan mid h+a+tenum leodum, swa swa man Godes +teowum
nu de+d to wide +t+ar cristene scoldan Godes
lage healdan & Godes +teowas gri+dian.
<R 31>
Ac so+d is +t+at ic secge, +tearf is +t+are bote, for+tam
Godes gerihta wandean to lange innan +tysse +teode
on +aghwylcan ende, & folclaga wyrsedan ealles to swy+te, &
halignessa syndan to gri+dlease wide, & Godes
hus syndan to cl+ane berypte ealdra gerihta & innan
bestrypte +alcra gerisena, & wydewan syndan
fornydde on unriht to ceorle, & to m+anege foryrmde & gehynede
swy+te, & earme men syndan sare beswicene
& hreowlice besyrwde & ut of +tysan earde wide gesealde,
swy+te unforworhte, fremdum to gewealde,
<P 269>
& cradolcild ge+teowede +turh w+alhreowe unlaga for lytelre
+tyf+te wide gynd +tas +teode, & freoriht fornumene
& +tr+alriht genyrwde & +almesriht gewanode.
<R 42>
&, hr+adest is to cwe+tenne, Godes laga la+de & lara
forsawene.
<R 43>
And +t+as we habba+d ealle +turh Godes yrre bysmor gelome,
gecnawe se +de cunne; & se byrst wyr+d gem+ane,
+teh man swa ne wene, eallre +tysse +teode, butan God beorge.
<R 47>
For+tam hit is on us eallum swutol & gesene +t+at we +ar
+tysan oftor br+acan +tonne we bettan, & +ty is +tysse
+teode fela ons+age.
<R 49>
Ne dohte hit nu lange inne ne ute, ac w+as here & hunger,
bryne & blodgyte, on gewelhwylcan ende oft
& gelome.
<R 50>
And us stalu & cwalu, stric & steorfa, orfcwealm & unco+tu,
hol & hete & rypera reaflac derede swy+te
+tearle; & us ungylda swy+te gedrehtan, & us unwedera foroft
weoldan unw+astma.
<R 53>
for+tam on +tysan earde w+as, swa hit +tincan m+ag, nu fela
geara unriht fela & tealte getryw+da +aghw+ar mid mannum.
<R 55>
Ne bearh nu foroft gesib gesibban +te ma +te fremdan, ne
f+ader his bearne, ne hwilum bearn his agenum
f+ader, ne bro+tor o+trum; ne ure +anig his lif ne fadode swa
swa he scolde, ne gehadode regollice, ne
l+awede lahlice.
<R 59>
Ac worhtan lust us to lage ealles to gelome, & na+tor ne
heoldan ne lare ne lage Godes ne manna swa
swa we scoldan.
<R 61>
ne +anig wi+d o+terne getrywlice +tohte swa rihte swa he
scolde, ac m+ast +alc swicode & o+trum derede wordes
& d+ade, & huru unrihtlice m+ast +alc o+terne +aftan
heawe+t sceandlican onscytan, do mare gif he m+age.
<P 270>
<R 65>
For+tam her syn on lande ungetryw+ta micle for Gode & for
worolde, & eac her syn on earde on mistlice
wisan hlafordswican manege.
<R 67>
And ealra m+ast hlafordswice se bi+d on worolde +t+at man his
hlafordes saule beswice; & ful micel hlafordswice
eac bi+d on worolde +t+at man his hlaford of life
forr+ade o+d+don of lande lifiendne drife; & +ag+ter
is geworden on +tysan earde.
<R 71>
Eadweard man forr+adde & sy+d+dan acwealde & +after +tam
forb+arnde.
<R 72>
And godsibbas & godbearn to fela man forspilde wide gynd +tas
+teode toeacan o+dran ealles to manegan
+te man unscyldgige forfor ealles to wide.
<R 74>
And ealles to manege halige stowa wide forwurdan +turh +t+at
+te man sume men +ar +tam gelogode swa man na
ne scolde, gif man on Godes gri+de m+a+te witan wolde; &
cristenes folces to fela man gesealde ut of
+tysan earde nu ealle hwile.
<R 78>
And eal +t+at is Gode la+d, gelyfe se +te wille.
<R 79>
And scandlic is to specenne +t+at geworden is to wide &
egeslic is to witanne +t+at oft do+d to manege +te
dreoga+d +ta yrm+te, +t+at sceota+d tog+adere & ane cwenan
gem+anum ceape bicga+d gem+ane, & wi+d +ta ane fyl+te
adreoga+d, an after anum & +alc +after o+drum, hundum
gelicost +te for fyl+te ne scrifa+d, & sy+d+dan wi+d
weor+de sylla+d of lande feondum to gewealde Godes gesceafte
& his agenne ceap +te he deore gebohte.
<R 86>
Eac we witan georne hw+ar seo yrm+d gewear+d +t+at f+ader
gesealde bearn wi+d weor+te & bearn his modor, &
bro+tor sealde
<P 271>
o+terne fremdum to gewealde; & eal +t+at syndan
micle & egeslice d+ada, understande se +te
wille.
<R 89>
And git hit is mare & eac m+anigfealdre +t+at dere+d +tysse
+teode.
<R 90>
M+anige synd forsworene & swy+te forlogene, & wed synd
tobrocene oft & gelome, & +t+at is gesyne on +tysse
+teode +t+at us Godes yrre hetelice onsit, gecnawe se +te
cunne.
<R 94>
And la, hu m+ag mare scamu +turh Godes yrre mannum gelimpan
+tonne us de+d gelome for agenum gewyrhtum?
<R 95>
+deah +tr+ala hwylc hlaforde +atleape & of cristendome to
wicinge weor+te, & hit +after +tam eft geweor+te
+t+at w+apengewrixl weor+de gem+ane +tegene & +tr+ale, gif
+tr+al +t+ane +tegen fullice afylle, licge +agylde ealre
his m+ag+de.
<R 99>
& gif se +tegen +t+ane +tr+al +te he +ar ahte fullice afylle,
gylde +tegengylde.
<R 100>
Ful earhlice laga & scandlice nydgyld +turh Godes yrre us syn
gem+ane, understande se +te cunne, & fela
ungelimpa gelimp+d +tysse +teode oft & gelome.
<R 103>
Ne dohte hit nu lange inne ne ute, ac w+as here & hete on
gewelhwilcan ende oft & gelome, & Engle nu
lange eal sigelease & to swy+te geyrgde +turh Godes yrre, &
flotmen swa strange +turh Godes +tafunge +t+at
oft on gefeohte an fese+d tyne & hwilum l+as, hwilum ma,
eal for urum synnum.
<R 107>
And oft tyne o+d+de twelfe, +alc +after o+trum, scenda+d to
bysmore +t+as +tegenes cwenan & hwilum his dohtor
o+d+de nydmagan +t+ar he on loca+d +te l+at hine sylfne
rancne & ricne & genoh godne +ar +t+at gewurde.
<R 111>
And oft +tr+al +t+ane +tegen +te +ar w+as his hlaford cnyt
swy+te f+aste & wyrc+d him to +tr+ale +turh Godes yrre.
<R 113>
Wala +t+are yrm+de & wala +t+are woroldscame +te nu habba+d
Engle eal +turh Godes yrre.
<R 114>
Oft twegen s+amen o+d+de +try hwilum drifa+d +ta drafe
cristenra manna fram s+a to s+a
<P 272>
ut +turh +tas +teode gewelede tog+adere, us eallum to 
woroldscame, gif we on eornost +anige cu+ton ariht
understandan.
<R 117>
Ac ealne +t+ane bysmor +te we oft +tolia+d we gylda+d mid
weor+dscipe +tam +te us scenda+d.
<R 119>
we him gylda+d singallice, & hy us hyna+d d+aghwamlice.
<R 120>
Hy hergia+d & hy b+arna+d, rypa+t & reafia+d & to scipe
l+ada+d; & la, hw+at is +anig o+der on eallum +tam gelimpum
butan Godes yrre ofer +tas +teode, swutol & ges+ane?
<R 123>
Nis eac nan wundor +teah us mislimpe, for+tam we witan ful
georne +t+at nu fela geara men na ne rohtan
foroft hw+at hy worhtan wordes o+d+de d+ade, ac wear+d +tes
+teodscipe, swa hit +tincan m+ag, swy+te forsyngod
+turh m+anigfealde synna & +turh fela misd+ada: +turh
mor+dd+ada & +turh mand+ada, +turh gitsunga & +turh gifernessa,
+turh stala & +turh strudunga, +turh mannsylena &
+turh h+a+tene unsida, +turh swicdomas & +turh
searacr+aftas, +turh lahbrycas & +turh +awswicas, +turh
m+agr+asas & +turh manslyhtas, +turh hadbrycas & +turh
+awbrycas, +turh siblegeru & +turh mistlice forligru.
<R 132>
And eac syndan wide, swa we +ar cw+adan, +turh a+dbricas &
+turh wedbrycas & +turh mistlice leasunga forloren
& forlogen ma +tonne scolde, & freolsbricas &
f+astenbrycas wide geworhte oft & gelome.
<R 135>
And eac her syn on earde apostatan abro+tene & cyrichatan
hetole & leodhatan grimme ealles to manege,
& oferhogan wide godcundra rihtlaga & cristenra +teawa, &
hocorwyrde dysige +aghw+ar on +teode oftost
on +ta +ting +te Godes bodan beoda+t & swy+tost on +ta +ting
+te +afre to Godes lage gebyria+d mid rihte.
<R 141>
And +ty is nu geworden wide & side to ful yfelan gewunan,
+t+at menn swy+tor scama+d nu for godd+adan +tonne
for misd+adan;
<P 273>
for+tam to oft man mid hocere godd+ada
hyrwe+d & godfyrhte lehtre+d ealles to swy+te, &
swy+tost man t+ale+d & mid olle gegrete+d ealles to gelome
+ta +te riht lufia+d & Godes ege habba+d be +anigum d+ale.
<R 146>
And +turh +t+at +te man swa de+d +t+at man eal hyrwe+d +t+at
man scolde heregian & to for+d la+det +t+at man scolde
lufian, +turh +t+at man gebringe+d ealles to manege on
yfelan ge+tance & on und+ade, swa +t+at hy ne scama+d
na +teah hy syngian swy+de & wi+d God sylfne forwyrcan hy
mid ealle, ac for idelan onscytan hy scama+d
+t+at hy betan heora misd+ada, swa swa bec t+acan, gelice
+tam dw+asan +te for heora prytan lewe nella+d
beorgan +ar hy na ne magan, +teah hy eal willan.
<R 154>
Her syndan +turh synleawa, swa hit +tincan m+ag, sare gelewede
to manege on earde.
<R 155>
Her syndan mannslagan & m+agslagan & m+asserbanan &
mynsterhatan; & her syndan mansworan & mor+torwyrhtan;
& her syndan myltestran & bearnmyr+dran & fule forlegene
horingas manege; & her syndan wiccan & w+alcyrian.
<R 159>
& her syndan ryperas & reaferas & woroldstruderas &, hr+adest
is to cwe+tenne, mana & misd+ada ungerim
ealra.
<R 160>
And +t+as us ne scama+d na, ac +t+as us scama+d swy+te +t+at
we bote aginnan
<P 274>
swa swa bec t+acan, & +t+at is gesyne on +tysse earman
forsyngodon +teode.
<R 163>
Eala, micel magan manege gyt heretoeacan ea+te be+tencan +t+as
+te an man ne mehte on hr+adinge asmeagan,
hu earmlice hit gefaren is nu ealle hwile wide gynd +tas
+teode.
<R 166>
And smeage huru georne gehwa hine sylfne & +t+as na ne latige
ealles to lange.
<R 168>
Ac la, on Godes naman utan don swa us neod is, beorgan us
sylfum swa we geornost magan +te l+as we +atg+adere
ealle forweor+dan.
<R 170>
An +teodwita w+as on Brytta tidum Gildas hatte.
<R 171>
Se awrat be heora misd+adum hu hy mid heora synnum swa
oferlice swy+te God gegr+amedan +t+at he let +at nyhstan
Engla here heora eard gewinnan & Brytta duge+te fordon
mid ealle.
<R 174>
And +t+at w+as geworden +t+as +te he s+ade, +turh ricra
reaflac & +turh gitsunge wohgestreona, +durh leode unlaga
& +turh wohdomas, +durh biscopa asolcennesse & +turh
ly+dre yrh+de Godes bydela +te so+tes geswugedan
ealles to gelome & clumedan mid ceaflum +t+ar hy scoldan
clypian.
<R 178>
+turh fulne eac folces g+alsan & +turh oferfylla &
m+anigfealde synna heora eard hy forworhtan & selfe
hy forwurdan.
<R 180>
Ac utan don swa us +tearf is, warnian us be swilcan; & so+t is
+t+at ic secge, wyrsan d+ada we witan mid
Englum +tonne we mid Bryttan ahwar
<P 275>
gehyrdan.
<R 183>
And +ty us is +tearf micel +t+at we us be+tencan & wi+d God
sylfne +tingian georne.
<R 184>
And utan don swa us +tearf is, gebugan to rihte & be suman
d+ale unriht forl+atan & betan swy+te georne
+t+at we +ar br+acan.
<R 186>
And utan God lufian & Godes lagum fylgean, & gel+astan swy+te
georne +t+at +t+at we behetan +ta we fulluht
underfengan, o+d+don +ta +te +at fulluhte ure forespecan
w+aran.
<R 189>
And utan word & weorc rihtlice fadian & ure inge+tanc
cl+ansian georne & a+d & wed w+arlice healdan & sume
getryw+da habban us betweonan butan uncr+aftan.
<R 191>
And utan gelome understandan +tone miclan dom +te we ealle to
sculon, & beorgan us georne wi+d +tone weallendan
bryne hellewites, & geearnian us +ta m+ar+da & +ta
myrh+da +te God h+af+d gegearwod +tam +te his willan
on worolde gewyrca+d.
<R 196>
God ure helpe, amen.



